کتاب میرزا حسین خان کسمایی

کتاب میرزا حسین خان کسمایی نوشته بابک روح الامینی، زندگی و کنش‌های یکی از چهره‌های اثرگذار گیلان در دوران مشروطه و نهضت جنگل را روایت کرده است. این کتاب که جلد ۴۴ از مجموعه‌ی شخصیت‌های مانا است، به کوشش دفتر ادبیات انقلاب اسلامی برای معرفی الگوهای تاریخی ایران تدوین شده و نشر سوره مهر آن را منتشر کرده است. نویسنده با تکیه بر اسناد، خاطرات، گزارش‌های کنسولی و مطبوعات دوره‌ی قاجار، مسیر زندگی این روحانی، مترجم، نقاش و مبارز سیاسی را از رشت تا نجف، تفلیس، پاریس، تهران و جنگل دنبال کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب میرزا حسین خان کسمایی اثر بابک روح الامینی

کتاب میرزا حسین خان کسمایی (شخصیت‌های مانا؛ ۴۴) سرگذشت یکی از چهره‌های تاریخ معاصر ایران را در بستر تحولات مشروطه و نهضت جنگل بازگو کرده است. بابک روح الامینی در این کتاب نشان داده است که چگونه فرزند یک تاجر مرفه رشتی که ابتدا در مسیر روحانیت و علوم دینی قرار گرفت، به‌تدریج به مترجم در دستگاه حکومتی، دانشجوی نقاشی در پاریس، روزنامه‌نگار، عضو کمیته‌های مخفی و سپس از رهبران میدانی مشروطه‌خواهان گیلان تبدیل شد.

بابک روح الامینی در کتاب میرزا حسین خان کسمایی سه فصل اصلی را ارائه کرده و به زندگی‌نامه‌ی شخصی و خانوادگی، زندگی سیاسی پیش و پس از مشروطه و در ادامه پیوند کسمایی با نهضت جنگل پرداخته است. او بخشی مفصل را به معرفی و نقد منابع اختصاص داده و از خاطرات ابوالقاسم و احمد کسمایی، گزارش‌های رابینو، آثار ابراهیم فخرایی، جهانگیر سرتیپ‌پور، خسرو شاکری، ناصر عظیمی و دیگر پژوهشگران سخن گفته است. تفاوت منابع دست‌اول و دست‌دوم، میزان اعتبار هرکدام و سوگیری‌های احتمالی آن‌ها در این بخش بررسی شده است.

کتاب میرزا حسین خان کسمایی در فصل نخست ریشه‌های خانوادگی گرجی، مهاجرت به قزوین و رشت، تجارت ابریشم، تحصیلات سنتی، یادگیری زبان فرانسه، سفر به نجف، امامت مسجد صالح‌آباد، ورود به دستگاه عضدالسلطان و سپس سفر به روسیه و فرانسه را دنبال کرده است. فصل دوم به‌تفصیل به نقش کسمایی در فرقه‌ی اجتماعیون و عامیون، ارتباط با یپرم‌خان و حیدرخان عمواوغلی، تشکیل کمیته‌ی ستّار، سازماندهی گرجی‌ها و قفقازی‌ها، فتح دارالحکومه‌ی رشت، قتل سردار افخم، حرکت به‌سوی قزوین و تهران و حضور در کمیسیون عالی پس از فتح تهران پرداخته است. در ادامه پیوندهای فکری و عملی کسمایی با انجمن آدمیت، تقی‌زاده و انجمن تبریز نیز ترسیم شده است.

نویسنده در بخش‌های بعدی کتاب میرزا حسین خان کسمایی به سال‌های بازگشت او به گیلان، فعالیت مطبوعاتی، تبعید به پاریس، پیوستن دوباره به میرزا کوچک‌خان و نهضت جنگل، اختلافات درونی، کودتای حزب عدالت سرخ، کناره‌گیری از جنگل و سال‌های پایانی عمر در رشت می‌پردازد. در سراسر کتاب تلاش شده است تصویر فردی چندوجهی ارائه شود که هم روحانی و خطیب است، هم نقاش و مترجم، هم چریک مسلح و هم سخنران و نظریه‌پرداز سیاسی؛ شخصیتی که در بزنگاه‌های مهم، میان قلم و تفنگ، منبر و کمیته‌ی مخفی و میان مصلحت سیاسی و حساسیت اخلاقی در نوسان بود.

