کتاب سفر به جنوبگان، قاره یخی

کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی نوشته‌ی محمدرضا شکری گزارشی مستند از ۹۹ روز حضور نخستین پژوهشگر ایرانی در قاره‌ی جنوبگان است که پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر هم‌زمان دو مسیر را دنبال کرده است: معرفی علمی و نظام‌مند قاره‌ی جنوبگان و روایت روزبه‌روز سفر خود با یک گروه تحقیقاتی هندی به این سرزمین دورافتاده. در این کتاب از ویژگی‌های اقلیمی و زمین‌شناسی جنوبگان تا حیات جانوری و گیاهی و همچنین جایگاه ایران در کاوش‌های قطبی توضیح داده شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سفر به جنوبگان، قاره یخی

کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی اثری از محمدرضا شکری است که بر پایه‌ی تجربه‌ی شخصی او در نخستین حضور یک پژوهشگر ایرانی در قاره‌ی جنوبگان نوشته شده است. نویسنده در این کتاب سفر ۹۹ روزه‌ی خود را در قالب گزارش‌های پی‌درپی، از مراحل انتخاب و پذیرش در برنامه‌ی علمی هندوستان تا بازگشت به ایران، ثبت کرده است و هم‌زمان تصویری جامع از این قاره ارائه داده است. در بخش نخست کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی قاره‌ی جنوبگان به‌عنوان «سرزمین یخی» معرفی شده است؛ از موقعیت جغرافیایی و محصوربودن در اقیانوس منجمد جنوبی تا زمین‌شناسی، تاریخ شکل‌گیری، اقلیم بسیار سرد، بادهای کاتاباتیک، کلاهک‌های یخی، سپرهای یخی، یخ‌های دریایی، کوه‌های یخی و واحه‌ها و دره‌های خشک. سپس حیات در این قاره بررسی شده است؛ از بوم‌سازگان‌های خشکی و آب‌شیرین، خزه‌ها و جلبک‌ها و موجودات ذره‌بینی تا بی‌مهرگان، پرندگان دریایی، گونه‌های مختلف پنگوئن، فک‌ها و نهنگ‌ها. در ادامه‌ی کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی فصل‌هایی به تاریخچه‌ی کشف قاره، ادعاهای ارضی، پیمان‌نامه‌ی جنوبگان، برنامه‌های علمی و پایگاه‌های کشورهای مختلف ازجمله هند اختصاص یافته است. سپس نویسنده روند شرکت در هجدهمین سفر علمی هندوستان به جنوبگان، مسیر دریایی با کشتی یخ‌شکن، عبور از مناطق یخ‌های فشرده، ورود به پایگاه مایتری، زندگی روزمره، فعالیت‌های تحقیقاتی روی دریاچه‌های آب‌شیرین و دیدار از پایگاه‌های دیگر کشورها را روزبه‌روز روایت کرده است. فصل پایانی کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی نیز به بازگشت از قطب و جمع‌بندی نتایج نخستین پژوهش علمی یک ایرانی در این قاره می‌پردازد.

خلاصه کتاب سفر به جنوبگان، قاره یخی

کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی در دو لایه‌ی به‌هم‌پیوسته پیش می‌رود. در لایه‌ی نخست، نویسنده تصویری علمی از جنوبگان ارائه می‌دهد: قاره‌ای محصور در اقیانوس منجمد جنوبی با کلاهک‌های یخی عظیم، یخ‌های دریایی، کوه‌های یخی، واحه‌ها و دره‌های خشک، اقلیم بسیار سرد و بادخیز و بوم‌سازگان‌های خشکی، آب‌شیرین و دریایی. در این بخش، ساختار یخ‌ها، تنوع محدود اما ویژه‌ی گیاهان و جانوران، از خزه‌ها و جلبک‌ها تا پنگوئن‌ها، فک‌ها و نهنگ‌ها توضیح داده شده است. در لایه‌ی دوم، کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی سفرنامه‌ی ۹۹ روزه‌ی محمدرضا شکری است؛ از تصویب طرح تحقیقاتی و دریافت روادید تا سوارشدن بر کشتی یخ‌شکن، عبور از متلاطم‌ترین آب‌های جهان، رسیدن به منطقه‌ی یخ‌های فشرده، ورود به پایگاه مایتری هند، کار میدانی روی دریاچه‌های آب‌شیرین، مشاهده‌ی حیات وحش و تجربه‌ی زندگی در شرایط سخت قطبی و درنهایت بازگشت از قطب. در خلال این روایت، جایگاه ایران در کاوش‌های جنوبگان و امکان ایجاد پایگاه علمی ایرانی نیز بررسی شده است.

