کتاب معرفت شناسی

کتاب معرفت شناسی (On Epistemology) نوشته لیندا زاگزبسکی، اثری است که به یکی از بنیادی‌ترین شاخه‌های فلسفه می‌پردازد: چیستی دانستن، امکان معرفت و ارزش باور صادق. نویسنده ضمن مرور ویژگی‌های معرفت و سنت کلاسیک معرفت شناسی، کوشیده رویکرد معرفت شناسی فضیلت را برجسته نماید و نشان دهد که معرفت شناسی فقط بحثی انتزاعی نیست بلکه به زندگی واقعی گره خورده است. نشر نی این کتاب را با ترجمه کاوه بهبهانی منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معرفت شناسی

کتاب معرفت شناسی با طرح این پرسش آغاز می‌شود که دانستن چیست و چرا برای ما اهمیت دارد؟ لیندا زاگزبسکی، نخست معرفت را به‌ عنوان حالتی شناختی که ما را در رویارویی با واقعیت قرار می‌دهد بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه دانستن به نوعی ریسمان پیونددهنده‌ی ما و جهان است. او ضمن اشاره به افلاطون، ارسطو، فیلسوفان مدرن و سنت‌های مختلف، نشان می‌دهد که در دوره‌های گوناگون تاریخی، گاهی یقین و گاهی فهم به عنوان ارزش اصلی معرفتی در مرکز توجه بوده است. 

لیندا زاگزبسکی در کتابش ویژگی‌های کمابیش مورد اجماع معرفت را فهرست می‌کند: رابطه‌ی میان سوژه و ابژه، گزاره‌بودن متعلق معرفت، لزوم صدق گزاره و این‌که دانستن نوعی باورداشتن است. سپس تفاوت معرفت گزاره‌ای و غیرگزاره‌ای را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد چرا سنت رایج بیشتر بر نوع گزاره‌ای تمرکز کرده است. 

در فصل‌های بعدی کتاب معرفت شناسی، بحث به شکاکیت، برهان پس‌روی بی‌پایان دلایل، سناریوهای مغز در خمره و ماشین واقعیت مجازی، اخلاق باور، نقش اعتماد به خود و دیگران و پدیده‌هایی مانند یاوه‌گویی و ریاکاری کشیده می‌شود. نویسنده نشان می‌دهد چگونه دغدغه‌های عملی و اخلاقی ما، هنجارهای معرفتی و شیوه‌ی باورپذیری را شکل می‌دهند و چرا معرفت شناسی فقط بحثی انتزاعی درباره‌ی تعریف معرفت نیست، بلکه به کیفیت زندگی و زندگی معرفت شناختی خوب گره خورده است.

خلاصه کتاب معرفت شناسی

کتاب معرفت شناسی نشان می‌دهد که معرفت شناسی فقط پاسخ‌دادن به پرسش چیستی معرفت نیست، بلکه بررسی راه‌های درست و نادرست باورکردن و نسبت آن‌ها با زندگی خوب است. زاگزبسکی از تعریف‌های کلاسیک معرفت به‌ عنوان باور صادق موجه شروع می‌کند، نقش صدق، گزاره، توجیه و یقین را توضیح می‌دهد و سپس به ارزش فهم و معرفت غیرگزاره‌ای می‌رسد. 

او استدلال می‌کند که اهمیت‌دادن به هر چیز، ما را ملزم می‌کند درباره‌ی آن باورهای صادق و وجدان‌‌پسند داشته باشیم و این الزام، هنجارهای معرفتی و اخلاقی می‌آفریند. در ادامه، کتاب به اخلاق باور، بحث کلیفرد و ویلیام جیمز، دو اشتیاق معرفتی رسیدن به حقیقت و پرهیز از کذب و نقش فضیلت‌های فکری مانند دقت، انصاف و فروتنی می‌پردازد. 

سپس شکاکیت در سه سطح، از برهان پس‌روی بی‌پایان تا سناریوهای افراطی واقعیت مجازی، تحلیل می‌شود و نشان داده می‌شود که این تهدیدها فقط متوجه دانستن نیستند، بلکه باور وجدان‌‌پسند و اعتماد معرفتی در زندگی جمعی را نیز نشانه می‌گیرند.

