کتاب روان شناسی سایبر

کتاب روان شناسی سایبر (بررسی اختلالات روانی نوظهور در عصر دیجیتال و راهکارهای درمانی) نوشته‌ی زهرا رحیمی راد به بررسی پیامدهای روانی زندگی در فضای مجازی و فناوری‌های نوین می‌پردازد. نویسنده با تکیه بر پژوهش‌های علمی، تجربه‌ی بالینی و گفت‌وگو با متخصصان، تلاش کرده است تصویری منسجم از اختلالات تازه‌ظهور مرتبط با اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های آنلاین و متاورس ارائه کند. ساختار اثر از مبانی نظری و عصبی شروع می‌شود و تا معرفی اختلالات سایبری و پیشنهاد مداخلات درمانی ادامه می‌یابد. انتشارات شهید گمنام آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روان شناسی سایبر

کتاب روان شناسی سایبر با تمرکز بر پیوند میان علوم اعصاب، روان‌شناسی بالینی و مطالعات رسانه، تصویری مرحله‌به‌مرحله از شکل‌گیری و گسترش روان‌شناسی سایبر ارائه کرده است. زهرا رحیمی راد ابتدا نشان داده است که چگونه اینترنت، شبکه‌های اجتماعی، گوشی‌های هوشمند، متاورس و هوش مصنوعی، مرز میان «زندگی آنلاین» و «زندگی آفلاین» را از بین برده‌اند و چرا ابزارهای تشخیصی کلاسیک برای فهم اختلالات امروز کافی نیستند. در ادامه کتاب روان شناسی سایبر، مبانی نظری تعامل انسان و فناوری با مدل‌هایی مانند فرضیه جبران کمبود اجتماعی، فرضیه غنی‌سازی اجتماعی، مدل شناختی-رفتاری استفاده آسیب‌شناختی از اینترنت و نظریه خودتعیین‌گری در بستر دیجیتال توضیح داده شده است. سپس نویسنده با تکیه بر یافته‌های علوم اعصاب، نقش سیستم پاداش دوپامینی، تقویت متغیر، تغییرات قشر پیش‌پیشانی و قشر سینگولیت قدامی و مفهوم نوروپلاستیسیتی را در شکل‌گیری عادت‌ها و اعتیادهای دیجیتال شرح داده است. بخش‌های بعدی کتاب روان شناسی سایبر به نسل Z و آلفا، مغز هایپرتکست، تغییر الگوهای توجه و حافظه، دگرگونی هویت در فضای مجازی، مکانیسم‌های دفاعی سایبری و پویایی قدرت الگوریتم‌ها اختصاص یافته است. در فصل‌های میانی و پایانی، نویسنده فهرستی مفصل از اختلالات سایبر نوظهور (مثل اعتیاد الگوریتمی، اضطراب حضور نیافتن، اختلال گسست هویت دیجیتال، اختلالات خواب و اضطراب وجودی تکنو-مدرن) را صورت‌بندی کرده و در کنار آن‌ها به بحران معنا، اخلاق دیجیتال، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی و پیامدهای هوش مصنوعی بر بازار کار و سلامت روان پرداخته است.

خلاصه کتاب روان شناسی سایبر

کتاب روان شناسی سایبر بر این ایده استوار است که فضای مجازی دیگر «لایه‌ای روی زندگی واقعی» نیست و برای بسیاری از افراد، به‌ویژه نسل‌های متولد عصر اینترنت، بخش جدایی‌ناپذیر هویت و تجربه‌ی روزمره شده است. نویسنده نشان داده است که این دگرگونی، الگوهای تازه‌ای از نشانه‌های روانی ایجاد کرده که در طبقه‌بندی‌های سنتی به‌روشنی جا نمی‌گیرند؛ از اعتیاد الگوریتمی و وابستگی به تأیید اجتماعی دیجیتال تا اختلال هویت آنلاین، افسردگی اینترنتی و اضطراب ناشی از قطع اتصال. کتاب روان شناسی سایبر ضمن تشریح مکانیسم‌های عصبی-روانی این وضعیت (سیستم پاداش، تقویت متغیر، تغییر سبک توجه و حافظه)، به سطح وجودی ماجرا نیز پرداخته است: فرسایش توجه در اقتصاد حواس‌پرتی، خستگی شناختی، بی‌ثباتی عاطفی، بحران معنا و اضطراب تکنو-مدرن. در پایان هر بخش، چارچوب‌هایی برای تشخیص، درک و مداخله درمانی پیشنهاد شده است؛ از سم‌زدایی رقمی و تنظیم استفاده تا طراحی مداخلات متناسب با فرهنگ و ساختار ارتباطی ایران.

چرا باید کتاب روان شناسی سایبر را بخوانیم؟

کتاب روان شناسی سایبر تصویری منظم از اختلالات روانی عصر دیجیتال ارائه کرده است و آن‌ها را از سطح تجربه روزمره تا سطح عصبی و وجودی دنبال کرده است. خواننده با مفاهیم تازه‌ای مانند اعتیاد الگوریتمی، مغز هایپرتکست، اضطراب حضور نیافتن و گسست هویت دیجیتال آشنا می‌شود و در کنار آن، با چارچوب‌هایی برای فهم، ارزیابی و مداخله در این اختلالات روبه‌رو می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب روان شناسی سایبر به روان‌شناسان، روان‌پزشکان، درمانگران، مشاوران مدرسه، پژوهشگران علوم اجتماعی و والدینی پیشنهاد می‌شود که با نوجوانان و جوانان درگیر با فضای مجازی سروکار دارند. همچنین به دانشجویان علاقه‌مند به رابطه فناوری، مغز و روان و افرادی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی اعتیاد دیجیتال و پیامدهای روانی شبکه‌های اجتماعی را دارند.