کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ها

کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها (در تناسب با مواعید اصلی در چرخه‌ی عمر محصول) نوشته‌ مهدی مرادی، مهدی مجیدپور و حسین جبل‌ عاملیان، اثری است که به‌طور تخصصی به مسئله‌ی طراحی و معماری سازمانی در مگاپروژه‌ها می‌پردازد. نویسندگان باتکیه‌بر تجربه‌های میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای و گفت‌وگو با مدیران مگاپروژه‌ها در نقاط مختلف جهان، تلاش کرده‌اند تصویری منسجم از چگونگی شکل‌گیری، سازمان‌دهی و هدایت دفتر برنامه در مگاپروژه‌ها ارائه کنند. نشر پرتوان این کتاب را منتشر کرده است. در این کتاب، مگاپروژه‌ها به‌عنوان سیستم‌هایی پیچیده، موقت و درعین‌حال راهبردی بررسی شده‌اند که موفقیت یا شکست آن‌ها به‌شدت به معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه وابسته است. نویسندگان ضمن معرفی مفاهیم پایه‌ای مانند آرمان، چشم‌انداز، مأموریت، ارزش‌های بنیادین و سرمایه‌ی دانشی، به‌دنبال آن هستند که نشان دهند چگونه می‌توان ساختار دفتر برنامه را متناسب با مواعید اصلی در چرخه‌ی عمر محصول طراحی کرد تا هم پیچیدگی فنی و سازمانی مدیریت شود و هم ریسک‌ها، هزینه‌ها و تعارض‌های ذی‌نفعان کاهش یابد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها

کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها با تمرکز بر مگاپروژه‌ها به‌عنوان سازمان‌های موقت و بسیار پیچیده، چارچوبی نظری و تجربی برای فهم و طراحی دفتر برنامه ارائه کرده است. مهدی مرادی، مهدی مجیدپور و حسین جبل‌ عاملیان در مقدمه توضیح داده‌اند که هدف اصلی، بالابردن فهم تصمیم‌گیری در مگاپروژه‌ها و توصیه‌هایی برای اتخاذ رویکردی مؤثرتر، کارآمدتر و دموکراتیک‌تر است.

این اثر بر پایه‌ی یک طرح پژوهشی دو فازی شکل گرفته است: در فاز اول، ساختار و سازمان مگاپروژه‌های موفق در سه حوزه‌ی راهبری (اهداف و راهبردها)، فرایندی (ساختار، سیستم‌ها و فناوری) و سرمایه‌ی دانشی (مدیران و کارکنان دانشی) شناسایی شده و در فاز دوم، وضع موجود تحلیل و رهنمون‌هایی برای طراحی معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه در تناسب با مواعید اصلی چرخه‌ی عمر محصول ارائه شده است. کتاب از تجربه‌ی ۹۷ مدیر مگاپروژه در جهان، مطالعات اسنادی، بررسی‌های اینترنتی و مصاحبه‌های عمیق بهره گرفته است و مگاپروژه‌ها را هم در سطح ملی (به‌ویژه ایران) و هم در سطح بین‌المللی بررسی کرده است. 

کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها اثر مهدی مرادی، مهدی مجیدپور و حسین جبل‌ عاملیان در ۱۲ فصل تنظیم شده و با توصیف وضع موجود و اهمیت راهبردی مگاپروژه‌ها در ایران و جهان آغاز می‌شود در هر فصل، هم مبانی نظری (مدل‌های ۷S، ستاره‌ای، شش‌جعبه‌ای وایزبورد، مدل‌های تحول، دیدگاه پیچیدگی) و هم نمونه‌های عینی از مگاپروژه‌های صنعتی، پالایشگاهی، اجتماعی و تحقیقاتی مطرح شده است تا خواننده بتواند پیوند بین نظریه و عمل را در معماری دفتر برنامه‌ی مگاپروژه‌ها دنبال کند.

خلاصه کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها

کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها با مقدمه‌ای تحلیلی آغاز می‌شود که در آن نویسندگان نشان داده‌اند چرا معماری ساختار و سازمان در سازمان موقت مگاپروژه‌ها به یکی از عوامل تعیین‌کننده‌ی موفقیت تبدیل شده است. در این بخش توضیح داده شده که پیچیدگی محصولات و سیستم‌ها، سرمایه‌گذاری‌های کلان، ریسک‌های زیست‌محیطی، عدم‌قطعیت‌های مالی و فنی و تنوع ذی‌نفعان باعث شده است تصمیمات مربوط به طراحی دفتر برنامه حساس و پرهزینه باشد. 

نویسندگان تأکید کرده‌اند که معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه، مزیت رقابتی مگاپروژه‌ها است و موفقیت یا شکست آن‌ها به میزان تناسب این معماری با مواعید اصلی در چرخه‌ی عمر محصول وابسته است، سپس مفهوم معماری ساختار سازمان دفتر برنامه به‌عنوان شبکه‌ای رسمی از نقش‌ها، واحدها، روابط عمودی و افقی، تقسیم‌کار و هماهنگی بین خرده‌واحدها تعریف شده است.

