کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) نوشته‌ی مرکز اسناد انقلاب اسلامی مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی درباره‌ی نحوه‌ی روایت و تفسیر انقلاب اسلامی ایران است که موسسه‌ی فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. این جلد ششمین مجموعه از طرح «تدوین تاریخ انقلاب اسلامی» نیست بلکه دهمین کتاب از مجموعه‌ی نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی است و بر نقد علمی آثار مختلف در حوزه‌ی تاریخ انقلاب تمرکز دارد. در این اثر شش کتاب و خاطره‌نامه‌ی مهم درباره‌ی حقوق زنان، ناسیونالیسم، کنفدراسیون دانشجویان و برخی چهره‌های سیاسی و نظامی پهلوی بررسی شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) دنباله‌ی مجموعه‌ای است که مرکز اسناد انقلاب اسلامی برای ارزیابی انتقادی نوشته‌ها و خاطرات مربوط به انقلاب و جمهوری اسلامی تدوین کرده است. در مقدمه‌ی کتاب بر این نکته تأکید شده که نقد علمی در علوم انسانی به‌ویژه تاریخ و علوم سیاسی، راهی برای آشکارشدن نقاط قوت و ضعف آثار و جلوگیری از تحریف حافظه‌ی تاریخی جامعه است. به‌زعم نویسندگان، اگر روایت تاریخ دقیق و منطبق بر واقعیت نباشد، قضاوت و تصمیم‌گیری نسل‌های بعدی دچار اختلال می‌شود. کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) شامل شش مقاله است. مقاله‌ی نخست به کتاب حقوق سیاسی زنان ایران نوشته‌ی مهرانگیز کار می‌پردازد و نگاه فمنیستی نویسنده، نسبت آن با اسلام، بحث حقوق سیاسی و اجتماعی زنان، کشف حجاب رضاشاه، قانون مدنی و مسئله‌ی مردسالاری را از منظر حقوق اساسی و فقهی نقد کرده است. مقاله‌ی دوم کتاب ایران، کانون زمین‌لرزه اثر پیتر شولاتور را بررسی می‌کند؛ اثری که نویسنده‌ی آلمانی در آن سفرهای خود به کشورهای اسلامی و به‌ویژه ایران و انقلاب ۱۳۵۷ را روایت کرده است. ناقدان، تحلیل‌های او درباره‌ی چرایی انقلاب، نقش مذهب و برداشتش از اسلام و تشیع را با استناد به اسناد تاریخی به چالش کشیده‌اند. در ادامه‌ی کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) مقاله‌ی سوم خاطرات محمود فروغی را از منظر نوع روایت او از پدرش محمدعلی فروغی و حوادثی چون قیام مسجد گوهرشاد و مناسبات خارجی ایران نقد کرده است. مقاله‌ی چهارم به کتاب ناسیونالیسم در ایران نوشته‌ی ریچارد کاتم می‌پردازد و این ادعای او را که ناسیونالیسم و بیگانه‌ستیزی موتور اصلی تحولات سیاسی ایران بوده، در برابر نقش مذهب و روحانیت می‌سنجد. مقاله‌ی پنجم کتاب کنفدراسیون دانشجویان و محصلین ایران در خارج از کشور نوشته‌ی حمید شوکت را از نظر ادعای بی‌طرفی، نوع منابع و نادیده‌گرفتن نیروهای مذهبی بررسی کرده است. مقاله‌ی ششم نیز خاطرات سپهبد عزیز پالیزبان، از امرای ارتش پهلوی دوم، را از جهت قضاوت‌های جانبدارانه، اشتباهات تاریخی و ستایش افراطی از رضاشاه و محمدرضا شاه نقد کرده است.

خلاصه کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم)

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) بر این ایده استوار است که تاریخ انقلاب اسلامی در آثار مختلف، گاه با پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک، جانبداری سیاسی یا برداشت‌های ناقص از دین و جامعه‌ی ایران روایت شده است و این روایت‌ها باید به‌طور مستند نقد شوند. در مقاله‌ی مربوط به حقوق سیاسی زنان ایران، فرضیه‌ی اصلی مهرانگیز کار درباره‌ی نقش موانع قانونی و دین در محدودیت حقوق زنان، با استناد به قانون اساسی، قانون مدنی و منابع فقهی بررسی شده است. در نقد ایران، کانون زمین‌لرزه، نگاه یک روزنامه‌نگار غربی به انقلاب، روحانیت و جامعه‌ی ایران تحلیل و ناتوانی او در فهم ماهیت دینی انقلاب برجسته شده است. سایر مقالات نیز خاطره‌نویسی رجال پهلوی، تحلیل‌های ناسیونالیستی از تاریخ معاصر، روایت کنفدراسیون دانشجویان و تصویر ارتش و شاهان پهلوی را با رجوع به اسناد و منابع تاریخی بازخوانی کرده‌اند تا مرز میان واقعیت تاریخی و روایت‌های جهت‌دار روشن‌تر شود.

