کتاب زندگی در سایه امید

کتاب زندگی در سایه‌ امید (روایتی از سال‌های اسارت) نوشته‌ داوود گودرزی و ویراستاری نجمه خادم و تصویرگری سیده‌ لیلا کشمیری روایتی است از سال‌های اسارت یک رزمنده‌ی ایرانی در جنگ ایران و عراق که برای گروه سنی ج و د نوشته شده است. انتشارات ناران این کتاب را منتشر کرده و کتاب به‌گونه‌ای تنظیم شده است که نوجوانان بتوانند از خلال یک داستان خانوادگی و گفت‌وگوهای صمیمانه‌ی نوه و پدربزرگ با مفهوم جنگ، اسارت، جانبازی و واژه‌هایی مثل شهید، مفقودالاثر و آزاده آشنا بشوند. در این کتاب نویسنده که خود آزاده‌ی ده‌ساله و جانباز پنجاه درصد است تجربه‌های شخصی‌اش از جبهه، محاصره، اسارت، بازجویی، اردوگاه، شورش اسیران، نقش صلیب‌سرخ و سال‌های طولانی دوری از وطن را در قالب خاطراتی پیوسته و ماجراهایی پرتنش برای مخاطب نوجوان بازگو کرده است. در کنار این روایت‌ها مقدمه‌ای خطاب به نوجوانان آمده که در آن از رؤیاها، هویت، رشد شخصی، امید و مسئولیت‌پذیری سخن گفته شده است و جنگ و اسارت بهانه‌ای شده است برای صحبت‌کردن درباره‌ی ایمان، شجاعت، هم‌بستگی و عشق به انسان‌ها. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زندگی در سایه امید

کتاب زندگی در سایه‌ امید از همان ابتدا با مقدمه‌ای مستقیم و صریح خطاب به نوجوانان شروع می‌شود؛ جایی که داوود گودرزی از دوره‌ی نوجوانی، تغییرات این سن، جست‌وجوی هویت، رؤیاها و چالش‌های پیش‌ رو حرف می‌زند و توضیح می‌دهد که چرا تصمیم گرفته است خاطرات اسارت خود را برای نسل جدید تعریف کند. در این مقدمه داوود گودرزی از ده سال اسارتش می‌گوید و این‌که چگونه زندگی‌اش در سایه‌ای از تاریکی گذشته اما امید در دلش خاموش نشده است. او جنگ را به‌عنوان واقعیتی تلخ معرفی کرده است که زندگی بسیاری را زیر سایه‌ی خود برده اما در عین‌ حال از قدرت ایمان، امید، شجاعت و هم‌بستگی سخن می‌گوید و از نوجوانان می‌خواهد به ارزش‌های انسانی، صلح، عدالت و پیشرفت پایبند بمانند. 

کتاب بر پایه‌ی خاطرات شخصی داوود گودرزی از جنگ ایران و عراق و سال‌های اسارت در اردوگاه‌های عراق شکل گرفته است، اما این خاطرات در قالب گفت‌وگوهای یک نوه‌ی کنجکاو به‌نام امیرعلی با پدربزرگش روایت شده است؛ پدربزرگی که جانباز و آزاده است و سال‌ها در اردوگاه‌های رمادیه و موصل چهار زندگی کرده است. کتاب زندگی در سایه‌ امید در چندین فصل و بخش پیوسته پیش می‌رود؛ از دیدار امیرعلی با پدربزرگ در ایران و سؤالات ساده‌ی او درباره‌ی جنگ و این‌که چرا کشورها با هم می‌جنگند شروع می‌شود و به‌تدریج وارد جزئیات جبهه، محاصره‌ی نیروهای ایرانی، اسارت، انتقال به بصره، بازجویی‌ها، شکنجه‌ها، شرایط سخت اردوگاه رمادیه، ورود صلیب‌سرخ، نقش مترجمان اردوگاه و درنهایت خبر آزادی می‌رسد. 

