کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی

کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی نوشته محمدحسن نادم است و انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این اثر به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات کلامی می‌پردازد: اینکه علم غیب چه معنایی دارد، چه نسبتی با وحی و عقل پیدا می‌کند و آیا می‌توان برای آن از مسیر آیات، روایات و استدلال‌های فلسفی و کلامی توضیحی منسجم به‌دست داد. نویسنده فقط به نقل دیدگاه‌ها بسنده نکرده و کوشیده است اختلاف نظرها، مبانی هر دیدگاه و شبهات مهم این حوزه را هم کنار هم بررسی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی

کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی نوشته محمدحسن نادم پژوهشی مفصل درباره یکی از مفاهیم مهم در اندیشه‌ی اسلامی است؛ مفهومی که هم به بحث‌های اعتقادی گره می‌خورد و هم به مسئله‌ی معرفت، وحی، نبوت و امامت. نویسنده از همان آغاز روشن می‌کند که مقصودش فقط گردآوری آیات و روایات نیست، بلکه می‌خواهد نشان دهد علم غیب در چه چارچوبی قابل فهم است، چه ابزارهایی برای شناخت آن مطرح شده و عقل‌گرایان مسلمان چگونه درباره‌ی آن داوری کرده‌اند. متن کتاب از دل یک مسئله‌ی بنیادی حرکت می‌کند: اگر در نظام هستی از غیب و شهود سخن گفته می‌شود، راه شناخت این دو نیز یکسان نخواهد بود.
کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی در ۶ بخش سامان یافته است. بخش نخست به کلیات و مبانی معرفت‌شناختی اختصاص دارد و از ابزارهای دریافت علم، معنای علم، اقسام آن و نسبت علم حضوری و حصولی سخن می‌گوید. بخش دوم سراغ قرآن و روایات می‌رود و موضوع‌هایی مانند کاربرد غیب در قرآن، راه‌های جمع میان آیات نافی و مثبت علم غیب، غیب‌دانی پیامبر(ص) و نمونه‌هایی از غیب‌دانی غیر پیامبران را بررسی می‌کند. در ادامه، نویسنده منابع علم غیب را با عنوان‌هایی مانند وحی، تحدیث، تنزل فرشتگان، روح، عرش، کتاب مبین، ام‌الکتاب و لوح محفوظ پی می‌گیرد.
کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی فقط به منابع نقلی محدود نمی‌ماند و بخش‌های بعدی آن به دیدگاه فلاسفه و متکلمان اسلامی می‌رسد. در این مسیر، آراء ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا از یک‌سو و نظرهای شیخ مفید، قاضی عبدالجبار و غزالی از سوی دیگر بررسی شده است. سپس بحث به قلمرو علم غیب پیامبر و امام و نیز منابع این علم کشیده می‌شود. بخش پایانی هم به شبهات مهمی می‌پردازد؛ از جمله این ادعا که علم غیب فقط به خداوند اختصاص دارد یا این تصور که برخورداری از علم غیب باید هرگونه خطا را ناممکن کند. حاصل کار، تصویری گسترده از یک مسئله‌ی اعتقادی است که نویسنده آن را از زاویه‌های قرآنی، روایی، فلسفی و کلامی کنار هم قرار داده است.

خلاصه کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی

کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که انسان چگونه می‌تواند از محدوده‌ی شناخت عادی فراتر برود و درباره‌ی عالم غیب سخن بگوید. نویسنده ابتدا مفهوم علم و ابزارهای شناخت را توضیح می‌دهد و میان راه‌های دستیابی به عالم شهود و عالم غیب تفاوت می‌گذارد. سپس با بررسی آیات و روایات، معنای علم غیب، اقسام آن، حدود آن و نمونه‌های مطرح‌شده در متون دینی را روشن می‌کند. در ادامه، دیدگاه فلاسفه و متکلمان اسلامی درباره‌ی امکان آگاهی از غیب، منابع این آگاهی و نسبت آن با علم پیامبر و امام بررسی می‌شود. بخش پایانی نیز به شبهات مشهور این حوزه و پاسخ‌های مطرح‌شده در کتاب اختصاص دارد.

چرا باید کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم علم غیب را از سطح برداشت‌های پراکنده بیرون می‌آورد و آن را در پیوند با قرآن، روایات، فلسفه و کلام بررسی می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی این اثر می‌تواند تفاوت میان علم عادی، علم حضوری، علم حصولی و علم غیب را دقیق‌تر بفهمد.
• این کتاب نشان می‌دهد که بحث علم غیب فقط یک موضوع جداافتاده نیست و با نبوت، امامت و منابع معرفت دینی ارتباط مستقیم دارد.
• نویسنده آراء چند جریان مهم فکری اسلامی را کنار هم گذاشته و امکان مقایسه‌ی مبانی فلاسفه و متکلمان را فراهم کرده است.
• بخش مربوط به شبهات، برای فهم مناقشه‌های اصلی این موضوع و پاسخ‌های مطرح‌شده در سنت اسلامی سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب علم غیب از نگاه عقل و وحی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی معنای علم غیب و حدود آن در اندیشه‌ی اسلامی شناخت دقیق‌تری به‌دست آورند.
• دانشجویان و پژوهشگران الهیات، فلسفه و کلام که به مقایسه‌ی دیدگاه فلاسفه و متکلمان علاقه دارند.
• مخاطبانی که سؤالاتی درباره‌ی نسبت وحی، عقل و آگاهی از امور غیبی دارند.
• کسانی که می‌خواهند بحث علم پیامبر و امام را در پیوند با مبانی اعتقادی دنبال کنند.
• علاقه‌مندانی که می‌خواهند با شبهات رایج پیرامون علم غیب و پاسخ‌های مطرح‌شده آشنا شوند.