کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان

کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو نوشته علی شریفی است و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این اثر به یکی از پرسش‌های مهم در مطالعات قرآنی می‌پردازد: معناشناسی چگونه می‌تواند در فهم واژگان، مفاهیم کلیدی و شبکه‌ی معنایی قرآن به کار بیاید و درعین‌حال چه محدودیت‌ها و خطاهایی ممکن است در این مسیر پدید آید. تمرکز ویژه‌ی کتاب بر آرای ایزوتسو است؛ چهره‌ای که روش او در پژوهش‌های قرآنی بسیار محل بحث بوده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان

کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو نوشته علی شریفی به بررسی پیوند میان زبان‌شناسی، معناشناسی و فهم قرآن می‌پردازد و هم‌زمان جایگاه شرق‌شناسان را در این حوزه واکاوی می‌کند. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که مسئله فقط معرفی چند نظریه نیست، بلکه بحث بر سر این است که واژه‌های قرآنی در چه شبکه‌ای از معنا قرار می‌گیرند و پژوهشگر با چه پیش‌فرض‌هایی به سراغ آن‌ها می‌رود. در این مسیر، تاریخچه‌ی شرق‌شناسی، تغییر روش‌های آن و تفاوت نگاه پژوهشگران غربی و مسلمان نیز مطرح می‌شود تا زمینه‌ی بحث روشن‌تر شود.
کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو در ۴ فصل تنظیم شده است. فصل نخست به کلیات شرق‌شناسی، سیر تاریخی آن، کاربردهای زبان‌شناسی در مطالعات قرآنی و نسبت معناشناسی با تفسیر و هرمنوتیک اختصاص دارد. فصل دوم سراغ مکاتب معناشناسی می‌رود و جریان‌هایی مانند مکتب قوم‌زبان‌شناسی، مکتب لندن و مکتب پاریس را با توجه به امکان استفاده از آن‌ها در قرآن‌پژوهی بررسی می‌کند. فصل سوم بر ایزوتسو و تا حدی ماکینو متمرکز است و مبانی، پیش‌فرض‌ها و روش فهم قرآن در این مکتب را شرح می‌دهد؛ از کلمات کلیدی و معنای اساسی و نسبی گرفته تا میدان‌های معنایی و جهان‌بینی قرآن. فصل چهارم نیز بخش انتقادی کتاب است و نقاط قوت و ضعف روش ایزوتسو را از نظر منابع، روش و محتوا جمع‌بندی می‌کند.
نکته‌ی مهم در کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو این است که نویسنده نه شیفته‌ی روش‌های معناشناختی می‌شود و نه آن‌ها را یکسره کنار می‌گذارد. او از یک‌سو ظرفیت این دانش را برای فهم دقیق‌تر مفاهیم قرآنی نشان می‌دهد و از سوی دیگر به مسائلی مانند توجه اندک به منابع شیعی، تکیه‌ی زیاد بر شعر جاهلی، دشواری تعیین کلمات محوری و نادیده‌گرفتن برخی شرایط تاریخی و بیرونی اشاره می‌کند. به همین دلیل، فضای کتاب بیشتر بر سنجش، مقایسه و ارزیابی استوار است و خواننده را با یکی از بحث‌های جدی در حوزه‌ی مطالعات قرآنی آشنا می‌کند.

خلاصه کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان

علی شریفی در این اثر ابتدا زمینه‌ی تاریخی و فکری شرق‌شناسی را توضیح می‌دهد و سپس نشان می‌دهد که معناشناسی چگونه به یکی از ابزارهای مهم در مطالعه‌ی قرآن تبدیل شده است. بعد از این مقدمه، کتاب به معرفی مکاتب مختلف معناشناسی می‌رسد و از میان آن‌ها مکتب قوم‌زبان‌شناسی را برجسته‌تر بررسی می‌کند. بخش اصلی اثر بر ایزوتسو متمرکز است؛ پژوهشگری که با تحلیل واژگان کلیدی، میدان‌های معنایی و نسبت مفاهیم با یکدیگر تلاش کرده تصویری از جهان‌بینی قرآن به دست دهد. در ادامه، نویسنده همین روش را از جنبه‌های مختلف نقد می‌کند و می‌کوشد مرز میان استفاده‌ی سنجیده از معناشناسی و اعتماد بی‌چون‌وچرا به آن را روشن کند.

چرا باید کتاب معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان را بخوانیم؟

دلایل خواندن معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان معناشناسی، تفسیر و هرمنوتیک را در مطالعات قرآنی روشن می‌کند.
• خواننده با مهم‌ترین مکاتب معناشناسی و امکان کاربرد آن‌ها در فهم قرآن آشنا می‌شود.
• این اثر آرای ایزوتسو را فقط معرفی نمی‌کند، بلکه مبانی و پیش‌فرض‌های آن‌ها را نیز می‌سنجد.
• کتاب نشان می‌دهد تحلیل واژگان قرآنی بدون توجه به شبکه‌ی مفهومی آن‌ها چه کاستی‌هایی دارد.
• بخش انتقادی اثر به درک محدودیت‌های روش‌های زبان‌شناختی در قرآن‌پژوهی کمک می‌کند.
• مطالعه‌ی آن برای کسانی که می‌خواهند با بحث‌های روشمند در فهم مفاهیم قرآنی آشنا شوند، سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن معناشناسی قرآن در اندیشه شرق شناسان، با تاکید بر ایزوتسو به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران علوم قرآن و تفسیر که می‌خواهند با روش‌های معناشناختی آشنا شوند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نقش زبان‌شناسی در فهم مفاهیم قرآنی سؤال دارند.
• کسانی که می‌خواهند آرای ایزوتسو و نقدهای وارد بر آن را یک‌جا مرور کنند.
• علاقه‌مندان به مباحث شرق‌شناسی که به حوزه‌ی قرآن‌پژوهی توجه دارند.
• مخاطبانی که به دنبال شناخت دقیق‌تر از نسبت روش، منبع و تفسیر در مطالعات قرآنی هستند.