کتاب نسل ایکس

کتاب نسل ایکس (بررسی جامعه‌شناختی نسل جوان ایرانی)، نوشته عبدالمحمد کاظمی‌ پور، تصویری داده‌محور از جوانان ایران ارائه می‌کند و نشر نی در سال ۱۳۸۸ آن را منتشر کرده است. نویسنده باتکیه‌بر پیمایش‌های ملی، سرشماری‌ها و داده‌های پیمایش جهانی ارزش‌ها، وضعیت نسل جوان را در ایران و چند کشور دیگر مقایسه می‌کند. در این کتاب، موضوعاتی مانند رضایت از زندگی، شبکه‌های دوستی، مذهب، سیاست، هویت ملی، جنسیت و رابطه‌ی جوانان با نهادهای رسمی بررسی شده‌ است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نسل ایکس اثر عبدالمحمد کاظمی‌ پور

کتاب نسل ایکس مطالعه‌ای جامعه‌شناختی درباره‌ی نسل جوان ایرانی است که عبدالمحمد کاظمی‌ پور آن را بر پایه‌ی مجموعه‌ای گسترده از داده‌های تجربی نوشته است. نویسنده در این کتاب، از چهار پیمایش سراسری در ایران (۱۳۵۳، ۱۳۷۵، ۱۳۷۹، ۱۳۸۲)، داده‌های سرشماری و پیمایش جهانی ارزش‌ها استفاده کرده است تا هم تحولات نسلی در داخل ایران را نشان دهد و هم جوانان ایرانی را با هم‌سالانشان در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، انگلستان، ترکیه و مصر مقایسه کند.

عبدالمحمد کاظمی‌ پور در فصل اول با طرح مسئله‌ی «نسل ناشناخته» در ایران و مفهوم «بزرگسالان جوان»، نشان می‌دهد که چگونه جوانان در جهان به قشری متمایز با مسائل خاص خود تبدیل شده‌اند. فصل دوم مروری مفصل بر ادبیات نظری دارد و دو رویکرد اصلی «چرخه‌ی زندگی» و «تحولات نسلی» را توضیح داده است؛ نویسنده سپس روایت‌های خوش‌بینانه و بدبینانه از نسل‌های جدید را باتکیه‌بر آثار استراوس، هاو و پاتنام مرور کرده است.

کتاب نسل ایکس در فصل سوم به مقایسه‌ی جوانان ایرانی با جوانان پنج کشور منتخب می‌پردازد و شاخص‌هایی مانند رضایت از زندگی، احساس آزادی، شادی، شبکه‌های اجتماعی، کار، سیاست، مذهب، اعتماد اجتماعی و نگرش‌های جنسیتی را بررسی می‌کند. فصل چهارم تحولات نسلی در ایران طی حدود ۳۰ سال را با استفاده از پیمایش‌های داخلی دنبال می‌کند و تغییر نگرش‌ها، دغدغه‌ها، اعتماد به نهادها و رابطه با مذهب را نشان می‌دهد. فصل پنجم به وضعیت ویژه‌ی زنان جوان، عدم تعادل جمعیتی در بازار ازدواج و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این مسئله اختصاص یافته است. در فصل ششم نیز یافته‌های عمده‌ی کتاب به‌اجمال مرور شده است.

خلاصه کتاب نسل ایکس

کتاب نسل ایکس بر پایه‌ی دو سؤال محوری شکل گرفته است: آیا تجربه‌ی نسل جوان امروز ایران از نظر محتوا با تجربه‌ی نسل‌های پیشین متفاوت است یا فقط شکل تازه‌ای از همان تجربه‌هاست؟ و آیا تجربه‌ی جوانان ایرانیْ خاص این جامعه است یا باید در چهارچوب نوعی «نسل جهانی» فهم شود؟ عبدالمحمد کاظمی‌ پور در پاسخ، داده‌های چند پیمایش ملی و بین‌المللی را کنار هم گذاشته است. در این کتاب، ابتدا چهارچوب‌های نظری چرخه‌ی زندگی و تحولات نسلی توضیح داده شده، سپس با مقایسه‌ی ایران و چند کشور دیگر، الگوهای رضایت از زندگی، شادی، شبکه‌های دوستی، اهمیت خانواده، اشتغال، سیاست، مذهب، اعتماد اجتماعی و نگرش‌های جنسیتی ترسیم شده است.

در بخش‌های بعدی کتاب نسل ایکس، تحولات نسلی در ایران طی سه دهه بررسی شده و تغییر در دغدغه‌های اقتصادی، اخلاق عمومی، اعتماد به نهادها، رابطه با مذهب و تمایل به مهاجرت نشان داده شده است. در پایان نیز موقعیت خاص زنان جوان و عدم تعادل جمعیتی در سنین ازدواج تحلیل شده است.

چرا باید کتاب نسل ایکس را بخوانیم؟

کتاب نسل ایکس تصویری مبتنی‌بر داده از نسل جوان ایرانی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که جوانان در چه چیزهایی به هم‌سالان جهانی خود شبیه‌اند و در چه چیزهایی وضعیت متمایزی دارند. این اثر به خواننده امکان می‌دهد تا بحث‌های کلی درباره‌ی نسل جوان را با شواهد عینی، روندهای زمانی و مقایسه‌های بین‌المللی بسنجد و رابطه‌ی جوانان با مذهب، سیاست، خانواده، اقتصاد و نهادهای رسمی را دقیق‌تر بفهمد.