چرا باید کتاب معرفت شناسی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری زنده و چندوجهی از معرفت شناسی ارائه می‌دهد که در آن تعریف معرفت، ارزش فهم، اخلاق باور، شکاکیت و فضیلت‌های فکری در کنار هم دیده می‌شوند. خواننده با خواندن کتاب، هم با مسائل کلاسیک این حوزه آشنا می‌شود و هم می‌بیند چگونه باورها، اعتماد، یاوه‌گویی و ریاکاری بر کیفیت زندگی و مسئولیت‌های اخلاقی اثر می‌گذارند.

خواندن کتاب معرفت شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب معرفت شناسی به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه، به‌ویژه کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی حقیقت، شکاکیت، اخلاق باور و نقش اعتماد در زندگی فکری‌اند پیشنهاد می‌شود. همچنین به خوانندگانی که می‌خواهند نسبت میان زندگی خوب و شیوه‌ی باورکردن را بفهمند توصیه می‌شود.

درباره لیندا زاگزبسکی

لیندا زاگزبسکی (Linda Trinkaus Zagzebski) (متولد ۱۹۴۶)، فیلسوف معاصر آمریکایی است که در حوزه‌های معرفت شناسی، فلسفه‌ی دین و نظریه‌ی اخلاق فعالیت دارد. او که دکترای خود را از دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) دریافت کرده، سال‌ها به عنوان استاد دانشگاه اوکلاهما به تدریس و پژوهش پرداخت. زاگزبسکی ریاست انجمن فیلسوفان کاتولیک آمریکا و انجمن فلسفه‌ی آمریکا را نیز در کارنامه دارد.

تمرکز اصلی زاگزبسکی در این سال‌ها بر معرفت شناسی فضیلت (Virtue Epistemology)، بازتعریف مفهوم معرفت و تبیین مرجعیت روانی و اخلاقی بوده است. او در کتاب «فضایل ذهن» استدلال کرده که ویژگی‌های معرفتی (مانند گشودگی ذهنی یا شجاعت فکری) را باید همانند فضایل اخلاقی ارسطویی در نظر گرفت و معرفت را بر اساس این فضایل درونیِ فرد بازتعریف کرد. همچنین در کتاب «نظریه‌ی اخلاق الگومدار» ساختار اخلاقی کاملاً جدیدی بر پایه‌ی الگوهای واقعی (مانند قدیسان یا قهرمانان اخلاقی) بنا کرد.

بخشی از کتاب معرفت شناسی

«ما انسان‌ها دغدغه خیلی چیزها را داریم یعنی خیلی چیزها برایمان اهمیت دارند. اما حتی اگر امکان داشت که به هیچ‌چیز اهمیت ندهیم، زندگی یکسره تهی از دغدغه‌های گوناگون (یعنی گذران زندگی درحالی‌که شخص به هیچ‌چیز اهمیت ندهد) زندگی خوبی نبود. اهمیت‌دادن به بسیاری از چیزها نه‌تنها امری طبیعی است، بلکه بخشی از زندگی دلخواه ماست. اما اگر چیزی برای ما اهمیت داشته باشد، آن‌گاه باید دغدغه این را نیز داشته باشیم که باورهایمان درباره آن چیز صادق باشد. اگر دغدغه زندگی بچه‌هایم را داشته باشم، و از عقل اندکی بهره برده باشم باید برایم مهم باشد که باورهای صادقی‌درباره زندگی آن‌ها داشته باشم. اگر فوتبال برای من مهم باشد، باید به این نیز اهمیت بدهم که در مورد فوتبال باورهای درستی داشته باشم.

از این به بعد به باوری که شخص در پذیرفتن آن دغدغه حقیقت (درستی یا صدق) را دارد خواهم گفت باورِ پذیرفته‌شده از سَر وجدان (یا باور وجدان‌ـ پسند). باوجدان‌بودن مراتبی دارد، و پیشنهاد من این است که (با قدری قیدوشرط) هرچهدلمان بیش‌تر برای چیزی بتپد باید در مورد آن باوجدان‌تر باشیم.»