در بخش‌های بعدی، کتاب دامنه‌ی مگاپروژه‌ها را فراتر از زیرساخت‌های سنتی توضیح داده و آن‌ها را به‌عنوان سیستم‌های پیچیده‌ی فنی، اجتماعی و دانشی معرفی کرده است. اهمیت راهبردی مگاپروژه‌ها در ایران و جهان، نقش آن‌ها در توسعه‌ی زیرساخت، تقویت موقعیت ژئوپلیتیکی، اقتصاد مقاومتی، انتقال فناوری، امنیت ملی و بهبود کیفیت زندگی تشریح شده و در کنار آن، چالش‌هایی مانند کمبود منابع مالی، تحریم‌ها، بروکراسی، ضعف مدیریت و پیچیدگی‌های اجرایی برشمرده شده است. تاریخچه‌ی مگاپروژه‌ها در ایران در چند دوره مرور شده و نشان داده شده که چگونه تغییرات سیاسی، اقتصادی و مدیریتی بر سرنوشت این پروژه‌ها اثر گذاشته است. 

این کتاب سپس به آرمان، چشم‌انداز و مأموریت در مگاپروژه‌ها می‌پردازد و آن‌ها را به‌عنوان سیستم عصبی تصمیم‌گیری در چرخه‌ی حیات مگاپروژه معرفی کرده است. تمایز آرمان (دلیل وجودی مگاپروژه) و چشم‌انداز (تصویر آینده‌ی مطلوب) توضیح داده شده و ویژگی‌های یک چشم‌انداز مؤثر مانند واقع‌گرایی تحول‌آفرین، قابلیت اندازه‌گیری و الهام‌بخشی تشریح شده است. کارکردهای آرمان و چشم‌انداز در مراحل طراحی، اجرا، نظارت و بهره‌برداری بررسی شده و چالش‌هایی مانند تنش بین اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت و همسویی ذی‌نفعان چندگانه تحلیل شده است. 

بخش مهمی از کتاب به مدل‌های موجود طرح‌ریزی سازمانی اختصاص دارد. در این قسمت، ابتدا شکاف عمیق بین وضع مطلوب و وضع موجود مگاپروژه‌ها در سه حوزه‌ی راهبری، ساختاری و نیروی انسانی توصیف شده و عواملی مانند فقدان نگاه بلندمدت، تغییرات مکرر اولویت‌ها، وابستگی شدید به سازمان‌های بالادستی، لختی فرایندها، ضعف زیرساخت‌های فناورانه، ازدست‌رفتن سرمایه‌ی دانشی و کاهش احساس تعلق کارکنان تحلیل شده است، سپس ادبیات طرح‌ریزی سازمانی مرور شده و مفاهیمی مانند سازمان رسمی و غیررسمی، طرح‌ریزی به‌عنوان ساختار و به‌عنوان فرایند، مدل‌های ۷S، ستاره‌ای، پیکربندی مینتزبرگ، شش‌جعبه‌ای وایزبورد، مدل‌های تحول‌آفرین و دیدگاه پیچیدگی معرفی شده است.

در فصل‌های پایانی، مبانی سیستم‌های پیچیده و مدیریت آن‌ها در علم مدیریت، تفاوت ساختار سازمانی و نمودار سازمانی، سلسله‌مراتب بالا به پایین در برابر پایین به بالا، مبانی کلاسیک طراحی ساختار و عوامل طراحی چارچوب‌های معماری سازمانی در مگاپروژه‌ها بررسی شده است، سپس طراحی ساختار دفتر برنامه در مواعید اصلی چرخه‌ی عمر محصول، اجزای اصلی سازمان اجرایی در مگاپروژه، انواع نمودارهای سازمانی متناسب با سازمان‌های موقت و نقش دفتر برنامه در هدایت نوآوری و بهبود فرایندها توضیح داده شده است. در مجموع، کتاب تصویری چندلایه از مگاپروژه‌ها به‌عنوان سیستم‌های پیچیده ارائه کرده و نشان داده است که چگونه می‌توان با ترکیب نظریه‌های معماری سازمانی، مدیریت پیچیدگی و تجربه‌های میدانی، به معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه‌ای دست یافت که با چرخه‌ی عمر محصول و شرایط محیطی هم‌خوان باشد.

چرا باید کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها را بخوانیم؟

کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها برای کسانی که با مگاپروژه‌ها سروکار دارند، فرصتی فراهم کرده است تا مسئله‌ی ساختار و سازمان را نه به‌صورت کلی و انتزاعی، بلکه دقیقاً در بستر سازمان موقت مگاپروژه و در پیوند با چرخه‌ی عمر محصول ببینند. این کتاب به خواننده کمک می‌کند بفهمد چرا بسیاری از مگاپروژه‌ها باوجود سرمایه‌گذاری‌های کلان، درگیر تأخیر، افزایش هزینه، نارضایتی ذی‌نفعان و ازدست‌رفتن مزیت رقابتی می‌شوند و نقش معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه در این میان چیست. این اثر برای کسانی که به‌دنبال طراحی یا بازنگری دفتر برنامه در مگاپروژه‌های صنعتی، زیرساختی، تحقیقاتی یا اجتماعی هستند، مجموعه‌ای از چارچوب‌ها، مثال‌ها و رهنمون‌ها ارائه کرده است که می‌تواند مبنای گفت‌وگو و تصمیم‌گیری در سطح راهبردی و اجرایی قرار گیرد.

خواندن کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب معماری ساختار و سازمان دفتر برنامه مگاپروژه‌ ها به مدیران و راهبران مگاپروژه‌ها، اعضای دفتر برنامه و واحدهای PMO، کارشناسان و مشاوران حوزه‌ی مدیریت پروژه و طرح، مدیران منابع انسانی و توسعه‌ی سازمانی در سازمان‌های مگاپروژه‌محور، پژوهشگران و دانشجویان مدیریت، مهندسی صنایع و مدیریت پروژه و همچنین سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران در نهادهای حامی مگاپروژه‌ها پیشنهاد می‌شود.