کتاب سیمین

کتاب سیمین نوشته‌ی ابراهیم ربانی روایتی مفصل و صمیمی از رابطه‌ی پرتنش و درعین‌حال وابسته‌ی یک خواهر و برادر در بستر سال‌هایی است که تلفن همراه و پیامک به‌تدریج وارد زندگی روزمره‌ی خانواده‌ها شده است. انتشارات چکامه مهر آن را منتشر کرده است و متن کتاب تقریباً به‌طور کامل بر پایه‌ی پیامک‌ها، تماس‌ها و یادداشت‌های روزانه‌ی برادر (منصور) درباره‌ی خواهرش سیمین و مادرشان شکل گرفته است. در این کتاب، خواننده با مجموعه‌ای از پیامک‌ها، توضیحات و خاطرات روبه‌رو می‌شود که از خلال آن‌ها می‌توان فرازونشیب‌های یک خانواده‌ی مهاجر از جنوب کشور به جنوب تهران را دنبال کرد؛ خانواده‌ای که امید داشته در کنار هم زندگی آرام‌تری بسازد اما به‌تدریج زیر فشار سوءتفاهم‌ها، دلخوری‌ها و حساسیت‌های ریز و درشت از هم دور می‌شود. تلفن همراه و پیامک در این میان هم ابزار ارتباط است و هم عامل تشدید اختلاف‌ها؛ چیزی که قرار بوده فاصله‌ها را کم کند اما در این روایت اغلب به کدورت و رنجش منتهی می‌شود. کتاب سیمین با تمرکز بر جزئیات روزمره، خریدها، رفت‌وآمدها، بیماری‌ها، کارهای اداری، ساخت آپارتمان‌ها و حتی اختلاف‌های کوچک خانوادگی، تصویری نزدیک از زندگی طبقه‌ی متوسط کارمند در تهران ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن نقش مادر سالخورده، خواهر حساس و برادر خسته از مسئولیت‌ها به‌خوبی دیده می‌شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیمین

کتاب سیمین با تمرکز بر پیامک‌های ردوبدل‌شده میان خواهر و برادر و توضیحات مفصل برادر درباره‌ی هر موقعیت، نوعی دفتر روزانه‌ی روایی ساخته است که در آن ابراهیم ربانی از زاویه‌ی دید منصور، رابطه‌ی خود با خواهرش سیمین و مادرشان را ثبت کرده است. در مقدمه‌ی کتاب، نویسنده توضیح داده است که این متن بر پایه‌ی پیامک‌های موبایل خواهری به برادرش در سال‌هایی نوشته شده که تلفن همراه تازه وارد زندگی مردم شده بود و هنوز به‌سرعت به عضوی جدانشدنی از هر خانواده تبدیل می‌شد. در ادامه، متن کتاب به‌صورت پیوسته پیش می‌رود و فصل‌بندی کلاسیک ندارد، اما می‌توان آن را به چند دوره‌ی مشخص تقسیم کرد: دوره‌ی مهاجرت خانواده از جنوب کشور به جنوب تهران و استقرار در خانه‌ی استیجاری، دوره‌ی خرید و ساخت آپارتمان‌ها از طریق تعاونی مسکن فرهنگیان، دوره‌ی بیماری‌ها و عمل جراحی سیمین، و دوره‌ی هم‌زمانی فشار پایان‌نامه‌ی دانشگاهی منصور با اوج‌گیری اختلاف‌های خانوادگی. در هر بخش، پیامک‌ها با ذکر تاریخ و ساعت آمده و سپس منصور ماجرای پشت آن پیام را با جزئیات تعریف کرده است. در بخش‌های میانی کتاب سیمین، ماجرای ثبت‌نام در تعاونی مسکن فرهنگیان، پیگیری وام‌ها، رفت‌وآمد به کارگاه ساخت آپارتمان‌ها، اختلاف بر سر تحویل واحدها، انباری‌ها، پارکینگ و تعمیر درها و شیرآب‌ها، بخش بزرگی از روایت را تشکیل داده است. در کنار این خط اصلی، خط دیگری از روایت به بیماری‌ها و فرسودگی جسمی و روحی اعضای خانواده می‌پردازد: از زانودرد و شکستگی پای سیمین و گچ گرفتن و عصا خریدن گرفته تا یبوست شدید و عمل جراحی بواسیر او در بیمارستان آزادی، و نیز آزمایش‌های خون و نگرانی‌های مربوط به سلامت مادر. در همین بستر، فشار کاری منصور در مدرسه، رفت‌وآمدهایش به دانشگاه تهران برای پایان‌نامه، بدهی‌های مالی به دانشگاه و تلاش برای دفاع از پایان‌نامه، با پیامک‌های پی‌درپی سیمین درهم می‌آمیزد. کتاب سیمین در عین روایت این جزئیات، به‌طور مداوم به سوءتفاهم‌های ناشی از پیامک، نبود لحن و تصویر در متن کوتاه، و تبدیل‌شدن موبایل به ابزاری برای قهر، گلایه و کنترل عاطفی اشاره کرده است و نشان می‌دهد چگونه یک خانواده‌ی کوچک زیر بار این فشارها دچار فرسایش رابطه می‌شود.

