کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) نوشته‌ی حیدر ضیایی با تحقیق و نگارش محمدرضا حیدری ادامه‌ی دروس معرفت نفس و مباحث نفس‌شناسی فلسفی است که در قالب درس‌گفتارهای منظم تدوین شده است. در این کتاب مباحثی مانند اقسام موجودات، عوالم سه‌گانه‌ی ماده، خیال و عقل، تجرد نفس ناطقه، رابطه‌ی نفس با بدن و جایگاه خیال در سیر انسان بررسی شده است. نشر وصال آوای توحید آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) مجموعه‌ای از درس‌های پیوسته در حکمت نفس است که حیدر ضیایی بر پایه‌ی آثار حکمایی مانند ملاصدرا، شیخ اشراق، علامه طباطبایی و به‌ویژه علامه حسن‌زاده آملی تنظیم کرده است. در این کتاب، مباحث نظری فلسفه‌ی نفس با مثال‌های حسی، شواهد قرآنی و روایی و نقل‌قول‌هایی از متون کلاسیک همراه شده تا مسیر بحث از مفاهیم انتزاعی به تجربه‌ی درونی انسان نزدیک شود. کتاب سلوک النفس (جلد دوم) از درس پنجاه و یکم تا درس صدم را در بر می‌گیرد و ساختار آن درس‌محور است. در هر درس، یک مسئله‌ی مشخص طرح شده و با استدلال فلسفی، مثال‌های روزمره و گاهی شعر فارسی توضیح داده شده است. عناوینی مانند «اقسام موجودات»، «استحاله‌ی طفره»، «عدم تعارض عوالم سه‌گانه»، «تفاوت موجودات خیالی و موجودات حسی»، «معلول عین ربط به علت»، «اتحاد عاقل و معقول»، «قوه‌ی خیال؛ کارخانه‌ی صورتگری»، «عدم وابستگی نفس انسانی به بدن»، «اثبات تجرد نفس ناطقه»، «نفس و بدن؛ دو مرتبه از یک واقعیت» و «شناخت نفس انسانی؛ نردبان ترقی» نشان می‌دهد که تمرکز اصلی کتاب بر تبیین تجرد و مراتب نفس است. در کتاب سلوک النفس (جلد دوم) علاوه‌بر برهان‌های فلسفی، به تجربه‌هایی مانند خواب، رؤیای صادقه، هیپنوتیزم، حالات احتضار و مثال‌های ساده‌ای مثل تصویر در آینه، بین‌الطلوعین، رشد دانه و شعله‌ی چراغ برای توضیح مفاهیم استفاده شده است. نویسنده در خلال درس‌ها، نسبت علم و عمل با ساختن هویت انسان، نقش خیال در انگیزش رفتار، و جایگاه انسان در میان مراتب وجود را نیز پی می‌گیرد.

خلاصه کتاب سلوک النفس (جلد دوم)

کتاب سلوک النفس (جلد دوم) ادامه‌ی بحث از حقیقت نفس و مراتب وجودی انسان است. نویسنده ابتدا اقسام موجودات را به سه دسته‌ی مادی، مجرد محض و موجودات خیالی یا برزخی تقسیم می‌کند و نشان می‌دهد که عالم ماده، عالم خیال و عالم عقل در طول یکدیگرند نه در عرض هم. سپس با تکیه بر ویژگی‌های ظرف علم، تجربه‌ی خواب و رؤیا، هیپنوتیزم، و مثال‌هایی مانند تصویر در آینه و بدن مثالی، تجرد برزخی خیال و تجرد عقلی نفس ناطقه را استدلال کرده است. در ادامه، کتاب سلوک النفس (جلد دوم) رابطه‌ی نفس با قوای حسی و خیالی را به‌صورت «شئون یک حقیقت واحد» توضیح می‌دهد و با طرح اتحاد علم، عالم و معلوم، جایگاه آگاهی نفس به خود را برجسته می‌کند. بحث‌هایی مانند معلول به‌عنوان عین ربط به علت، مراتب ادراک، تفاوت ادراک انسان و حیوان، و سه سیر مادی، خیالی و عقلی انسان، به این نتیجه می‌رسد که انسان حد یقف معین ندارد و شناخت نفس، نردبان حرکت او به مراتب بالاتر وجود است.

چرا باید کتاب سلوک النفس (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از عوالم سه‌گانه‌ی ماده، خیال و عقل ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که تجربه‌های روزمره‌ای مانند خواب، خیال و ادراک حسی چگونه به بحث‌های عمیق درباره‌ی تجرد نفس پیوند می‌خورند. خواننده با سلوک النفس (جلد دوم) می‌تواند نسبت علم و عمل با ساختن هویت اخروی، جایگاه خیال در انگیزش رفتار و معنای «انسان بودن» در حکمت متعالیه را دقیق‌تر بفهمد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه‌ی اسلامی، طلاب مباحث حکمت و عرفان، و کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی فهم رابطه‌ی نفس و بدن، حقیقت رؤیا و خیال، و جایگاه انسان در مراتب وجود را دارند و می‌خواهند این مباحث را در قالب درس‌گفتارهای منظم دنبال کنند.‎ «از دروس گذشته نتیجه گرفتیم که در این عالم به یک بیان سه قسم موجودات وجود دارند: قسم اول: جسم و جسمانی است که دارای ماده هستند، فضا اشغال می‌کنند و استکمال دارند؛ یعنی تمام استعدادهای آن‌ها بالفعل نیست و قابلیت دارند بالا بروند. فرق جسم و جسمانی هم در این است که جسم جوهری است که دارای ابعاد ثلاثه است اما جسمانی به اوصاف جسم گفته می‌شود. به عنوان مثال رنگ سیب ثابت نیست و در اوایل بهار رنگش روشن است و به‌تدریج به زردی یا قرمزی متمایل می‌شود؛ همچنان‌که اندازه‌ی آن نیز تغییر می‌کند و در ابتدا اندازه‌ی آن کوچک است و کم‌کم بزرگ‌تر می‌شود. قسم دوم: مجرد محض است که نه ماده دارد و نه شکل و شمایل؛ مثل صور عقلیه یا قواعد علمی کلی که نه ماده دارند و فضا اشغال می‌کنند و نه استکمال دارند که تغییر کنند، بلکه همیشه ثابت و غیرقابل تغییر هستند. به عنوان مثال مجموع زوایای داخلی هر مثلث همیشه ۱۸۰ درجه است. قسم سوم: موجودات خیالی است که گاهی از آن به موجود مثالی یا برزخی هم تعبیر می‌کنند. هر سه به یک معنا هستند. این طایفه‌ی سوم موجودات بینابین هستند و به همین خاطر در لغت، برزخ را این‌گونه معنا کرده‌اند: «البرزخ هو الحاجز بین الشیئین». به عنوان مثال همان‌طور که پل، حاجز بین دو طرف رودخانه و واسطه و حائل میان این طرف رودخانه با آن طرفش است، عالم برزخ یا قبر هم حائل و حاجز بین عالم قیامت و عالم ماده است. موجود خیالی عین موجود مادی نیست؛ زیرا ماده ندارد اما از آن جهت که مقدار دارد شبیه موجود مادی است. همچنان‌که موجود خیالی، مجرد محض هم نیست؛ چون درست است که مقدار دارد ولی ماده ندارد. بنابراین موجودات خیالی، حد وسط بین موجود مجرد محض و ماده‌اند.»