کتاب حق بر سلامت روان

کتاب حق بر سلامت روان نوشته‌ انسیه زارع‌ نژاد به بررسی جایگاه سلامت روان به‌عنوان بخشی اساسی از حق بر سلامت در نظام حقوقی ایران و اسناد بین‌المللی می‌پردازد. نویسنده در این اثر مفهوم حق بر سلامت، پیوند آن با کرامت انسانی، حق حیات و تأمین اجتماعی و نیز نسبت آن با سلامت جسمی و محیط‌زیست سالم را واکاوی کرده است. کتاب بر مبنای تحلیل اسناد حقوق بشری، قوانین داخلی و رویه‌های قضایی و شبه‌قضایی تنظیم شده و نشر تی آرا آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حق بر سلامت روان

کتاب حق بر سلامت روان با تمرکز بر دیدگاه انسیه زارع‌ نژاد سلامت روان را به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین ابعاد حق بر سلامت معرفی می‌کند و نشان می‌دهد این حق چگونه در پیوندی نزدیک با حق حیات، کرامت ذاتی انسان، حق رفاه، تأمین اجتماعی و محیط‌زیست سالم قرار دارد. در این کتاب حق بر سلامت نه صرفاً به‌معنای نبود بیماری، بلکه به‌عنوان حالت کامل بهزیستی جسمی، روانی و اجتماعی بر پایه‌ی تعریف سازمان جهانی بهداشت توضیح داده شده است. کتاب حق بر سلامت روان در چند فصل تنظیم شده است. 

انسیه زارع‌ نژاد در فصل‌های آغازین مفاهیم پایه‌ای مانند حق، سلامت، سلامت روان، تمایز حق بر سلامتی و حق بر سالم‌بودن و نیز جایگاه این حق در منشور ملل متحد، اساسنامه‌ی سازمان جهانی بهداشت، اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را تشریح کرده است. انسیه زارع‌ نژاد به تعهدات سه‌گانه‌ی دولت‌ها (رعایت، حمایت، اجرا) در قبال حق بر سلامت و به‌ویژه سلامت روان نیز می‌پردازد و حداقل‌های غیرقابل تعلیق این حق را توضیح می‌دهد. 

در ادامه‌ی کتاب فصل‌های مفصلی به اسناد بین‌المللی و منطقه‌ای، قوانین اساسی کشورها و به‌طور خاص قانون اساسی ایران، برنامه جامع سلامت روان، موارد نقض حق بر سلامت روان و سازوکارهای جبران خسارت اختصاص یافته است. انسیه زارع‌ نژاد با بررسی نمونه‌هایی مانند مخاصمات مسلحانه، تحریم‌ها، فقر، تبعیض، خشونت علیه زنان، وضعیت کودکان، بیماران روانی و مصدومان شیمیایی نشان داده است که چگونه این عوامل سلامت روان را تهدید می‌کنند و چه خلأهایی در نظام‌های تقنینی و اجرایی وجود دارد.

خلاصه کتاب حق بر سلامت روان

کتاب حق بر سلامت روان بر این ایده استوار است که سلامت روان جزئی جدایی‌ناپذیر از حق بر سلامت و درهم‌تنیده با کرامت انسانی است. نویسنده ابتدا تعریف‌های مختلف سلامت و حق بر سلامت را بر پایه‌ی اسناد بین‌المللی و نظریه‌ی عمومی شماره ۱۴ کمیته حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مرور می‌کند و تفاوت میان حق بر سلامتی و «حق بر سالم‌بودن را توضیح می‌دهد؛ سپس تعهدات دولت‌ها در سه سطح رعایت، حمایت و اجرا و مصادیق نقض این تعهدات را دسته‌بندی می‌کند. 

کتاب در بخش‌های بعدی به عوامل اجتماعی و ساختاری نقض سلامت روان مانند فقر، تبعیض، خشونت، تحریم‌ها و مخاصمات مسلحانه می‌پردازد و نمونه‌هایی از تأثیر جنگ، ترور، تحریم‌های بین‌المللی و پرونده‌ی خون‌های آلوده بر سلامت روان جامعه‌ی ایران را بررسی کرده است. در پایان انواع شیوه‌های جبران خسارت (اعاده به وضع سابق، غرامت، بازپروری، تشفی خاطر و تضمین عدم تکرار) و ظرفیت نهادهای بین‌المللی، دادگاه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد برای پیگیری نقض حق بر سلامت روان تحلیل می‌شود.

چرا باید کتاب حق بر سلامت روان را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از پیوند سلامت روان با حقوق بشر، قانون اساسی ایران و اسناد بین‌المللی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد نقض تعهدات بین‌المللی، جنگ و تحریم چگونه بر روان جامعه اثر می‌گذارد. خواننده با مفاهیم حقوقی کلیدی، انواع تعهدات دولت‌ها و سازوکارهای جبران خسارت در حوزه‌ی سلامت روان آشنا می‌شود.

خواندن کتاب حق بر سلامت روان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حقوق بشر، حقوق عمومی و روابط بین‌الملل، فعالان اجتماعی، کارشناسان حوزه‌ی سلامت و سیاست‌گذاران به‌ویژه در حوزه‌ی سلامت روان و رفاه اجتماعی که به‌دنبال درک حقوقی و ساختاری مسئله سلامت روان هستند پیشنهاد می‌شود.