خواندن کتاب نسل ایکس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب نسل ایکس به پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی، برنامه‌ریزان و سیاستگزاران حوزه‌ی جوانان، فعالان مدنی و فرهنگی و کسانی که در آموزش، رسانه یا مشاوره با نسل جوان سروکار دارند، پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه افرادی که به فهم مبتنی‌بر داده از نگرش‌ها و تجربه‌های جوانان ایرانی علاقه‌مندند.

درباره عبدالمحمد کاظمی‌ پور

عبدالمحمد کاظمی‌ پور، جامعه‌شناس ایرانی و استاد تمام دپارتمان جامعه‌شناسی دانشگاه کلگری کانادا، متولد ۱۳۴۰ در بروجرد است. حوزه‌های اصلی پژوهش او شامل جامعه‌شناسی مهاجرت، سرمایه‌ی اجتماعی، روابط قومی و مسائل توسعه در ایران است. او تحصیلات خود را در رشته‌ی جامعه‌شناسی در دانشگاه تهران آغاز کرد و سپس دکتری خود را در کانادا دریافت کرد.

کاظمی‌ پور پیش از پیوستن به دانشگاه کلگری، در دانشگاه مموریال نیوفاندلند تدریس می‌کرد. او از سال ۲۰۲۴ نیز سردبیری مجله‌ی مطالعات قومی کانادا را بر عهده داشته است.

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب «در تنگنای بیم و امید: پژوهشی درباره‌ی زندگی مهاجران مسلمان در کانادا» اشاره کرد که در سال ۲۰۱۵ جایزه‌ی جان پورتر انجمن جامعه‌شناسی کانادا را دریافت کرد. کتاب «چه شد؟ داستان افول اجتماع در ایران» نیز از شناخته‌شده‌ترین آثار اوست؛ کتابی که به بررسی کاهش سرمایه‌ی اجتماعی و تضعیف پیوندهای جمعی در جامعه‌ی ایران می‌پردازد.

دیدگاه‌های عبدالمحمد کاظمی‌ پور درباره‌ی مسائل اجتماعی ایران، به‌ویژه در زمینه‌ی مهاجرت، شکاف‌های نسلی و تغییرات فرهنگی، همواره مورد توجه محافل دانشگاهی و رسانه‌ای قرار داشته است.

«از کج‌خوانی تاریخ تا لج‌خوانی تاریخ» دیگر کتاب‌ اوست.

بخشی از کتاب نسل ایکس

«مطالعات مربوط به جوانان را به‌لحاظ نظری می‌توان در دو دسته بزرگ جای داد: آن‌هایی که متأثر از دیدگاه چرخه زندگیاند، و آن‌هایی که از منظر تحولات نسلی و تغییرات اجتماعی به قضیه می‌نگرند. پیش از پرداختن به جزئیات هر یک از این دو چشم‌انداز فکری، برای ملموس‌ترشدن تفاوت آن‌ها مثالی می‌زنیم. اگر در مقایسه جوان بیست‌وچندساله‌ای با پدر چهل‌وچندساله‌اش دریابیم که پدر ناچار است از عینک استفاده کند درحالی‌که فرزند جوانش به استفاده از آن نیازی ندارد، و نیز این‌که این پدر میانسال در دوران زندگی خود شرکت در جنگ بزرگ میهنی‌ای را تجربه کرده است درحالی‌که پسر جوان چنین چیزی را تجربه نکرده است، درواقع با دو جنبه متمایز از تفاوت‌های آن‌ها سروکار داریم. تفاوت اول، ضعف و قوت بینایی، بیش از هر چیز به تفاوت سنی میان پدر و پسر مربوط می‌شود. ضعف چشم پدر ناشی از سن بالاتر اوست و لذا می‌توان احتمال داد که پسر جوان او نیز هنگامی که به سن چهل‌وچندسالگی برسد، وضعیت مشابهی را تجربه کند. تفاوت دوم اما، تجربه‌ای خاص پدر است و به این واقعیت مربوط می‌شود که در زمان جوانی وی جنگی به وقوع پیوسته و او امکان شرکت در آن را یافته است. این تجربه برای پسر جوان تکرارشدنی نیست و به‌همین جهت تأثیر این تجربه هر چه باشد به پدر محدود می‌ماند. تفاوت اول ناشی از تفاوت این دو به‌لحاظ مرحله‌ای از زندگی که در آن قرار دارند (یا به‌طور ساده‌تر، تفاوت سنی آن‌ها) است. تفاوت دوم تفاوتی نسلی است و از تجربه‌های منحصربه‌فرد یک نسل و فقدان آن برای نسل دیگر نشئت می‌گیرد. تجربه‌های نوع اول عمومی و تکرارشدنی و تجربه‌های نوع دوم خاص و تکرارناشدنی‌اند. ناگفته پیداست که در هر جامعه‌ای و در هر نقطه زمانی خاص هر دو دسته این تجربیات می‌توانند همزمان حضور داشته باشند. نکته مهم تفکیک این دو دسته و شناسایی روندهای در حال ظهور از طریق مطالعه تغییرات نسلی است.»