در این میان فصل‌ها و خرده‌روایت‌هایی مثل ماجرای اولین بازجویی، آشنایی با نمایندگان صلیب‌سرخ، داستان فرمانده‌ی جدید اردوگاه به‌نام سرگرد محمودی، ماجرای شورش آسایشگاه بیست‌وچهار، زخمی‌شدن عباس، قصه‌ی دمپایی کهنه، کار در درمانگاه اردوگاه و کمک به مجروحان هرکدام به‌عنوان بخش‌هایی مستقل اما مرتبط در کتاب آمده‌اند. لحن روایت در تمام این بخش‌ها از زبان پدربزرگ است که برای امیرعلی تعریف می‌کند و هر شب بخشی از خاطراتش را ادامه می‌دهد؛ روایتی که هم تصویر روشنی از خشونت و سختی اسارت می‌دهد و هم بر امید، مقاومت، دوستی و مسئولیت‌پذیری فردی تأکید می‌کند.

خلاصه کتاب زندگی در سایه امید

داوود گودرزی در زندگی در سایه‌ی امید ابتدا در مقدمه‌ای طولانی با نوجوانان حرف می‌زند؛ از این که نوجوانی دوره‌ای پر از تغییرات فیزیکی، عاطفی و اجتماعی است و انسان در این سن به‌دنبال شناخت خود، روابط، رؤیاها و مسیر زندگی‌اش است. او تأکید کرده است که نوجوانان توانمندی‌ها و استعدادهای فراوانی دارند و می‌توانند با ایمان به خود، شجاعت و امید از پس چالش‌ها بر بیایند؛ سپس از ده سال اسارت خود می‌گوید و این‌که چگونه می‌خواهد با روایت این سال‌ها نشان بدهد حتی در تاریک‌ترین شرایط هم می‌توان به آرمان‌ها و ارزش‌های انسانی وفادار ماند. داستان اصلی با سفر امیرعلی و مادرش از خارج از کشور به ایران شروع می‌شود. 

امیرعلی بعد از هفت سال پدربزرگش را می‌بیند؛ پدربزرگی که روی ویلچر نشسته، جانباز است و ده سال اسارت را پشت سر گذاشته است. کنجکاوی امیرعلی درباره‌ی جنگ، شهید، جانباز، اسیر و مفقودالاثر باعث می‌شود شب‌ها کنار پدربزرگ بنشیند و سؤال‌هایش را بپرسد. پدربزرگ ابتدا از مفهوم جنگ و تفاوت جنگ تهاجمی و دفاعی می‌گوید و توضیح می‌دهد که چرا جنگ ایران و عراق برای او و هم‌رزمانش دفاع مقدس بوده است. او سپس به گذشته برمی‌گردد؛ به روزهایی که نوجوان بوده، در انقلاب شرکت کرده، به سربازی رفته و در لشکر ۹۲ زرهی اهواز خدمت می‌کرده است. او از اعزام به جبهه، پشتیبانی توپخانه از خط مقدم، بمباران هواپیماهای عراقی، گیرکردن گلوله در لوله‌ی توپ، حمله‌ی هوایی، مجروح‌شدن هم‌رزمان و عقب‌نشینی اجباری می‌گوید. 

در ادامه روایت وارد بخش محاصره و اسارت می‌شود؛ جایی که گردان توپخانه در کیلومتر ۸۰ جاده‌ی خرمشهر–اهواز گرفتار می‌شود. راه‌ها بسته است و نیروها بین لشکرهای زرهی دشمن و شهر اهواز گیر افتاده‌اند. پیشنهاد عبور از جاده‌ی خاکی کنار رودخانه‌ی کارون، حرکت شبانه‌ی توپ‌ها، خراب‌شدن خودرو، ماندن داوود کنار خودرو برای این‌که به‌دست دشمن نیفتد، گرسنگی، پنهان‌شدن پشت بوته‌ها، پیداشدن هم‌رزمان، بکسل‌کردن خودرو و سپس گم‌کردن راه همه‌ی مقدمه‌ای است برای صحنه‌ی اصلی اسارت؛ جایی که آن‌ها ناخواسته در ستون خودروهای عراقی قرار می‌گیرند، متوجه نمی‌شوند در میان نیروهای دشمن حرکت می‌کنند و ناگهان با فریاد ایرانی محاصره می‌شوند. تیراندازی به شیشه‌ی خودرو، زخمی‌شدن داوود، بستن دست‌وپا با سیم، کتک‌زدن اسیران، صحنه‌ی فرار راننده‌ی پیکان و سه پرستار ایرانی، انتقال به بصره، اتاق تنگ و پرجمعیت، تشنگی، بازجویی‌های خشن، فلک‌کردن، تهدید با اسلحه و معرفی خود به‌عنوان باغبان بی‌سواد بخش دیگری از این خاطرات است. 