خلاصه کتاب میرزا حسین خان کسمایی

نویسنده روایت خود را از کودکی میرزا حسین خان کسمایی در خانواده‌ای تاجر و مرفه در رشت آغاز کرده و سپس به تحصیلات دینی، یادگیری زبان فرانسه، سفر به نجف و سپس مهاجرت به روسیه و فرانسه برای تکمیل نقاشی رسیده است. بازگشت به ایران، ورود به دستگاه عضدالسلطان، آشنایی با جامع آدمیت و پیوند با اجتماعیون و عامیون، مقدمه‌ی ورود میرزا حسین خان کسمایی به مبارزه‌ی سیاسی بوده است. در ادامه نقش او در سازماندهی مجاهدان قفقازی، تشکیل کمیته‌ی ستّار، طراحی و اجرای فتح دارالحکومه‌ی رشت، مشارکت در حذف چهره‌های ضدمشروطه، مدیریت بحران پس از سقوط سردار افخم و سپس حضور فکری در مراحل فتح قزوین و تهران روایت شده است.

نویسنده نشان می‌دهد که چگونه میرزا حسین خان کسمایی پس از پیروزی، از پذیرش مقام دولتی سر باز زده، مدتی در تهران مانده، به گیلان برگشته، در مطبوعات و سپس در نهضت جنگل فعال شده و سرانجام در میانه‌ی کشاکش جنگل، سرخ‌ها و دولت مرکزی، به حاشیه رانده شده و در ۵۱سالگی در رشت از دنیا رفته است.

چرا باید کتاب میرزا حسین خان کسمایی را بخوانیم؟

زندگی‌نامه‌ی میرزا حسین خان کسمایی تصویری از سازوکار انقلاب در یک استان، شبکه‌های پنهان، پیوند روشنفکران، روحانیان، تجار و مجاهدان قفقازی ارائه کرده است. این ناداستان نشان می‌دهد پشت نام‌های کلی مشروطه‌خواهان و جنگلی‌ها چه زندگی‌های پرفرازونشیب و تصمیم‌های دشواری نهفته بوده و چگونه یک فرد می‌تواند همزمان در چند عرصه‌ی فکری، فرهنگی و نظامی اثر بگذارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب حاضر به پژوهشگران تاریخ مشروطه و نهضت جنگل، دانشجویان تاریخ معاصر ایران و علوم سیاسی، علاقه‌مندان به تاریخ گیلان و کسانی که به مطالعه‌ی زندگی شخصیت‌های اثرگذار در تحولات سیاسی ایران علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. دوستداران ناداستان معاصر ایران و قالب زندگی‌نامه می‌توانند از مطالعه‌ی این کتاب بهره‌مند شوند.

بخشی از کتاب میرزا حسین خان کسمایی

«محل تحصیل نقاشی میرزا حسین‌خان یکی از مراکز جدیدی بود که به‌منظور آموزش نقاشی در پاریس به سال ۱۹۰۴ م تأسیس شده بود. وی به فاصلۀ کمی پس از تأسیس این آکادمی، در آنجا مشغول تکمیل آموزش نقاشی شد. بر اساس منابع تاریخی میرزا حسین‌خان ابتدا در روسیه آموزش مقدماتی نقاشی را دیده و سپس برای تکمیل آن به فرانسه رفته است. از تداوم آموزش نقاشی میرزا حسین‌خان در سنوات بعدی بی‌اطلاع هستیم. فخرایی اشاره می‌کند که در اوقات فراغت کسمایی به نقاشی و شعر روی می‌آورده است. امروزه نقاشی پرتره‌ای از میرزا حسین‌خان با ریش موجود است که ازروی عکس کشیده شده است. در تصاویری که از کسمایی باقی مانده، تنها چهار تصویر وی با ریش است و در بقیۀ تصاویر او بدون ریش است. دو عکس مربوط به جوانی کسمایی است که در آن زمان وی ملبس به لباس روحانیت بوده و در حدود سال ۱۳۲۲ ق این عکس‌ها برداشته شده است. عکس سوم، که ازروی آن پرترۀ نقاشی کسمایی کشیده شده، تصویری بدون تاریخ است. این تصویر به‌وضوح چهرۀ کسمایی را در میان‌سالی نشان می‌دهد..»