کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر نوشته‌ی امراله یوسفی روایتی مفصل از تجربه‌ها، خاطره‌ها و تاریخ آموزش عشایری در ایران است که انتشارات تخت‌جمشید آن را منتشر کرده است. نویسنده که خود از دل همین جریان برخاسته، از دانشسرای عشایری، معلمان ایلی، اردوهای آموزشی، راه‌های صعب‌العبور و چادرهای سفید مدرسه‌ها سخن گفته است. در این کتاب نقش محمد بهمن‌بیگی، راهنمایان تعلیماتی و معلمان عشایری در باسوادکردن کودکان ایلات و حضور دختران در مدرسه‌ها به‌تفصیل آمده است. آموزگار مهر بیش‌تر شبیه یک دفتر خاطرات جمعی است که نام‌ها، مکان‌ها، نامه‌ها و روایت‌های شخصی را کنار هم نشانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر با تمرکز بر زندگی آموزشی عشایر ایران، تاریخچه و پشت‌صحنه‌ی شکل‌گیری دانشسرای عشایری و مدارس چادری را از نگاه امراله یوسفی بازگو کرده است. نویسنده در همان صفحات آغازین، از سختی کنکور دانشسرای عشایری، فضای باغ ارم، مصاحبه‌ها، سهمیه‌ی طوایف و معیارهایی مثل پینه‌بستن کف دست داوطلبان سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که معلم‌شدن در ایل چه جایگاه و آرزویی داشته است. در ادامه، کتاب آموزگار مهر به‌صورت پراکنده اما پرجزئیات، از روزهای تلخ و شیرین اعلام نتایج، اشک شادی و غم در حیاط دانشسرا، و رؤیای پیراهن سفید معلمی برای نوجوانان ایلی روایت آورده است. در بخش‌های بعدی کتاب آموزگار مهر، نویسنده به شیوه‌ی تدریس معلمان عشایری در کلاس‌های چندپایه می‌پردازد؛ از تکرار خستگی‌ناپذیر درس‌ها، کنفرانس، مشاعره، نقشه‌خوانی، آزمایش علوم، نمایش‌نامه، اطلاعات عمومی و حل ذهنی چهار عمل اصلی تا اردوهای علمی که در آن‌ها خلاقیت معلمان و دانش‌آموزان به نمایش گذاشته می‌شد. فصل‌هایی مانند «ترریس معلم عشایری»، «ورود به دانشسرای عشایری»، «روز تلخ و شیرین»، «حسرت مدرسه»، «اولین‌های دانشسرای عشایری» و «نامه‌ای از کردستان» ساختار اصلی کتاب را شکل داده‌اند. کتاب آموزگار مهر علاوه‌بر خاطرات شخصی، فهرست‌های مفصلی از «اولین‌ها» ارائه کرده است؛ از اولین معلمان و دبیران عشایری، نخستین دختران پذیرفته‌شده در دانشسرا، اولین مکان دانشسرا، نخستین بازدیدهای بین‌المللی، گزارش‌های میدانی بهمن‌بیگی از ده‌ها مدرسه‌ی سیار و ثابت، تا نمونه‌هایی از ابتکارات آموزشی مانند ساخت توربین برق، ساعت شنی، تلفن با نخ و جعبه‌ی کبریت و نمایش‌نامه‌های درسی. در بخش‌هایی دیگر، کتاب آموزگار مهر نامه‌ها و روایت‌هایی احساسی مثل داستان جیران، دختر ایلی تشنه‌ی مدرسه، و نامه‌ی دانش‌آموزان کردستان به بهمن‌بیگی را نقل کرده است که بُعد عاطفی و اجتماعی این تجربه‌ی آموزشی را برجسته می‌کند.

خلاصه کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر تصویری نزدیک از جهان آموزش عشایری ارائه کرده است؛ جهانی که در آن چادر سفید مدرسه در چند قدمی چادر سیاه ایل برپا می‌شود و معلم عشایری باید هم‌زمان چند پایه را درس بدهد، اردو برگزار کند، خلاقیت دانش‌آموزان را بیدار کند و در عین حال با فقر، تعصب و ناامنی هم روبه‌رو باشد. نویسنده در این کتاب نشان داده است که چگونه دانشسرای عشایری با کنکور سخت، دوره‌ی یک‌ساله و اردوهای آموزشی، معلمانی می‌ساخت که در کلاس‌های چندپایه، از خواندن و نوشتن تا اطلاعات عمومی، مشاعره، نمایش‌نامه، آزمایش علوم و حل ذهنی ریاضی را به کودکان می‌آموختند. محور دیگر کتاب آموزگار مهر حضور دختران در مدارس عشایری است؛ از حسرت جیران برای مدرسه تا نامه‌اش به بهمن‌بیگی و تلاش مدیران و معلمان برای شکستن دیوار تعصب و بازکردن راه دانشسرا و معلمی برای دختران ایل.

چرا باید کتاب آموزگار مهر را بخوانیم؟

خواندن آموزگار مهر امکان آشنایی نزدیک با تجربه‌ی آموزش در میان عشایر، شکل‌گیری دانشسرای عشایری و نقش معلمان ایلی در تغییر سرنوشت کودکان را فراهم کرده است. این کتاب با روایت‌های عینی، نامه‌ها، فهرست «اولین‌ها» و نمونه‌هایی از ابتکارات آموزشی، نشان می‌دهد چگونه آموزش در چادرهای ساده می‌تواند به تربیت مهندسان، پزشکان و معلمان آینده منجر شود و چه مسیری برای حضور دختران در این فرایند طی شده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی آموزگار مهر به علاقه‌مندان آموزش و پرورش، دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و تاریخ آموزش، پژوهشگران مسائل عشایر، معلمان و راهنمایان آموزشی و کسانی که به روایت‌های میدانی از زندگی ایلات و تجربه‌ی مدرسه‌های چادری علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. این کتاب برای کسانی که دغدغه‌ی آموزش مناطق محروم و حضور دختران در مدرسه را دارند نیز مفید است.