کتاب نه تنبیه نه تشویق

کتاب نه تنبیه نه تشویق (چگونه انگیزه‌های درونی را پرورش دهیم) نوشته‌ی الفی کوهن و با ترجمه‌ی مینا نژادهوشنگ به بررسی نقش پاداش و تنبیه در شکل‌گیری رفتار انسان می‌پردازد. نویسنده با تکیه بر پژوهش‌های روان‌شناسی و تجربه‌های آموزشی و تربیتی نشان داده است که نظام‌های مبتنی بر هویج و چماق در مدرسه، خانه و محیط کار چه پیامدهایی دارند. در این کتاب رفتارگرایی رایج، نقد و ریشه‌های آن در فرهنگ، اقتصاد و حتی دین واکاوی شده است. نشر بام سبز آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نه تنبیه نه تشویق

کتاب نه تنبیه نه تشویق اثری از الفی کوهن است که به‌طور منسجم به نقد رفتارگرایی عامه‌پسند و فرهنگ پاداش‌محور می‌پردازد. نویسنده از تجربه‌ی شخصی خود در درس مقدمات روان‌شناسی و مواجهه با موش‌های آزمایشگاهی شروع کرده است و سپس به دیدار و گفت‌وگو با بی. اف. اسکینر می‌رسد تا نشان دهد چگونه یک نظریه آزمایشگاهی درباره‌ی موش و کبوتر، به تدریج به الگوی مسلط برای فهم و کنترل انسان تبدیل شده است. در این مسیر، کوهن نشان داده است که رفتارگرایی چگونه مفاهیمی مثل «خود»، آزادی، خلاقیت، عشق و اخلاق را به مجموعه‌ای از رفتارهای قابل تقویت فروکاسته است. در کتاب نه تنبیه نه تشویق ساختار بحث در دوازده فصل و چند پیوست تنظیم شده است. شش فصل نخست به طرح استدلال اصلی اختصاص یافته است: معرفی سنت رفتارگرایی و نسخه‌ی عامه‌پسند آن، بررسی این ادعا که پاداش دادن ذاتاً درست و عادلانه است، مرور شواهد پژوهشی درباره‌ی ناکارآمدی پاداش‌ها، توضیح پنج دلیل اصلی شکست پاداش‌ها و در نهایت نقد تمجید و ستایش به‌عنوان شکل پنهان پاداش. در نیمه‌ی دوم کتاب، نویسنده پیامدهای پاداش‌محوری را در سه حوزه‌ی مشخص دنبال کرده است: محیط کار، کلاس درس و تربیت کودکان. فصل‌هایی مانند «پرداخت بر اساس عملکرد»، «جذابیت‌های یادگیری» و «کودکان خوب بدون پاداش» نشان می‌دهند که چگونه طرح‌های انگیزشی در شرکت‌ها، مدارس و خانواده‌ها در ظاهر نظم و اطاعت ایجاد می‌کنند اما در بلندمدت انگیزه‌ی درونی، حس مسئولیت و کیفیت روابط انسانی را تضعیف می‌کنند. پیوست‌هایی درباره‌ی گفت‌وگو با اسکینر، تعریف انگیزه‌ی درونی و پاسخ به رفتارگرایان نیز به متن اصلی عمق نظری بیشتری داده است.

خلاصه کتاب نه تنبیه نه تشویق

کتاب نه تنبیه نه تشویق بر این ایده استوار است که راه واداشتن انسان‌ها به یادگیری، همکاری و رفتار مسئولانه، پاداش و تنبیه نیست. الفی کوهن ابتدا نشان داده است که رفتارگرایی عامه‌پسند چگونه در فرهنگ، اقتصاد، آموزش و فرزندپروری جا افتاده است و شعار «این کار را بکن تا آن را بگیری» به عقل سلیم تبدیل شده است. سپس با مرور پژوهش‌های متعدد توضیح داده است که پاداش‌ها در بهترین حالت فقط اطاعت کوتاه‌مدت ایجاد می‌کنند و در بلندمدت انگیزه‌ی درونی، خلاقیت، کیفیت عملکرد و روابط را تضعیف می‌کنند. در ادامه‌ی کتاب نه تنبیه نه تشویق نویسنده پنج معضل اصلی پاداش‌ها را شرح داده است؛ از جمله اینکه توجه را از خود فعالیت به نتیجه‌ی بیرونی منتقل می‌کنند، وابستگی ایجاد می‌کنند و مانع شکل‌گیری حس مسئولیت واقعی می‌شوند. او در بخش پایانی به‌جای تکیه بر هویج و چماق، بر طراحی محیط‌هایی تأکید کرده است که در آن‌ها افراد در کار، یادگیری و زندگی خانوادگی، احساس معنا، مشارکت و تعلق داشته باشند.

چرا باید کتاب نه تنبیه نه تشویق را بخوانیم؟

این کتاب تصویری آشنا اما نادیده‌گرفته‌شده از فرهنگ پاداش و تنبیه ارائه کرده است و نشان داده است چرا بسیاری از برنامه‌های انگیزشی در مدرسه، خانه و محیط کار در بلندمدت نتیجه‌ی معکوس دارند. خواندن آن فرصتی است برای بازاندیشی در شیوه‌ی برخورد با کودکان، دانش‌آموزان و همکاران و آشنایی با راه‌هایی که انگیزه‌ی درونی و مسئولیت‌پذیری را تقویت می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به والدینی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال جایگزینی برای تنبیه و رشوه در تربیت فرزندان هستند، به معلمان و مدیران مدرسه که به انگیزش دانش‌آموزان فکر می‌کنند و به مدیران و فعالان منابع انسانی که به کارآمدی طرح‌های پاداش و پرداخت بر اساس عملکرد تردید دارند.