کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه

کتاب الکترونیکی سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه، نوشته رشید آرمین خطیب شهیدی و ترجمه شهلا طهماسبی، پژوهشی درباره‌ی روابط سیاسی و اقتصادی آلمان و ایران در دوره‌ی رضاشاه پهلوی است که با تمرکز بر نفوذ اقتصادی آلمان و نقش بانک ملی ایران، بخشی از تاریخ روابط خارجی ایران در فاصله‌ی دو جنگ جهانی را بررسی می‌کند. عنوان اصلی این اثر German Foreign Policy Towards Iran Before World War II: Political Relations, Economic Influence and the National Bank of Persia است و نسخه‌ی فارسی آن را انتشارات ققنوس منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه

در اوایل قرن بیستم، روابط خارجی ایران زیر تأثیر رقابت قدرت‌هایی چون بریتانیا و روسیه قرار داشت. در چنین شرایطی، آلمان نیز برای گسترش حضور سیاسی و اقتصادی خود در ایران تلاش می‌کرد. با روی کار آمدن رضاشاه و گسترش برنامه‌های نوسازی کشور، زمینه برای افزایش مناسبات تجاری و فنی با آلمان فراهم شد. این روابط در دهه‌ی ۱۹۳۰ میلادی توسعه یافت و آلمان به یکی از شرکای تجاری مهم ایران تبدیل شد.

رشید آرمین خطیب شهیدی در این کتاب، سیاست خارجی آلمان در قبال ایران را با تکیه بر اسناد دست‌اول آلمانی بررسی می‌کند. او علاوه بر مناسبات دیپلماتیک، به منافع اقتصادی آلمان و چگونگی پیوند خوردن فعالیت‌های تجاری با اهداف سیاسی این کشور می‌پردازد. استفاده از اسناد آرشیوی آلمان، امکان بررسی رویدادها از منظر سیاست‌گذاران و مقام‌های آلمانی را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که برداشت آنان از موقعیت ایران چگونه بر تصمیم‌هایشان اثر می‌گذاشت.

یکی از محورهای اصلی پژوهش، بانک ملی ایران و نقش آن در روابط دو کشور است. این بانک که در سال ۱۹۲۷ تأسیس شد، با مدیریت آلمانی کورت لیندنبلات در مقطعی از فعالیت خود، در گسترش مناسبات اقتصادی آلمان و ایران نقش داشت. نویسنده با بررسی مسائل پیرامون بانک، مناقشه‌های مرتبط با مدیریت آن و پرونده‌ی لیندنبلات، رابطه‌ی میان نفوذ اقتصادی و اهداف سیاسی آلمان را تحلیل می‌کند. همچنین به پایان دوره‌ی فعالیت سیاسی تیمورتاش و پیامدهای آن برای روابط دو کشور می‌پردازد.

کتاب در هشت فصل، از بررسی موقعیت ایران در محیط بین‌المللی و رویکرد اقتصادی آلمان آغاز می‌شود و سپس سیاست خارجی آلمان، روند تحول روابط اقتصادی و سیاسی، چالش‌های مرتبط با بانک ملی و اولویت‌های سیاست‌گذاری آلمان را دنبال می‌کند. در پایان، نویسنده مناسبات دو کشور را تا آستانه‌ی جنگ جهانی دوم جمع‌بندی می‌کند؛ دوره‌ای که با اشغال ایران از سوی نیروهای متفقین در سال ۱۹۴۱ و کناره‌گیری رضاشاه از سلطنت، فصل تازه‌ای در تاریخ سیاسی کشور آغاز شد.

خلاصه کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه

این کتاب روند گسترش روابط آلمان و ایران را در فاصله‌ی دو جنگ جهانی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه منافع سیاسی و اقتصادی آلمان در تعامل با تحولات داخلی ایران شکل گرفت. نویسنده ابتدا موقعیت ایران را در مناسبات بین‌المللی و رویکرد اقتصادی آلمان توضیح می‌دهد و سپس به سیاست خارجی این کشور، گسترش روابط تجاری و نقش بانک ملی ایران می‌پردازد.

بخش‌های دیگر کتاب به چالش‌های سیاست خارجی آلمان، مناقشه‌های مربوط به بانک ملی، پرونده‌ی کورت لیندنبلات و پایان دوره‌ی تیمورتاش اختصاص دارند. محور اصلی پژوهش، بررسی این مسئله است که روابط سیاسی آلمان چگونه به گسترش نفوذ اقتصادی آن در ایران کمک کرد و بانک ملی چه جایگاهی در این روند داشت.

چرا باید کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه را بخوانیم؟

• این کتاب ابعاد سیاسی و اقتصادی روابط ایران و آلمان را در دوره‌ی رضاشاه بررسی می‌کند و تصویری از رقابت قدرت‌های خارجی برای نفوذ در ایران به دست می‌دهد.
• بررسی نقش بانک ملی ایران، ارتباط میان نهادهای اقتصادی و اهداف سیاست خارجی را روشن‌تر می‌کند.
• استفاده از اسناد دست‌اول آلمانی، امکان آشنایی با دیدگاه مقام‌ها و سیاست‌گذاران آلمانی درباره‌ی ایران را فراهم می‌کند.
• پرداختن به پرونده‌ی لیندنبلات و تحولات مرتبط با تیمورتاش، نمونه‌هایی مشخص برای مطالعه‌ی پیوند میان سیاست داخلی، دیپلماسی و منافع اقتصادی ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، روابط بین‌الملل و تاریخ اقتصادی مناسب است. علاقه‌مندان به دوره‌ی رضاشاه و روابط ایران با قدرت‌های اروپایی نیز می‌توانند از آن برای شناخت ابعاد کمترشناخته‌شده‌ی مناسبات ایران و آلمان استفاده کنند. همچنین مطالعه‌ی این اثر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به نقش بانک‌ها و نهادهای اقتصادی در سیاست خارجی کشورها و استفاده از اسناد آرشیوی در پژوهش‌های تاریخی علاقه دارند.

درباره رشید آرمین خطیب شهیدی

رشید آرمین خطیب شهیدی (Rashid Khatib-Shahidi) پژوهشگر تاریخ روابط بین‌الملل است که در زمینه‌ی مناسبات سیاسی و اقتصادی آلمان و ایران در فاصله‌ی دو جنگ جهانی پژوهش کرده است. او مدرک دکتری خود را از دانشگاه آکسفورد دریافت کرده و در کتاب سیاست خارجی آلمان و ایران دوره رضاشاه، با استفاده از اسناد دست‌اول آلمانی، سیاست‌های این کشور در قبال ایران را بررسی کرده است.

اثر اصلی او با عنوان German Foreign Policy Towards Iran Before World War II: Political Relations, Economic Influence and the National Bank of Persia در سال ۲۰۱۳ از سوی انتشارات آی. بی. توریس (I. B. Tauris) منتشر شد. این کتاب به بررسی روابط سیاسی دو کشور، نفوذ اقتصادی آلمان و نقش بانک ملی ایران می‌پردازد و از منابع پژوهشی در زمینه‌ی تاریخ روابط ایران و آلمان به شمار می‌رود.