کتاب سکولاریزم در جهان عرب

کتاب سکولاریزم در جهان عرب نوشته‌ حمیدرضا شریعتمداری که توسط انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده، پژوهشی است که به بررسی خاستگاه‌ها و سیر تحول اندیشه‌ی عرفی‌گروی و علمانیت در جوامع عربی می‌پردازد. نویسنده باتکیه‌بر منابع عربی و غربی، مفهوم سکولاریزم را از نظر لغوی، تاریخی و فلسفی دنبال کرده و سپس به سراغ تجربه‌ی جهان عرب در مواجهه با این مفهوم رفته است. ساختار کتاب بر پایه‌ی فصل‌های تحلیلی و تاریخی تنظیم شده که از معناشناسی آغاز می‌شود و تا بررسی آثار متفکران معاصر عرب ادامه می‌یابد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سکولاریزم در جهان عرب

کتاب سکولاریزم در جهان عرب با تمرکز بر آثار و مناقشات فکری اندیشمندان عرب، روند شکل‌گیری و گسترش عرفی‌گروی را در این منطقه دنبال کرده است. حمیدرضا شریعتمداری در مقدمه توضیح داده است که انگیزه‌ی اصلی او، خلأ یک تحقیق جامع فارسی درباره‌ی سیر تاریخی سکولاریزم در جهان عرب و نیز پیوند این بحث با تجربه‌ی انقلاب اسلامی و مسئله‌ی حکومت دینی است. در همان آغاز، نسبت دین و دولت در جوامع اسلامی و چالش میان حکومت دینی و حکومت سکولار به‌عنوان مسئله‌ی محوری طرح شده است. 

کتاب سکولاریزم در جهان عرب اثر حمیدرضا شریعتمداری در چند فصل پیوسته پیش می‌رود: از تحلیل لغوی و معناشناختی اصطلاحاتی مانند سکولاریزم، عرفی‌گروی و علمانیت آغاز می‌شود، دامنه‌ی مفهومی این واژه‌ها در زبان‌های اروپایی و عربی بررسی شده و بحث‌های مفصل اندیشمندان عرب درباره‌ی ریشه‌ی واژه‌ی علمانیت و نسبت آن با علم یا عالم گزارش شده است، سپس نویسنده به پیش‌زمینه‌ی تاریخی عرفی‌گروی در غرب، پیوند مسیحیت و سیاست، اصلاحات دینی پروتستانی، نقش کلیسا و دولت و شکل‌گیری نظم جدید اروپایی می‌پردازد. 

در ادامه‌، زمینه‌های تاریخی عرفی‌گروی در جهان عرب، نخستین نشانه‌های اثرپذیری از اروپا، نسل‌های نواندیش و نقش مصلحان اسلامی مانند سید جمال‌ الدین افغانی و محمد عبده بررسی شده است. فصل‌هایی نیز به پیش‌گامان عرفی‌گروی عرب مانند شبلی شمیل و فرح آنطون، تحلیل کتاب الاسلام و اصول الحکم علی عبدالرازق و واکنش‌ها به آن و در پایان معرفی و نقد ۱۱ کتاب معاصر عربی درباره‌ی علمانیت، جامعه‌ی مدنی، دموکراسی، حقوق بشر و نسبت اسلام و سیاست اختصاص یافته است.

خلاصه کتاب سکولاریزم در جهان عرب

کتاب سکولاریزم در جهان عرب ابتدا مسئله‌ی نسبت دین و دولت را در جوامع اسلامی طرح می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه تجربه‌ی غرب در سکولاریزم و تجربه‌ی انقلاب اسلامی در حکومت دینی، این بحث را به یکی از چالش‌های اصلی جهان اسلام تبدیل کرده است. نویسنده در گام نخست، سکولاریزم را از نظر واژگانی و مفهومی می‌کاود، معادل‌های فارسی و عربی آن را مرور می‌کند و اختلاف‌نظرها درباره‌ی علمانیت را نشان می‌دهد. 

کتاب سکولاریزم در جهان عرب در بخش‌های بعدی، تاریخ عرفی‌گروی در غرب مسیحی، پیوند کلیسا و دولت، اصلاحات پروتستانی، جنگ‌های مذهبی و پیمان وستفالی را به‌عنوان زمینه‌ی پیدایش سکولاریزم توضیح داده است، سپس به جهان عرب می‌آید: از نواندیشی دینی طهطاوی و خیرالدین پاشا تا سیدجمال و عبده و اینکه چگونه این جریان‌ها ناخواسته بستر بحث‌های سکولار را فراهم کردند. نویسنده اندیشه‌های پیش‌گامان عرفی‌گروی عرب، ماجرای کتاب الاسلام و اصول الحکم و در نهایت طیفی از دیدگاه‌های موافق و مخالف سکولاریزم در آثار معاصران عرب را مرور و جمع‌بندی می‌کند.

چرا باید کتاب  را بخوانیم؟

کتاب سکولاریزم در جهان عرب تصویری مرحله‌به‌مرحله از چگونگی ورود و تحول اندیشه‌ی عرفی‌گروی در جهان عرب ارائه کرده است و آن را در پیوند با تاریخ مسیحیت، اصلاحات دینی و نواندیشی اسلامی قرار می‌دهد. خواننده با مفاهیم کلیدی، مناقشات زبانی و فلسفی پیرامون علمانیت و نیز طیف گسترده‌ای از مواضع اسلام‌گرایان و سکولارها در متون عربی آشنا می‌شود.

خواندن کتاب سکولاریزم در جهان عرب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب سکولاریزم در جهان عرب به دانشجویان و پژوهشگران الهیات، علوم سیاسی، مطالعات اسلامی و مطالعات خاورمیانه پیشنهاد می‌شود. این اثر همچنین به کسانی که درگیر بحث‌های نظری درباره‌ی نسبت دین و دولت، عرفی‌شدن و نواندیشی دینی در جهان اسلام هستند، توصیه می‌شود.