چرا باید کتاب سفر به جنوبگان، قاره یخی را بخوانیم؟

کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی هم یک معرفی جامع از جنوبگان است و هم گزارشی نزدیک از تجربه‌ی زیسته‌ی یک پژوهشگر ایرانی در این قاره. خواننده با ساختار یخ‌ها، اقلیم، حیات وحش و شبکه‌ی علمی بین‌المللی جنوبگان آشنا می‌شود و هم‌زمان فرازونشیب‌های یک سفر علمی طولانی در محیطی بسیار سخت را دنبال می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب سفر به جنوبگان، قاره‌ی یخی به علاقه‌مندان اقیانوس‌شناسی، علوم زمین، محیط‌زیست و تغییرات آب‌وهوا پیشنهاد می‌شود. همچنین کسانی که به سفرنامه‌های علمی، کاوش‌های قطبی و شناخت جایگاه ایران در برنامه‌های پژوهشی بین‌المللی علاقه دارند می‌توانند از این کتاب استفاده کنند. «جنوبگان سردترین، بادخیزترین، خشک‌ترین، مرتفع‌ترین، دورترین و ناشناخته‌ترین قاره‌ی جهان، منزلگاهی آکنده از برف و یخ با سوز و سرمای شدید است که ساکنان اندک آن برای زنده‌ماندن در تلاشی پایان‌ناپذیر به سر می‌برند. این قاره با وسعتی برابر ۱۳ میلیون کیلومتر مربع، پنجمین قاره‌ی بزرگ جهان است. تقریبا سرتاسر این قاره با یک صفحه‌ی یخی که عمق آن تا پنج کیلومتر (سه مایل) می‌رسد، پوشیده شده است. این صفحه‌ی یخی ۹۰ درصد آب‌شیرین جهان را در خود دارد. با کشف قاره‌ی جنوبگان در حدود ۲۰۰ سال پیش، درهای آزمایشگاهی بی‌نظیر در جهان به روی انسان گشوده شد؛ آزمایشگاهی که شرایط محیطی موجود در آن را در هیچ نقطه‌ای از کره‌ی خاکی نمی‌توان یافت. جنوبگان آزمایشگاهی برای مطالعه‌ی پدیده‌های طبیعی و فرایندهای متاثر از فعالیت‌های انسانی نظیر پدیده‌ی نازک شدن لایه‌ی اوزن، آلودگی جو کره‌ی زمین، تغییرات جهانی آب‌وهوا و بالاآمدن سطح آب دریاهای جهان است. جنوبگان به‌همراه اقیانوس احاطه‌کننده‌ی آن همچون منطقه‌ای واحد، نقش مهمی در پویایی طبیعی سامانه‌ی آب‌وهوای جهان از طریق ارتباط موجود میان یخ، اقیانوس و جو دارد. مادامی‌که این ارتباط به‌طور کامل شناخته نشود، به‌هیچ‌وجه قادر به پیش‌بینی پیامدهای جهانی فعالیت‌های انسان در کره‌ی زمین نخواهیم بود. بااینکه هم‌اکنون ۷۵ پایگاه متعلق به ۲۹ کشور در قاره‌ی جنوبگان و جزایر اطراف آن مشغول به پژوهش‌های علمی هستند، محققان ایرانی تا پیش از این سفر هیچ سهمی در انجام تحقیقات در این قاره نداشته‌اند. گزارش حاضر سفرنامه‌ای است از پژوهشگری ایرانی که به مطالعه‌ی دریاچه‌های آب‌شیرین در این قاره پرداخته است. آنچه می‌خوانید گزارشی است از سفر پژوهشی ۹۹ روزه به قاره‌ی جنوبگان، روایتی از سفر به این قاره‌ی یخی بر پهنه‌ی اقیانوس منجمد جنوبی، وقایع رخ‌داده در ضمن این سفر و نتایج اولین پژوهش علمی توسط یک ایرانی در جنوبگان.»