کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر نوشته‌ امرالله یوسفی، روایتی مفصل از تجربه‌ها، خاطره‌ها و تاریخ آموزش عشایری در ایران است. نویسنده که خود از دل همین جریان برخاسته، از دانش‌سرای عشایری، معلمان ایلی، اردوهای آموزشی، راه‌های صعب‌العبور و چادرهای سفید مدرسه‌ها سخن گفته است. در این کتاب نقش محمد بهمن‌بیگی، راهنمایان تعلیماتی و معلمان عشایری در باسوادکردن کودکان ایلات و حضور دختران در مدرسه‌ها به‌تفصیل آمده است. کتاب آموزگار مهر که توسط انتشارات تخت جمشید منتشر شده، بیشتر شبیه یک دفتر خاطرات جمعی است که نام‌ها، مکان‌ها، نامه‌ها و روایت‌های شخصی را کنار هم نشانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر با تمرکز بر زندگی آموزشی عشایر ایران، تاریخچه و پشت‌صحنه‌ی شکل‌گیری دانش‌سرای عشایری و مدارس چادری را از نگاه امرالله یوسفی بازگو کرده است. یوسفی در همان صفحات آغازین، از سختی کنکور دانش‌سرای عشایری، فضای باغ ارم، مصاحبه‌ها، سهمیه‌ی طوایف و معیارهایی مثل پینه‌بستن کف دست داوطلبان سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که معلم‌شدن در ایل چه جایگاهی داشته است. در ادامه، کتاب آموزگار مهر به‌صورت پراکنده اما پرجزئیات، روزهای تلخ‌وشیرین اعلام نتایج، اشک شادی و غم در حیاط دانش‌سرا و رؤیای پیراهن سفید معلمی برای نوجوانان ایلی را روایت می‌کند.

امرالله یوسفی در بخش‌های بعدی کتاب آموزگار مهر، به شیوه‌ی تدریس معلمان عشایری در کلاس‌های چندپایه می‌پردازد، از تکرار درس‌ها، کنفرانس، مشاعره، نقشه‌خوانی، آزمایش علوم، نمایشنامه، اطلاعات عمومی و حل ذهنی چهار عمل اصلی تا اردوهای علمی که در آن‌ها خلاقیت معلمان و دانش‌آموزان به نمایش گذاشته می‌شد. فصل‌هایی مانند معلم عشایری (ایلی)، ورود به دانش‌سرای عشایری، روز تلخ‌وشیرین، حسرت مدرسه، اولین‌ معلمان مرد عشایری (دوره‌ی اول) و نامه‌ای از کردستان، ساختار اصلی کتاب را شکل داده‌اند. 

کتاب آموزگار مهر علاوه‌بر خاطرات شخصی، فهرست‌های مفصلی از اولین‌ها ارائه کرده است؛ از اولین معلمان و دبیران عشایری، نخستین دختران پذیرفته‌شده در دانش‌سرا، اولین مکان دانش‌سرا، نخستین بازدیدهای بین‌المللی، گزارش‌های میدانی بهمن‌بیگی از ده‌ها مدرسه‌ی سیار و ثابت تا نمونه‌هایی از ابتکارات آموزشی مانند ساخت توربین برق، ساعت شنی، تلفن با نخ و جعبه‌ی کبریت و نمایشنامه‌های درسی. در بخش‌هایی دیگر، کتاب آموزگار مهر نامه‌ها و روایت‌هایی احساسی مثل داستان جیران، دختر ایلی تشنه‌ی مدرسه و نامه‌ی دانش‌آموزان کردستان به بهمن‌بیگی را نقل کرده است که بُعد عاطفی و اجتماعی این تجربه‌ی آموزشی را برجسته می‌کند.

خلاصه کتاب آموزگار مهر

کتاب آموزگار مهر تصویری از جهان آموزش عشایری ارائه کرده است، جهانی که در آن چادر سفید مدرسه در چند قدمی چادر سیاه ایل برپا می‌شود و معلم عشایری باید هم‌زمان چند پایه را درس بدهد، اردو برگزار کند، خلاقیت دانش‌آموزان را بیدار کند و درعین‌حال با فقر، تعصب و ناامنی هم روبه‌رو باشد. نویسنده در این کتاب نشان داده است که چگونه دانش‌سرای عشایری با کنکور سخت، دوره‌ی یک‌ساله و اردوهای آموزشی، معلمانی می‌ساخت که در کلاس‌های چندپایه، از خواندن و نوشتن تا اطلاعات عمومی، مشاعره، نمایشنامه، آزمایش علوم و حل ذهنی ریاضی را به کودکان می‌آموختند. محور دیگر کتاب آموزگار مهر حضور دختران در مدارس عشایری است، از حسرت جیران برای مدرسه تا نامه‌اش به بهمن‌بیگی و تلاش مدیران و معلمان برای شکستن دیوار تعصب و بازکردن راه دانش‌سرا و معلمی برای دختران ایل.

چرا باید کتاب آموزگار مهر را بخوانیم؟

خواندن کتاب آموزگار مهر امکان آشنایی نزدیک با تجربه‌ی آموزش در میان عشایر، شکل‌گیری دانش‌سرای عشایری و نقش معلمان ایلی در تغییر سرنوشت کودکان را فراهم کرده است. این کتاب با روایت‌های عینی، نامه‌ها، فهرست اولین‌ها و نمونه‌هایی از ابتکارات آموزشی، نشان می‌دهد چگونه آموزش در چادرهای ساده می‌تواند به تربیت مهندسان، پزشکان و معلمان آینده منجر شود و چه مسیری برای حضور دختران در این فرایند طی شده است.

خواندن کتاب آموزگار مهر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب آموزگار مهر به علاقه‌مندان به آموزش‌و‌پرورش، دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی و تاریخ آموزش، پژوهشگران مسائل عشایر، معلمان و راهنمایان آموزشی و کسانی که به روایت‌های میدانی از زندگی ایلات و تجربه‌ی مدرسه‌های چادری علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. این کتاب برای کسانی که دغدغه‌ی آموزش مناطق محروم و حضور دختران در مدرسه را دارند نیز مفید است.