کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت

کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت (ترجمه مسائل الامامه و مقتطفات من الکتاب الاوسط) نوشته عبدالله بن محمد ناشی اکبر با ترجمه علیرضا ایمانی اثری است که انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی ریشه‌های تاریخی و کلامی اختلاف مسلمانان در موضوع امامت و شکل‌گیری فرقه‌های مختلف می‌پردازد و متن عربی دو اثر کهن را همراه با ترجمه‌ی فارسی در اختیار خواننده قرار می‌دهد. ناشر در مقدمه‌ی خود این اثر را بخشی از مجموعه‌ی «فرق و مذاهب» معرفی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت

کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت ترجمه‌ی بخش مسائل الامامه از کتاب اصول‌النحل و گزیده‌هایی از الکتاب الاوسط فی المقالات منسوب به عبدالله بن محمد ناشی اکبر است. مترجم در مقدمه، ضمن معرفی ناشی اکبر، زندگی علمی او، جایگاهش در میان متکلمان معتزلی و بحث‌های رجالی و تاریخی درباره‌ی انتساب این آثار را توضیح داده است. در همین بخش به دیدگاه پژوهشگران معاصر مانند مادلونگ و نیز احتمال انتساب متن به جعفر بن حرب یا زرقان اشاره شده و زمان تقریبی نگارش اثر بر اساس شواهد درونی متن بررسی شده است.

کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت در دو بخش اصلی تنظیم شده است: ترجمه‌ی کامل مسائل الامامه و گزیده‌هایی از الکتاب الاوسط فی المقالات و در پایان نیز متن عربی هر دو اثر به‌عنوان پیوست آمده است. در بخش مسائل الامامه، نویسنده ابتدا با ترسیم فضای پس از رحلت پیامبر و ماجرای سقیفه، اختلاف‌های نخستین مسلمانان را در موضوع خلافت و امامت دسته‌بندی کرده است. سپس به‌صورت بندهای شماره‌گذاری‌شده، فرقه‌های شیعه، معتزله، مرجئه، خوارج، حشویه، اصحاب حدیث و دیگر گروه‌ها را در نسبت با مسئله‌ی امامت معرفی کرده است.

در ادامه‌ی کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت، اختلافات درونی شیعه پس از شهادت علی بن‌ابی‌طالب، ماجرای صلح حسن بن‌علی با معاویه، قیام حسین بن‌علی و انشعاب‌های بعدی مانند سبئیه، کیسانیه و جریان‌های قائل به توالی نص بر امامان بررسی شده است. در بخش گزیده‌های الکتاب الاوسط نیز عقاید ثنویه، مجوس، یهود، مسیحیان و دیدگاه‌های گوناگون درباره‌ی صفات خدا، افعال انسان، معاد، حقیقت نفس و جهان طبیعت گزارش شده است. ساختار کتاب مبتنی بر نقل آراء، ذکر نام سران فرقه‌ها و خلاصه‌کردن استدلال‌های هر گروه است و کمتر به نقد مستقیم می‌پردازد.

خلاصه کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت

کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت به‌دنبال نشان‌دادن این نکته است که چگونه اختلاف بر سر جانشینی پیامبر و تفسیر امامت، به پیدایش جریان‌های متنوع در میان مسلمانان انجامیده است. نویسنده از واقعه‌ی سقیفه، موضع انصار، مهاجران و بنی‌هاشم آغاز می‌کند و نخستین شکاف‌ها را در چهار دسته‌ی اصلی ترسیم می‌کند. سپس با پیگیری حوادث قتل عثمان، جنگ جمل، صفین و ماجرای حکمیت، شکل‌گیری علویان، عثمانیه، معتزله، حلیسیه، خوارج و مرجئه را توضیح داده است.