چرا باید کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (کتاب دهم) را بخوانیم؟

این کتاب امکان مقایسه‌ی چند روایت مهم از تاریخ معاصر ایران با نقدهای مستند و جزئی‌نگر را فراهم کرده است. خواننده با شیوه‌ی نقد متن‌های تاریخی، تشخیص جانبداری‌ها، سنجش ادعاها با قانون و اسناد و نیز با نحوه‌ی ورود دین، ناسیونالیسم، خاطره‌نویسی و کنش دانشجویی به تاریخ‌نگاری انقلاب آشنا می‌شود و تصویری پیچیده‌تر از منازعه بر سر روایت انقلاب به‌دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به تاریخ انقلاب اسلامی، فعالان حوزه‌ی مطالعات زنان و کسانی که با متون خاطره‌نویسی و تحلیل‌های غربی درباره‌ی ایران سروکار دارند پیشنهاد می‌شود تا نگاه انتقادی‌تری نسبت به منابع تاریخی پیدا کنند.‎ «نقد علمی از راهکارهای مناسب در مواجهه با آثار پژوهشی در حوزه‌های مختلف تحقیقی است که ضمن نشان‌دادن نقاط قوت و ضعف آثار، بر غنای علوم مختلف می‌افزاید. این مسئله در حوزه‌ی علوم انسانی و به‌خصوص در رشته‌های علوم سیاسی و تاریخ بیشتر نمایان و محسوس است. دخالت ارزش‌های فردی و گروهی در علوم انسانی باعث می‌شود که با مطالعه‌ی برخی برداشت‌ها قلب و ذهن خواننده به‌سوی خاصی هدایت شود. تاریخ هر جامعه‌ای برای آیندگان آن جامعه بسیار اهمیت دارد و حافظه‌ی تاریخی یک ملت می‌تواند همواره راهگشای آنان در برخورد با مسائل مختلف باشد. به همین دلیل اگر ثبت و ضبط این تاریخ با دقت و منطبق بر واقعیات آن جامعه انجام نپذیرد بدون شک تصمیم‌گیری‌ها و قضاوت آیندگان را در مورد گذشتگان خود تحت تأثیر قرار داده و چه بسا به‌خاطر تناقض‌های تاریخی و اختلالات در بازگویی آن، به برخوردهایی بینجامد که اگر واقعیات به همان نحو که رخ داده‌اند بازگو می‌شد، درگیری جای خود را به همکاری و شکوفایی بیشتر آن جامعه می‌داد. در این بین، انقلاب رویدادی است که به جرأت می‌توان آن را مهم‌ترین و متحول‌کننده‌ترین رخداد در عرصه‌های مختلف هر کشور و ملتی به‌شمار آورد. تغییرات پی‌درپی و عمیق در جزئی‌ترین مسائل جامعه و تحول آنها در جهتی دیگر با سرعتی بالا و پیچیدگی جریان‌ها و افراد دخیل در آن می‌تواند زمینه‌های بسیار خوبی برای نقد آثار مربوط به آن باشد. برخی از نویسندگان داخلی و خارجی در بازگویی و تحلیل تاریخ انقلاب اسلامی ایران دیدگاه‌هایی ارائه نموده‌اند که با واقعیت‌های این واقعه‌ی عظیم هم‌خوانی چندانی نداشته و نیاز به بررسی و نقد علمی دارند. مرکز اسناد انقلاب اسلامی به‌عنوان مرکزی تخصصی در حوزه‌ی تاریخ انقلاب اسلامی در راستای انجام رسالت خود در مطالعه و تدوین تاریخ انقلاب اسلامی و برای ابهام‌زدایی از این دست آثار گام جدیدی در کنار فعالیت‌های پژوهشی متداول خود برداشته و طرح بررسی و نقد آثار مکتوب درباره‌ی انقلاب اسلامی را در دستور کار خود قرار داده و تاکنون ۹ جلد از مجموعه‌ی نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی منتشر کرده است که کتاب حاضر دهمین اثر از مجموعه‌ی مذکور و شامل شش مقاله می‌باشد.»