با ورود صلیب‌سرخ به اردوگاه رمادیه مرحله‌ی تازه‌ای شروع می‌شود. داوود به‌دلیل آشنایی با زبان انگلیسی به‌عنوان مترجم صلیب‌سرخ انتخاب می‌شود و همراه نماینده‌ای به‌نام شانتل به آسایشگاه‌ها می‌رود تا اسیران را ثبت‌نام کند و برایشان کارت دستگیری و فرم نامه بنویسد. بااین‌حال رفتار سربازان عراقی تغییر چندانی نمی‌کند. در پایان سال‌های اسارت وقتی خبر آزادی می‌رسد و اسیران برای مبادله آماده می‌شوند، داوود در آسایشگاه خالی می‌ماند، به پتوها، پنکه‌ها و دیوارها نگاه می‌کند، لنگه دمپایی کهنه را روی لبه‌ی پنجره می‌گذارد، آن را نوازش می‌کند و با اشک از آن خداحافظی می‌کند و از آسایشگاه بیرون می‌آید؛ درحالی‌که هنوز برای امیرعلی و نسل او از امید، تحمل و امکان شکستن زنجیرهای اسارت حرف دارد.

چرا باید کتاب زندگی در سایه امید را بخوانیم؟

کتاب زندگی در سایه‌ امید چند ویژگی برجسته دارد که آن را برای مخاطب نوجوان و حتی بزرگ‌سال قابل‌ توجه کرده است. نخست این که نویسنده خود یکی از آزادگان و جانبازان جنگ است و روایتش از دل تجربه‌ی مستقیم آمده است؛ بنابراین جزئیات جبهه، محاصره، اسارت، بازجویی، اردوگاه، صلیب‌سرخ و شورش اسیران با دقت و ملموس‌بودن خاصی توصیف شده است. دوم این‌که ساختار کتاب بر پایه‌ی گفت‌وگوی یک نوه‌ی کنجکاو با پدربزرگ شکل گرفته است؛ این فرم باعث شده است مفاهیم سنگینی مثل جنگ، شهادت، جانبازی، مفقودالاثر، هویت ملی و مذهبی، دفاع و اسارت در قالب سؤال و جواب‌های ساده و قابل‌ درک برای نوجوانان بیان بشود. 

نکته‌ی دیگر این است که در این کتاب جنگ فقط به‌عنوان صحنه‌ای از خشونت و ویرانی تصویر نشده است؛ بلکه بستری است برای طرح موضوعاتی مثل امید، ایمان، شجاعت، هم‌بستگی، مسئولیت فردی و اخلاق در شرایط سخت. ماجرای دمپایی کهنه، کمک به مجروحان در درمانگاه، ایستادگی اسیران بر سر نمازجماعت، شورش هماهنگ آسایشگاه‌ها و گفت‌وگوهای پدربزرگ با امیرعلی همگی نمونه‌هایی هستند که نشان می‌دهند انسان در سخت‌ترین موقعیت‌ها هم می‌تواند انتخاب‌های اخلاقی داشته باشد و از خودخواهی فاصله بگیرد. این کتاب هم تصویری از تاریخ معاصر و سال‌های جنگ ایران و عراق به‌ دست می‌دهد و هم به‌نوعی درس خودشناسی، تاب‌آوری و مسئولیت‌پذیری است؛ بدون آن‌که وارد شعارهای مستقیم یا قضاوت‌های اغراق‌آمیز بشود.

خواندن کتاب زندگی در سایه امید را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که درباره‌ی جنگ ایران و عراق، مفهوم اسارت، جانبازی و زندگی آزادگان کنجکاو هستند و دوست دارند این موضوعات را از زبان کسی بشنوند که خودش آن سال‌ها را تجربه کرده است. این کتاب به دانش‌آموزان و دانشجویان رشته‌های مرتبط با تاریخ، مطالعات صلح، علوم اجتماعی و مشاوره‌ی نوجوان که به‌دنبال نمونه‌ای روایی از تاب‌آوری، امید و مسئولیت‌پذیری در شرایط سخت هستند، پیشنهاد می‌شود. این کتاب می‌تواند برای مربیان، معلمان و والدینی که می‌خواهند با نوجوانان درباره‌ی جنگ، هویت ملی و ارزش‌های انسانی گفت‌وگو کنند نیز منبعی مناسب برای شروع بحث باشد.