خلاصه داستان سیمین

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! در کتاب سیمین، منصور به‌عنوان راوی، از همان ابتدا توضیح می‌دهد که آن چه خوانده می‌شود پیامک‌های خواهری به برادرش است و قرار است خواننده با توجه به متن پیامک‌ها شخصیت هر دو را قضاوت کند. خانواده‌ای از جنوب کشور به جنوب تهران آمده‌اند تا برادر کوچک‌تر را از غربت دربیاورند و در کنار هم زندگی کنند. در آغاز، همه در یک خانه‌ی ویلایی کوچک مستأجر هستند. برادر بزرگ طبق قولی که به مادر و خواهر داده است، بعد از مدتی برای خود و فرزندانش خانه‌ای می‌خرد و از مادر و خواهر جدا می‌شود. از این‌جا به بعد، موبایل و پیامک تنها پل ارتباطی روزمره‌ی آن‌ها می‌شود؛ پلی که به‌جای نزدیکی، اغلب فاصله و دلخوری می‌آورد. در طول کتاب سیمین، پیامک‌ها طیف وسیعی از موضوعات را دربرمی‌گیرد: از درخواست شماره تلفن محمود پسرعموی مادر، هماهنگی برای دیدارهای فامیلی، پرداخت مابقی پول صاحب‌خانه در بنگاه، گرفتن شماره تلفن جدید موجر، تا یادآوری‌های ریز مثل آوردن دریل، بردن کارت بانکی برای گرفتن حقوق، خرید مرغ و ماهی، روغن بادام تلخ، بتادین، دستمال کاغذی، پرتقال، گوشت و کاهو. در کنار این‌ها، پیامک‌ها ابزار گلایه و سرزنش هم هستند: سیمین مرتب از منصور می‌خواهد بیش‌تر به مادر سر بزند، به برادرشان صادق زنگ بزند، به پسرعموی بیمارشان محمود صلحی پیام بدهد، یا نسبت به رفتار همسر منصور و دخترانش با مادر و فامیل واکنش نشان دهد. هر جا منصور دیر تماس می‌گیرد یا کاری را فراموش می‌کند، پیامکی با لحنی تند و آمیخته به طعنه می‌رسد. روایت به‌تدریج وارد دوره‌ی ساخت آپارتمان‌ها می‌شود؛ منصور و سیمین هر دو از طریق تعاونی مسکن فرهنگیان واحدهایی را پیش‌خرید کرده‌اند. رفت‌وآمد به کارگاه، پیگیری درهای معیوب، نم‌زدگی دیوارها، انباری‌ها، پارکینگ، حفاظ درب ورودی و اشتباه نگهبان در تشخیص واحدها، زمینه‌ی پیامک‌های تازه و بحث‌های طولانی می‌شود. در همین زمان، سیمین دچار مشکلات جسمی متعددی است: شکستگی زانو، گچ گرفتن، استفاده از عصا، و بعد یبوست شدید و بواسیر. منصور او را به رادیولوژی، متخصص ارتوپدی و در نهایت به بیمارستان آزادی برای عمل جراحی می‌برد و یک شب کامل کنار تختش می‌ماند، درحالی‌که برادران دیگرشان، شهاب و صادق، حتی تماس هم نمی‌گیرند. این ماجرا حس بی‌عدالتی و خستگی منصور را تشدید می‌کند. در پس‌زمینه، منصور با فشار پایان‌نامه‌ی دانشگاهی، بدهی سنگین به دانشگاه تهران، تدریس در مدرسه و مسئولیت‌های خانه دست‌وپنجه نرم می‌کند. او بارها توضیح می‌دهد که چطور برای تسویه‌حساب دانشگاه پول قرض کرده، چند بار اصلاحیه‌ی پایان‌نامه را برده و آورده، و در روز دفاع چگونه استاد مشاور در آخرین لحظه از حضور خودداری کرده است. در همین روزها، سیمین همچنان پیامک می‌فرستد: درباره‌ی پرچم روی در، صدقه‌ی اول ماه، عید اموات، گرفتن نتیجه‌ی آزمایش مادر، تمدید دفترچه‌ی بیمه، یا این که چرا منصور همسرش نرگس را با خود به دانشگاه برده و او را نه. منصور در لابه‌لای این پیام‌ها، از کودکی، مرگ پدر بر اثر فشارهای مالی و حساسیت‌های افراطی سیمین در پذیرایی از مهمانان هم یاد می‌کند و نشان می‌دهد این الگوی رفتاری سال‌هاست ادامه دارد. در پایان روایت، رابطه‌ی منصور و سیمین همچنان میان وابستگی و دلخوری در نوسان است. سیمین از درد پشت و زانو و احساس بی‌کسی در شهر جدید می‌گوید و منصور از خستگی، فشار کار و پایان‌نامه و این احساس که خواهرش از کاه کوه می‌سازد و با نقل‌قول از مادر یا دیگران، او را زیر فشار عاطفی می‌گذارد. موبایل و پیامک در تمام این مسیر، هم شاهد و هم عامل این کشمکش‌هاست.

