کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) (شرح دروس معرفت نفس) نوشته‌ حیدر ضیایی و تحقیق و نگارش محمدرضا حیدری نقدعلی ادامه‌ی دروس معرفت نفس و مباحث نفس‌شناسی فلسفی است که در قالب درس‌گفتارهای منظم تدوین شده است. در این کتاب مباحثی مانند اقسام موجودات، عوالم سه‌گانه‌ی ماده، خیال و عقل، تجرد نفس ناطقه، رابطه‌ی نفس با بدن و جایگاه خیال در سیر انسان بررسی شده است. نشر وصال آوای توحید این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) مجموعه‌ای از درس‌های پیوسته در حکمت نفس است که حیدر ضیایی بر پایه‌ی آثار حکمایی مانند ملاصدرا، شیخ اشراق، علامه طباطبایی و به‌ویژه علامه حسن‌زاده آملی تنظیم کرده است. در این کتاب مباحث نظری فلسفه‌ی نفس با مثال‌های حسی، شواهد قرآنی و روایی و نقل‌قول‌هایی از متون کلاسیک همراه شده است تا مسیر بحث از مفاهیم انتزاعی به تجربه‌ی درونی انسان نزدیک شود. کتاب سلوک النفس (جلد دوم) از درس پنجاه‌ویکم تا درس صدم را در بر می‌گیرد و ساختار آن درس‌محور است. 

در هر درس یک مسئله‌ی مشخص طرح شده و با استدلال فلسفی، مثال‌های روزمره و گاهی شعر فارسی توضیح داده شده است. عناوینی مانند اقسام موجودات، تفاوت موجودات خیالی و موجودات حسی، معلول عین ربط به علت، قوه‌ی خیال؛ کارخانه‌ی صورتگری، نفس و بدن؛ دو مرتبه از یک واقعیت و شناخت نفس انسانی؛ نردبان ترقی نشان می‌دهد که تمرکز اصلی حیدر ضیایی بر تبیین تجرد و مراتب نفس است. 

در کتاب سلوک النفس (جلد دوم) علاوه‌بر برهان‌های فلسفی به تجربه‌هایی مانند خواب، رؤیای صادقه، هیپنوتیزم، حالات احتضار و مثال‌های ساده‌ای مثل تصویر در آینه، بین‌الطلوعین، رشد دانه و شعله‌ی چراغ برای توضیح مفاهیم استفاده شده است. حیدر ضیایی در خلال درس‌ها نسبت علم و عمل با ساختن هویت انسان، نقش خیال در انگیزش رفتار و جایگاه انسان در میان مراتب وجود را نیز پی می‌گیرد.

خلاصه کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) ادامه‌ی بحث از حقیقت نفس و مراتب وجودی انسان است. نویسنده ابتدا اقسام موجودات را به سه دسته‌ی مادی، مجرد محض و موجودات خیالی یا برزخی تقسیم می‌کند و نشان می‌دهد که عالم ماده، عالم خیال و عالم عقل در طول یکدیگرند نه در عرض هم. او سپس با تکیه بر ویژگی‌های ظرف علم تجربه‌ی خواب و رؤیا، هیپنوتیزم و مثال‌هایی مانند تصویر در آینه و بدن مثالی، تجرد برزخی خیال و تجرد عقلی نفس ناطقه را استدلال کرده است. 

کتاب در ادامه رابطه‌ی نفس با قوای حسی و خیالی را به‌صورت شئون یک حقیقت واحد توضیح می‌دهد و با طرح اتحاد علم، عالم و معلوم جایگاه آگاهی نفس به خود را برجسته می‌کند. بحث‌هایی مانند معلول به‌عنوان عین ربط به علت، مراتب ادراک، تفاوت ادراک انسان و حیوان و سه سیر مادی، خیالی و عقلی انسان به این نتیجه می‌رسد که شناخت نفس نردبان حرکت انسان به مراتب بالاتر وجود است.

چرا باید کتاب سلوک النفس (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از عوالم سه‌گانه‌ی ماده، خیال و عقل ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که تجربه‌های روزمره‌ای مانند خواب، خیال و ادراک حسی چگونه به بحث‌های عمیق درباره‌ی تجرد نفس پیوند می‌خورند. خواننده با کتاب سلوک النفس (جلد دوم) می‌تواند نسبت علم و عمل با ساختن هویت اخروی، جایگاه خیال در انگیزش رفتار و معنای انسان‌بودن در حکمت متعالیه را دقیق‌تر بفهمد.

خواندن کتاب سلوک النفس (جلد دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه‌ی اسلامی، طلاب مباحث حکمت و عرفان و کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم رابطه‌ی نفس و بدن، حقیقت رؤیا و خیال و جایگاه انسان در مراتب وجود را دارند و می‌خواهند این مباحث را در قالب درس‌گفتارهای منظم دنبال کنند.‎ 

بخشی از کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

«از دروس گذشته نتیجه گرفتیم که در این عالم به یک بیان سه قسم موجودات وجود دارند: قسم اول: جسم و جسمانی است که دارای ماده هستند، فضا اشغال می‌کنند و استکمال دارند؛ یعنی تمام استعدادهای آن‌ها بالفعل نیست و قابلیت دارند بالا بروند. فرق جسم و جسمانی هم در این است که جسم جوهری است که دارای ابعاد ثلاثه است اما جسمانی به اوصاف جسم گفته می‌شود. به عنوان مثال رنگ سیب ثابت نیست و در اوایل بهار رنگش روشن است و به‌تدریج به زردی یا قرمزی متمایل می‌شود؛ همچنان‌که اندازه‌ی آن نیز تغییر می‌کند و در ابتدا اندازه‌ٔ آن کوچک است و کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود. قسم دوم: مجرّد محض است که نه ماده دارد و نه شکل و شمایل؛ مثل صور عقلیه یا قواعد علمی کلّی که نه ماده دارند و فضا اشغال می‌کنند و نه استکمال دارند که تغییر کنند، بلکه همیشه ثابت و غیر قابل تغییر هستند.»