کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان

کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان نوشته فریبا سپهری نسب، شعر مخاطبان کم‌سن‌وسال را از زاویه‌ی انتخاب واژه‌ها، ترکیب جمله‌ها و شگردهای ادبی بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی این پژوهش، نسبت میان خلاقیت شاعرانه و درک مخاطب است؛ اینکه شاعر چگونه از امکانات زبان بهره می‌گیرد تا هم تجربه‌ای هنری بسازد و هم به دنیای نوجوان نزدیک شود. انتشارات تخت جمشید این کتاب را منتشر کرده است. بررسی ده مجموعه‌ی منتخب، زمینه‌ای برای شناخت شباهت‌ها و تفاوت‌های زبانی شعر نوجوان فراهم کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان

کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان حاصل پژوهش فریبا سپهری نسب درباره‌ی ویژگی‌هایی است که شعر نوجوان را از گفتار معمول و همچنین شعر گروه‌های سنی دیگر متمایز می‌کنند. نویسنده، سبک‌شناسی زبانی را مبنای بررسی قرار داده و از مباحث کتاب از این باغ شرقی تألیف پروین سلاجقه بهره گرفته است. پرسش محوری پژوهش این است که شاعران چگونه از واژگان، قواعد دستوری و ترکیب‌های وصفی فراتر می‌روند تا بیان هنری بسازند. توجه به مخاطب در این بررسی جایگاه مهمی دارد؛ نوجوان در مرز میان کودکی و بزرگسالی قرار گرفته است و شعر متناسب با او نیز نمی‌تواند صرفاً تکرار شعر کودک یا نسخه‌ای کوتاه‌تر از شعر بزرگسال باشد. نویسنده، شناخت احساسات، تجربه‌ها و توانایی درک نوجوان را بخشی از مسئله‌ی نقد شعر می‌داند. تمرکز پژوهش بیش از داوری درباره‌ی موضوع شعرها، بر چگونگی ساخته‌شدن بیان شاعرانه است؛ یعنی همان انتخاب‌هایی که به یک تجربه‌ی عاطفی، صورت ادبی می‌دهند.
کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان سه فصل دارد: مبانی نظری و تعاریف، معرفی شاعران و آثار منتخب و توضیح اصطلاحات و بررسی کتاب‌های منتخب. فصل نخست، مفاهیمی مانند سبک‌شناسی، ادبیات کودک و نوجوان و شعر را توضیح می‌دهد. فصل دوم، ده مجموعه‌ی منتخب و سرایندگانشان را معرفی می‌کند و معنای اصطلاحاتی چون هنجارگریزی، تکرار، ایجاز و اطناب را روشن می‌سازد. فصل سوم، محل بررسی نمونه‌های شعری است. خواب خوب از جواد محقق، به قول پرستو از قیصر امین‌پور و بیا بگیر سیب را از بیوک ملکی، از مجموعه‌های بررسی‌شده هستند. نویسنده، نمونه‌ها را ذیل موضوعاتی مانند جابه‌جایی ارکان جمله، کاربرد واژگان محاوره‌ای، ساخت صفت‌های نامتعارف و موسیقی درونی دسته‌بندی کرده است. این شیوه، بحث‌های نظری را به عبارت‌ها و سطرهای مشخص پیوند می‌دهد. خواننده در این بررسی می‌بیند که یک واژه‌ی روزمره، تکرار یک صدا یا حذف بخشی از جمله چگونه می‌تواند در شکل‌گیری تأثیر شعر نقش داشته باشد. تحلیل‌های مربوط به هر مجموعه نیز فرصتی برای مقایسه‌ی شیوه‌ی استفاده‌ی شاعران از امکانات مشترک زبان فراهم می‌کنند.

خلاصه کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان

کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان بر این ایده استوار است که تناسب شعر با مخاطب، فقط به موضوع یا حضور چند واژه‌ی آشنا وابسته نیست. رفتار شاعر با زبان نیز در این تناسب نقش دارد. پژوهش از تعریف سبک و ویژگی‌های شعر آغاز می‌شود و سپس شگردهای برجسته‌سازی را در مجموعه‌های منتخب دنبال می‌کند. هنجارگریزی واژگانی و نحوی، ترکیب‌های وصفی، تقابل و تناسب واژه‌ها، تکرار واج و واژه، ایجاز و اطناب، محورهای اصلی بررسی هستند. نویسنده میان کوتاه‌کردن هنرمندانه‌ی سخن و اختصاری که فهم را دشوار می‌کند، تفاوت می‌گذارد. توضیح بیشتر نیز همیشه زیاده‌گویی نیست و می‌تواند به رفع ابهام کمک کند. دغدغه‌ی اصلی پژوهش، شناخت نقش این انتخاب‌ها در زیبایی شعر و ارتباط با ذهن نوجوان است.

چرا باید کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مفاهیم سبک‌شناسی را به نمونه‌های مشخص شعر نوجوان پیوند می‌دهد.
• نقش تکرار صداها و واژه‌ها را در موسیقی درونی شعر نشان می‌دهد.
• تفاوت ایجاز هنری و اختصار آسیب‌زننده به فهم را توضیح می‌دهد.
• امکان مقایسه‌ی انتخاب‌های زبانی ده شاعر را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ساختار زبانی و ادبی شعر کودک و نوجوان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویانی که درباره‌ی سبک‌شناسی شعر نوجوان پژوهش می‌کنند.
• شاعرانی که به تناسب بیان شعری با درک نوجوان توجه دارند.
• مربیان ادبی که به تحلیل شگردهای شعر علاقه‌مندند.