چرا باید کتاب سیمین را بخوانیم؟

کتاب سیمین از زاویه‌ای نزدیک و جزئی‌نگر به موضوعی پرداخته است که در بسیاری از خانواده‌ها تجربه می‌شود اما کم‌تر به این شکل ثبت شده است: فرسایش تدریجی رابطه‌های خویشاوندی زیر فشار سوءتفاهم‌ها، توقعات متقابل و ابزارهای ارتباطی جدید. متن کتاب نشان می‌دهد چگونه پیامک، به‌عنوان وسیله‌ای بدون لحن و چهره، می‌تواند احساسات را تحریف کند، دلخوری‌ها را تشدید کند و به‌جای گفت‌وگوی رو در رو، میدان قهر و کنایه شود. در عین حال، همین پیامک‌ها سندی دقیق از خلق‌وخوی شخصیت‌ها، نوع نگاه‌شان به مسئولیت، خانواده، دین، بیماری و پول به‌دست می‌دهد. خواندن کتاب سیمین فرصتی است برای دیدن یک زندگی معمولی شهری از درون؛ زندگی معلمی که میان مدرسه، دانشگاه، بدهی، پایان‌نامه، تعمیر خانه، ساخت آپارتمان و مراقبت از مادر سالخورده و خواهر بیمار در رفت‌وآمد است. جزئیاتی مثل صف بانک، بنگاه معاملات ملکی، تعاونی مسکن فرهنگیان، بیمارستان آزادی، آزمایشگاه، تعمیرکار کولر، لوله‌کش، کابینت‌ساز و قصاب، فضای اجتماعی و اقتصادی پیرامون این خانواده را ملموس کرده است. در کنار این‌ها، کتاب تصویری از نقش‌های جنسیتی و انتظارات سنتی در خانواده ارائه می‌دهد: خواهری که خود را مسئول مراقبت از مادر می‌داند و از برادر توقع همراهی بی‌وقفه دارد، برادری که هم‌زمان باید نان‌آور، دانشجو، پدر و پسر باشد، و همسری که میان وفاداری به مادرشوهر و دفاع از حریم زندگی خود معلق مانده است. برای کسانی که به دنبال متنی هستند که از دل پیامک‌ها و یادداشت‌های روزانه، پرتره‌ای از یک خانواده‌ی ایرانی درگیر مهاجرت داخلی، مسکن، بیماری و فشارهای اقتصادی بسازد، کتاب سیمین نمونه‌ای قابل‌توجه است. این اثر نشان می‌دهد چگونه اختلاف‌های کوچک، اگر مدام در قالب پیامک و بدون گفت‌وگوی آرام و رو در رو تکرار شود، می‌تواند به احساس بی‌عدالتی، رنجش و دوری منجر شود، حتی در خانواده‌ای که اعضایش به‌شدت به هم وابسته‌اند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به کسانی پیشنهاد می‌شود که به روایت‌های خانوادگی معاصر، روابط خواهر و برادر، و تأثیر تلفن همراه و پیامک بر ارتباطات نزدیک علاقه‌مند هستند. به معلمان، دانشجویان و کارمندانی که با فشار هم‌زمان کار، تحصیل، خانواده و مسائل مالی درگیرند و می‌خواهند بازتاب این وضعیت را در زندگی شخص دیگری ببینند. به خوانندگانی که دوست دارند از خلال جزئیات روزمره، فضای اجتماعی و عاطفی یک خانواده‌ی مهاجر در تهران را دنبال کنند و به نقش سوءتفاهم‌ها و حساسیت‌های کوچک در شکل‌گیری فاصله‌های بزرگ فکر کنند.