کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم) نوشته‌ی مرکز اسناد انقلاب اسلامی مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی درباره‌ی نحوه‌ی روایت و ثبت رویدادهای انقلاب اسلامی ایران است. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است و این مجلد دوازدهم از طرح «نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی» به‌شمار می‌آید. در این کتاب شش اثر مهم درباره‌ی انقلاب و سال‌های آغازین جمهوری اسلامی، از خاطرات رجال پهلوی تا گفت‌وگوهای سیاسی و تحلیل‌های نویسندگان غربی، از منظر روشی و محتوایی بررسی شده است. تمرکز اصلی بر نقد سوگیری‌ها، کاستی‌های اسنادی و تناقض‌های روایی در این آثار است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم) دنباله‌ی طرحی است که مرکز اسناد انقلاب اسلامی برای بررسی انتقادی آثار مکتوب درباره‌ی انقلاب اسلامی ایران تدوین کرده است. در مقدمه توضیح داده شده که هدف این طرح، سنجش دقت، روش تحقیق و میزان انطباق روایت‌ها با واقعیت‌های تاریخی است تا از تحریف حافظه‌ی تاریخی جامعه جلوگیری شود. این مجلد شش مقاله را دربر دارد که هرکدام به نقد یک کتاب شاخص در حوزه‌ی تاریخ انقلاب و سال‌های آغازین جمهوری اسلامی اختصاص یافته است. در بخش نخست کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم) کتاب «مشکلات و مسائل اولین سال انقلاب از زبان مهندس بازرگان» بررسی شده است؛ اثری که عبدالعلی بازرگان گردآوری کرده و مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌های مهدی بازرگان در دوران دولت موقت را در سه فصل (مواضع متفرقه، پیام‌های عمومی رادیو تلویزیونی و سخنرانی‌ها) کنار هم قرار می‌دهد. ناقد در این مقاله، هم زندگی و پیشینه‌ی فکری مهدی و عبدالعلی بازرگان را معرفی کرده و هم عنوان، ساختار، روش و محتوای کتاب را از منظرهایی مانند جهت‌داری سیاسی، نحوه‌ی انتخاب و چینش اسناد، سانسور بخش‌هایی از متن اصلی و نوع مواجهه با مفاهیم انقلاب و دین نقد کرده است. در بخش‌های بعدی کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم) آثاری مانند «ایالات متحده‌ی آمریکا و ایران و جنگ سرد و بدرود با شاه آمریکایی»، «نگاهی از درون به جنبش چپ ایران: گفتگو با ایرج کشکولی»، «خاطرات عبدالمجید مجیدی»، «خاطرات جعفر شریف‌امامی» و «خاطرات شاپور بختیار» موضوع نقد قرار گرفته‌اند. در هر مقاله، ضمن معرفی اجمالی صاحب خاطرات یا نویسندگان، به محورهایی مانند تناقض‌گویی، جانبداری سیاسی، حذف اسناد مخالف، تحریف رویدادها، نوع نگاه به انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی و نیز جایگاه نویسنده در ساختار قدرت پهلوی پرداخته شده است. کتاب با یادکرد از ناظران علمی و اشاره به جایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی به‌عنوان مرجع تخصصی تاریخ انقلاب پایان می‌یابد.

خلاصه کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم)

در این کتاب مجموعه‌ای از نقدها بر آثار تاریخ‌نگارانه‌ی مرتبط با انقلاب اسلامی ایران گرد آمده است. محور مشترک مقالات، بررسی این پرسش است که چگونه خاطرات، گفت‌وگوها و تحلیل‌های سیاسی می‌توانند تصویری ناقص، جانبدارانه یا متناقض از انقلاب و سال‌های نخست جمهوری اسلامی ارائه کنند. در مقاله‌ی مفصل مربوط به کتاب «مشکلات و مسائل اولین سال انقلاب از زبان مهندس بازرگان»، ناقد ابتدا زندگی و گرایش‌های فکری مهدی و عبدالعلی بازرگان را مرور کرده سپس عنوان، ساختار، روش و محتوای کتاب را تحلیل کرده است؛ از نقد نام کتاب و فهرست تا بحث سانسور، نحوه‌ی روایت دولت موقت، نوع انتقادهای بازرگان از امام، مردم و کمیته‌ها، نگاه او به مفهوم انقلاب، پاکسازی، غرب و دین. در مقالات دیگر نیز خاطرات رجال پهلوی و تحلیل‌های نویسندگان غربی از زاویه‌ی نسبتشان با واقعیت‌های تاریخی، منافع سیاسی و شیوه‌ی استناد به اسناد و منابع بررسی شده است.

چرا باید کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دوازدهم) را بخوانیم؟

این کتاب امکان مقایسه‌ی روایت‌های مختلف از انقلاب اسلامی را فراهم کرده است و نشان می‌دهد خاطرات و تحلیل‌ها چگونه می‌توانند تحت‌تأثیر گرایش‌های فکری و سیاسی شکل بگیرند. خواننده با شیوه‌ی نقد اسناد، تشخیص تناقض‌ها، توجه به سانسور و ارزیابی روش تحقیق آشنا می‌شود و تصویری پیچیده‌تر و سنجیده‌تر از تاریخ انقلاب و سال‌های آغازین جمهوری اسلامی به‌دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به نقد منابع تاریخی انقلاب اسلامی، و کسانی که در حوزه‌ی خاطره‌پژوهی، تاریخ شفاهی و تحلیل گفتمان سیاسی کار می‌کنند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند روایت‌های متعارض از انقلاب را کنار هم بسنجند و ارزیابی کنند.