کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (‌کتاب سیزدهم)‌

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) نوشته‌ی مرکز اسناد انقلاب اسلامی مجموعه‌ای از مقالات تحلیلی درباره‌ی نحوه‌ی روایت و ثبت رویدادهای انقلاب اسلامی ایران و سال‌های پس از آن است. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. در این مجلد، چند اثر شناخته‌شده در حوزه‌ی خاطرات سیاسی، تاریخ معاصر و تحلیل انقلاب بررسی و نقد شده‌اند؛ از خاطرات اعضای خاندان پهلوی تا پژوهش‌های نظری درباره‌ی جنبش چپ و دولت در ایران. نویسندگان مقالات با تکیه‌بر اسناد، خاطرات و منابع تاریخی، روایت‌های موجود را با واقعیت‌های تاریخی مقایسه کرده‌اند و به نقاط ابهام و تناقض پرداخته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (‌کتاب سیزدهم)‌

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) ادامه‌ی مجموعه‌ای است که مرکز اسناد انقلاب اسلامی برای بررسی انتقادی آثار مهم درباره‌ی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی تدوین کرده است. در مقدمه‌ی کتاب، مرکز اسناد انقلاب اسلامی نقد علمی را یکی از راه‌های ضروری برای مواجهه با آثار پژوهشی در علوم انسانی به‌ویژه تاریخ و علوم سیاسی دانسته است؛ جایی که دخالت ارزش‌ها و گرایش‌های فردی و گروهی می‌تواند فاصله‌ای جدی میان روایت مکتوب و واقعیت تاریخی ایجاد کند. کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) شامل شش مقاله است. مقاله‌ی نخست به خاطرات ملکه‌ی پهلوی، تاج‌الملوک آیرملو، می‌پردازد؛ خاطراتی که در قالب تاریخ شفاهی در دانشگاه لندن ضبط شده و ناقد با بررسی ساختار، ویرایش، تناقض‌ها و محتوای آن، به مسائلی مانند کتمان زمین‌خواری رضاشاه، وابستگی پهلوی‌ها، دفاع از عملکرد آنان، ادبیات توهین‌آمیز نسبت به مردم و مذهب‌ستیزی می‌پردازد. در مقاله‌ی دوم کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم)، خاطرات آذر آریان‌پور در کتاب پشت دیوارهای بلند (از کاخ تا زندان) بررسی شده است؛ خاطراتی از ماه‌های پایانی حکومت پهلوی، دستگیری و اعدام همسر نویسنده و فروپاشی زندگی خانوادگی او. ناقد، این متن را از نظر مواضع غیرمستند در تطهیر همسر، تصویر احساسی و اغراق‌آمیز از جمهوری اسلامی و پرهیز از بیان جنایات رژیم پهلوی نقد کرده است. مقاله‌ی سوم کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) به خاطرات منصور رفیع‌زاده، آخرین رئیس ساواک در آمریکا، اختصاص دارد؛ اثری که در آن نویسنده خود را مأمور دوجانبه‌ی ساواک و سیا معرفی کرده است. ناقد با مرور تاریخچه‌ی ساواک و جایگاه رفیع‌زاده، به محورهایی مانند وابستگی به سرویس‌های بیگانه، طرفداری از سرویس‌های جاسوسی، تناقض‌گویی، دروغ‌گویی و خودتطهیری پرداخته است. در مقاله‌ی چهارم کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم)، رساله‌ی دکترای حسن ماسالی با عنوان سیر تحول جنبش چپ در ایران و عوامل بحران دائمی آن بررسی شده است. ناقد با تمرکز بر روش‌شناسی و محتوای اثر، به عوام‌زدگی، غفلت از نقش مذهب، مقایسه‌های نامرتبط، پررنگ‌بودن وجه ارزشی متن، فقدان نگرش درون‌زا به جریان چپ و نادیده‌گرفتن بافت مذهبی جامعه‌ی ایرانی اشاره کرده است. مقاله‌ی پنجم کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) به کتاب دولت و انقلاب اجتماعی در ایران نوشته‌ی فرخ مشیری و ترجمه‌ی علی مرشدی‌زاد می‌پردازد؛ اثری که میان روایت تاریخی و بحث نظری در رفت‌وآمد است. ناقد، تحلیل نویسنده از انقلاب اسلامی را در پرتو نظریه‌های مورد استفاده، نقش رهبری امام خمینی، رابطه‌ی اندیشه‌ی سیاسی شیعه و حکومت و تبیین جایگاه روحانیت بررسی کرده و به کاستی‌های آن اشاره کرده است. مقاله‌ی ششم کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) به کتاب شاهنشاه نوشته‌ی ریشارد کاپوشینسکی اختصاص دارد؛ گزارشی داستان‌گرایانه از سقوط پهلوی که به‌گفته‌ی ناقد، فاقد چارچوب تاریخی دقیق است و در آن قهرمان‌پروری، نگاه یک‌سویه به حوادث و خطاهای متعدد در فهم تاریخ ایران دیده می‌شود. در پایان کتاب، از ناظران علمی و همکاران مرکز اسناد انقلاب اسلامی قدردانی شده است.

خلاصه کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (‌کتاب سیزدهم)‌

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) بر محور یک دغدغه‌ی اصلی شکل گرفته است: فاصله‌ی میان روایت‌های منتشرشده درباره‌ی انقلاب اسلامی و واقعیت تاریخی. مرکز اسناد انقلاب اسلامی در این مجلد، شش اثر مهم در حوزه‌ی خاطرات سیاسی، تاریخ معاصر و تحلیل نظری انقلاب را زیر ذره‌بین گذاشته است. در این کتاب، خاطرات اعضای خاندان پهلوی، از تاج‌الملوک تا منصور رفیع‌زاده، در کنار خاطرات آذر آریان‌پور و نیز آثاری مانند سیر تحول جنبش چپ در ایران و دولت و انقلاب اجتماعی در ایران و شاهنشاه بررسی شده‌اند. ناقدان با رجوع به اسناد، منابع تاریخی و مقایسه‌ی روایت‌ها، به موضوعاتی مانند تحریف وقایع، خودتطهیری، کتمان نقش قدرت‌های خارجی، نادیده‌گرفتن نقش مذهب و روحانیت، قهرمان‌سازی و ساده‌سازی پیچیدگی‌های انقلاب پرداخته‌اند. پیام اصلی کتاب، ضرورت دقت در استفاده از منابع و حساسیت نسبت به سوگیری‌ها در تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی است.

چرا باید کتاب نقد تاریخ نگاری انقلاب اسلامی (‌کتاب سیزدهم)‌ را بخوانیم؟

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) امکان مقایسه‌ی مستقیم میان خاطرات و تحلیل‌های رایج درباره‌ی انقلاب اسلامی و نقدهای مستند بر آنها را فراهم کرده است. خواننده با شیوه‌های تحریف، خودتطهیری و قهرمان‌سازی در متون مختلف آشنا می‌شود و درک عمیق‌تری از چگونگی شکل‌گیری حافظه‌ی تاریخی درباره‌ی پهلوی، انقلاب و جمهوری اسلامی به‌دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نقد تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی (کتاب سیزدهم) به پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی انقلاب، علاقه‌مندان به خاطرات سیاسی و تاریخ پهلوی و نیز کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر ارزیابی منابع و روایت‌های مختلف درباره‌ی انقلاب اسلامی و سال‌های آغازین جمهوری اسلامی هستند.