در ادامه، کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت به‌طور خاص به اختلافات شیعه پس از شهادت علی بن‌ابی‌طالب می‌پردازد و سه گرایش اصلی را در میان شیعیان اولیه نشان می‌دهد: باور به نص پی‌درپی بر امامان از نسل علی و فاطمه، گرایش‌های غالی مانند سبئیه و دیدگاه اصحاب اختیار که امامت علی را نتیجه‌ی انتخاب مسلمانان می‌دانستند. سپس مسیر امامت در نگاه شیعیان، صلح حسن بن‌علی، قیام حسین بن‌علی و پیدایش فرقه‌هایی مانند کیسانیه و زیدیه در چارچوب همین مسئله‌ی امامت دنبال شده است.

چرا باید کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت را بخوانیم؟

کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت تصویری نزدیک به منابع قرون نخستین از چگونگی شکل‌گیری فرقه‌ها در پی نزاع بر سر امامت ارائه کرده است. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند سیر تاریخی اختلاف‌ها، منطق درونی هر فرقه و پیوند حوادث سیاسی با مباحث کلامی را در قالب گزارشی فشرده و مستند دنبال کند و درک دقیق‌تری از ریشه‌های تنوع مذهبی در جهان اسلام به‌دست آورد.

خواندن کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب فرقه‌های اسلامی و مسئله‌ی امامت به دانشجویان و پژوهشگران الهیات، تاریخ اسلام و کلام، طلاب علاقه‌مند به مباحث فرق و مذاهب و کسانی که در پی شناخت مستند از ریشه‌های اختلافات مذهبی و مسئله‌ی امامت در سنت اسلامی هستند پیشنهاد می‌شود. این اثر برای مطالعه‌ی تطبیقی منابع ملل و نحل نیز سودمند است.‎

بخشی از کتاب فرقه های اسلامی و مسئله امامت

«تردیدی نیست که یکی از ضرورت‌های زمانه ما که روزگار گفت وگو و تفاهم نام گرفته. تفاهم و همدلی در میان مسلمانان است و لازمه آن مطالعه تاریخ مذاهب کلامی و فقهی اسلامی است. مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب برای آشنایی بیشتر فرهیختگان حوزه و دانشگاه به تالیف و ترجمه آثاری دراین زمینه دست زده است. کتاب حاضر مشتمل بر دو اثر ارزشمند منسوب به ناشی اکب متوفای اواخر قرن سوم هجری, از معدود آثار مربوط به سده‌های نخستِ شکل‌گیری فرق و مذاهب اسلامی است که چالش‌های فرقه‌ای درباره مسئله امامت و دیگر مسائل کلامی را به تصویر می‌کشد. باتوجه به اینکه این دو اثر از متون کهن به شمار می‌رود؛ متن عربی آنها نیز جهت چاپ ضمیمه شده است. از تلاش مترجم ارجمند جناب آقای علی رضا ایمانی» عضو هیئت علمی مرک مطالعات و تسقیقات اقیان ی سلاهبهو نیز از همت گنروه ملاهب اسلامی به ویژه آقایان سید علی موسوی‌نژاد و مهدی فرمانیان قدردانی می‌نماییم. معاونت پژوهشی مرکز مطالعات ادیان و مذاهب «در این کتاب برآنیم تا ریشه‌های اصلی مذاهبی را که اهل قبله در آن اختلاف نظر دارند بیان کنیم. اختلافاتی که وحدت آنان را بر هم زده دوستی آنان را از میان برده است. آنان گرایش‌های گوناگونی پیدا کرده؛ اندیشه‌های متفاوتی یافتند و به دنبال آن خون‌ها ریختند و برخی از آنان برخی دیگر را کافر دانستند و سرانجام به چندین فرقه و گروه تقسیم شدند. به منظور بیان اختلافات آنان سخن خود را از نزاعی که میان پیشینیان امت و مسلمانان صدر اسلام درگرفت آغاز کرده. سپس به اختلاف پیروان مذاهب و ذکر نام سران آنها و بیان بخشی از استدلال‌ها و عقایدشان خواهیم پرداخت. توفیق تنها از جانب خداست و او ما را کفایت می‌کند و نیکو وکیلی است.»