کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان

کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان (اصول و تکنیک‌ها) نوشته‌ی محمدمهدی صلاح و لیلا شاهسون به موضوع بازی به‌عنوان ابزار مداخله‌ی روان‌شناختی در کودکان و نوجوانان می‌پردازد. نویسندگان که در حوزه‌ی روان‌شناسی سلامت و روان‌درمانی کودک و نوجوان فعالیت دارند تلاش کرده‌اند مفاهیم نظری، کاربردی و تکنیکی بازی درمانی را در قالب یک منبع آموزشی گردآوری کنند. ساختار اثر از مبانی نظری بازی و بازی درمانی تا معرفی رویکردها، اصول، تکنیک‌ها و نمونه‌های کاربردی را دربر می‌گیرد. نشر الماس قرمز آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان

کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان (اصول و تکنیک‌ها) با طرح این ایده آغاز می‌شود که بازی «جهان طبیعی کودک» است و می‌تواند به‌صورت نظام‌مند در خدمت پیشگیری و درمان مشکلات هیجانی، رفتاری و سازگاری کودکان قرار بگیرد. نویسندگان ابتدا در پیشگفتار و مقدمه نشان داده‌اند که چگونه ناگویی هیجانی، سازش‌نایافتگی اجتماعی و کاهش تاب‌آوری در دانش‌آموزان ابتدایی می‌تواند به اضطراب، افسردگی و مشکلات رفتاری منجر شود و چرا بازی درمانی برای این گروه سنی اهمیت ویژه‌ای دارد. در این بخش‌ها به مفاهیمی مانند خودتنظیم‌گری هیجانی، تاب‌آوری به‌عنوان فرایند پویا و نقش مدرسه و خانواده در شکل‌گیری آسیب‌ها پرداخته شده است. کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل اول، تعاریف، تاریخچه و اهمیت بازی و بازی درمانی مطرح شده است؛ از سیر روان‌شناسی کودک و تعریف‌های گوناگون بازی تا تاریخچه‌ی بازی در زندگی بشر، نقش بازی در رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی و نیز ارزش‌های جسمانی، آموزشی، سازگاری و درمانی بازی. در همین فصل به اسباب‌بازی، ویژگی‌های آن، تناسب سنی، و نگاه اسلام و قرآن به بازی کودک نیز پرداخته شده است. در فصل دوم کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان مفهوم بازی درمانی، کاربرد آن در درمان، ویژگی‌های بازی‌درمانگر، طراحی اتاق بازی درمانی، وسایل مناسب، برنامه‌های بازی در بیمارستان و تحول نظریه‌های بازی درمانی شرح داده شده است. سپس انواع رویکردها مانند بازی درمانی تخلیه‌ای، رابطه‌ای، غیرمستقیم و شناختی‌رفتاری در پیوند با اختلالاتی مثل اختلال سلوک، پرخاشگری و عوامل خانوادگی، فرهنگی و زیستی بررسی شده است. فصل سوم کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان به نظریه‌ها و دیدگاه‌های کلاسیک و روان‌تحلیلی و تحولی درباره‌ی بازی و بازی درمانی اختصاص دارد؛ از داروین و پرایر تا پیاژه، فروید، آنا فروید، ملانی کلاین، وینی‌کات، ویگوتسکی، راجرز، اکسلاین و دیگران. در این فصل انواع بازی از نظر پیاژه، نقش بازی‌های رمزی، بازی به‌عنوان پیش‌تمرین، تنش‌زدایی، خیال‌پردازی و بازنمایی روابط خانوادگی توضیح داده شده است. در فصل چهارم کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان اصول و تکنیک‌های بازی درمانی به‌شکل منظم معرفی شده است: انواع بازی درمانی (غیرراهبردی، شناختی‌رفتاری، روان‌تحلیلی، نمادین، گروهی، فیزیکی، نمایشی، خانگی)، قواعد کار در جلسه، موارد کاربرد، و سپس هفت تکنیک و رویکرد اصلی مانند بازی درمانی معمولی، گروهی، هنری، نقش، تمرکز، مهارتی و فیلیال‌تراپی. در ادامه، کاربرد بازی درمانی در اوتیسم، کم‌توانی ذهنی، خشم، اختلالات یادگیری، بیماری‌های مزمن، طلاق، سوگ، تروما، اختلالات خوردن، اضطراب جدایی، خجالت و افسردگی کودک به‌تفکیک مطرح شده است.

خلاصه کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان

کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان (اصول و تکنیک‌ها) بازی را به‌عنوان زبان طبیعی کودک و ابزاری برای بیان هیجان‌ها، تعارض‌ها و نیازها معرفی می‌کند. نویسندگان ابتدا نشان داده‌اند که چگونه ورود به مدرسه، جدایی از والدین، فشار تحصیلی و تغییر محیط می‌تواند ناگویی هیجانی، مشکلات سازگاری و کاهش تاب‌آوری را در کودکان تشدید کند. سپس بازی درمانی به‌عنوان مداخله‌ای ساختارمند تعریف شده که در آن بازی‌درمانگر آموزش‌دیده با استفاده از اسباب‌بازی‌ها، فضای امن و رابطه‌ی درمانی به کودک کمک می‌کند هیجان‌ها را بازشناسی کند، بیان کند و تنظیم کند. در ادامه، کتاب به تبیین ارزش‌های جسمانی، شناختی، اجتماعی، اخلاقی و درمانی بازی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه بازی می‌تواند مهارت‌های حل مسئله، زبان، مهارت‌های حرکتی، روابط گروهی و احساس کفایت را تقویت کند. سپس رویکردهای مختلف بازی درمانی و اصول عملی کار در اتاق بازی، انتخاب اسباب‌بازی، نحوه‌ی حضور والدین و نمونه‌هایی از بازی‌ها برای خشم، اضطراب، اوتیسم، کم‌توانی ذهنی، تروما و سایر وضعیت‌ها توضیح داده شده است. پیام محوری اثر این است که بازی، اگر آگاهانه و مبتنی‌بر نظریه به‌کار گرفته شود، می‌تواند بخشی جدی از مداخله‌ی روان‌شناختی با کودکان و نوجوانان باشد.

چرا باید کتاب بازی درمانی کودک و نوجوان را بخوانیم؟

این اثر تصویری نسبتاً جامع از بازی درمانی ارائه کرده است؛ از مبانی نظری و تاریخی تا طراحی اتاق بازی، نقش درمانگر و تکنیک‌های مشخص برای موقعیت‌های گوناگون. خواننده با خواندن آن می‌تواند هم نگاه عمیق‌تری به خودِ بازی به‌عنوان پدیده‌ای رشدی پیدا کند و هم درک کند که چگونه می‌توان از بازی برای کاهش اضطراب، پرخاشگری، مشکلات سازگاری و تقویت تاب‌آوری کودکان استفاده کرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و متخصصان روان‌شناسی، مشاوره، علوم تربیتی و کاردرمانی، مربیان مهدکودک و دبستان، و والدینی که با مشکلات هیجانی و رفتاری کودکان و نوجوانان درگیر هستند پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که به‌دنبال آشنایی نظام‌مند با اصول و تکنیک‌های بازی درمانی هستند.