کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر

کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر نوشته‌ی وحید رجبی به‌طور متمرکز به مسئله‌ی روایت و دگرگونی‌های آن در سینمای امروز می‌پردازد و با تکیه بر نمونه‌های مشخص از تاریخ سینما نشان می‌هد که چگونه روایت ساده و خطی سینمای کلاسیک به ساختارهای پیچیده‌تر، معماگونه و زمان‌پریش در سینمای معاصر رسیده است. این کتاب را انتشارات گیوا منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر

کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر، با مرور کوتاهی بر تاریخ سینما، از تعصب گریفیث و همشهری‌کین تا پالپ فیکشن، مظنونین همیشگی، و ۲۱ گرم می‌کوشد نشان دهد که چگونه سینما از روایت‌های ساده‌ی کلاسیک به ساختارهای زمانی نو و پایان‌های غافلگیرکننده رسیده است. وحید رجبی بر نقش فیلمسازانی چون دیوید لینچ، وانگ کاروای، جیم جارموش و پارک چان‌ووک در گسترش فرم‌های پیچیده‌ی روایت تأکید کرده و می‌گوید در این کتاب تلاش کرده به پاسخ پرسش‌هایی مانند روایت‌های جدید چگونه قابل فهم‌اند و تماشاگر معاصر چگونه با این فیلم‌ها ارتباط برقرار می‌کند، دست یابد. در همین راستا، او مفاهیم پایه‌ای روایت، روایت‌شناسی و روایت سینمایی را با رجوع به نظریه‌پردازانی مانند رولان بارت، تزوتان تودوروف، ژرار ژنت، سیمور چتمن، دیوید بوردول، نوئل کارول و دیگران توضیح می‌دهد و سپس این مباحث نظری را به‌طور مستقیم بر نمونه‌های سینمایی تطبیق می‌دهد. نویسنده از خلال فصل‌هایی درباره‌ی کلیات روایت، روایت سینمایی، زمان در سینما، فلاش‌بک و فلاش‌فوروارد، ساختارهای مختلف پیرنگ (شاه‌پیرنگ، خرده‌پیرنگ، ضدساختار) و الگوهای روایی مانند داستان دایره‌وار، فیلم در فیلم، روایت کانونی و روایت کولاژی، تصویری نسبتاً جامع از تنوع روایت در سینمای معاصر ترسیم کرده است. 

خلاصه کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر

کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر در لایه‌ی مفهومی، از یک‌سو به دنبال روشن‌کردن جایگاه روایت در زندگی و هنر است و از سوی دیگر می‌کوشد نشان دهد که چرا و چگونه سینمای معاصر به سمت ساختارهای پیچیده‌تر و زمان‌پریش حرکت کرده است. رجبی ابتدا روایت را به‌عنوان شیوه‌ای بنیادین برای سازمان‌دهی تجربه و معنا دادن به جهان معرفی می‌کند؛ روایتی که در اسطوره، قصه‌های جن و پری، رمان، رادیو، نقاشی و سینما حضور دارد و بدون آن، ارتباط هنری و ادراکی شکل نمی‌گیرد. در این چارچوب، تمایزهایی مانند داستان/گفتمان، فابیولا/سیوژه و جهان داستان/پیرنگ/روایت، ابزارهایی هستند برای فهم این‌که چگونه یک داستان می‌تواند در رسانه‌ها و فرم‌های مختلف بازآفرینی شود، در حالی که هسته‌ی رویدادها ثابت می‌ماند. در ادامه، کتاب روایت سینمایی را به‌عنوان فعالیتی ادراکی توضیح می‌دهد که در آن تماشاگر از جریان صدا و تصویر، زنجیره‌ای علت‌ومعلولی می‌سازد و با طرح فرضیه، انتظار و تعلیق، داستان را در ذهن خود کامل می‌کند. این نگاه، اهمیت ساختار روایی را در سینما برجسته می‌کند: از شاه‌پیرنگ کلاسیک با قهرمان فعال، خط زمانی نسبتاً مستقیم و پایان بسته، تا خرده‌پیرنگ با قهرمان منفعل، کشمکش درونی، پایان باز و ساختار مینیمالیستی، و در نهایت ضدساختار که قواعد کلاسیک را وارونه می‌کند. 

بخش مهمی از کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر به زمان در سینما اختصاص دارد؛ جایی که زمان نمایشی (فشرده‌سازی زمان واقعی در روایت)، زمان مادی (همزمانی رخداد و نمایش) و زمان انفعالی (تجربه‌ی ذهنی و عاطفی زمان) تشریح می‌شوند و سپس با مفاهیمی مانند فلاش‌بک، فلاش‌فوروارد، زمان منقبض و منبسط، حذف به قرینه و قاب ایستا پیوند می‌خورند. در گام بعد، نویسنده با استفاده از نظریه‌ی ژرار ژنت درباره‌ی نظم، بسامد و تداوم، و نیز ایده‌ی چشم‌اندازباوری نیچه، به سراغ ساختارهای روایی مشخص می‌رود: داستان دایره‌وار که آغاز و پایان را در یک نقطه قرار می‌دهد، داستان در داستان و فیلم در فیلم که مرز میان سطوح مختلف روایت را جابه‌جا می‌کنند، روایت کانونی و چندنقطه‌دیدی که در همشهری‌کین و راشومون به اوج می‌رسد، و روایت کولاژی و معترضه که در آثار فیلمسازانی مانند ماکاویف و گدار، انسجام کلاسیک را به چالش می‌کشند. در مجموع، کتاب نشان داده است که روایت‌های جدید بیش از هر چیز با دستکاری در زمان و زاویه‌ی دید، تماشاگر را به مشارکت فعال در ساختن معنا فرامی‌خوانند و جهان فیلم را به صورت پازلی چندلایه پیش چشم او می‌گذارند.

چرا باید کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر را بخوانیم؟

این کتاب به آشنایی عمیق‌تر با این پرسش کمک می‌کند که چرا بسیاری از فیلم‌های مهم چند دهه‌ی اخیر، از ساختارهای زمانی پیچیده، فلاش‌بک‌های تو در تو، پایان‌های غافلگیرکننده و چند زاویه‌دید استفاده کرده‌اند و چگونه این انتخاب‌ها بر تجربه‌ی تماشاگر اثر می‌گذارند. کتاب با ترکیب بحث نظری و مثال‌های متعدد از تاریخ سینما، پلی میان روایت‌شناسی و تحلیل فیلم ساخته و نشان داده که مفاهیمی مانند داستان/گفتمان، زمان نمایشی، فلاش‌بک، روایت کانونی و ساختارهای شاه‌پیرنگ، خرده‌پیرنگ و ضدساختار چگونه در عمل به کار می‌روند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی روایت های جدید در سینمای معاصر به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های سینما، و مطالعات فیلم و رسانه پیشنهاد می‌شود. همچنین به علاقه‌مندان جدی سینما که کنجکاوند بدانند فیلم‌هایی با ساختارهای غیرخطی چه پشتوانه‌ی نظری‌ای دارند، توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب روایت های جدید در سینمای معاصر

«بسیاری از نظریه پردازان روایت در زمینهٔ روایت، با نظر برانیگان موافق‌اند که ساختِ روایت یکی از راهبردهایی است که ما از آن برای قابل فهم سازی جهان استفاده می‌کنیم. روایت به عنوان روشی بنیادین در سازمان‌دهی داده‌ها، به صورت یکی از ویژگیهای ضروری در مصرف فیلم، نیز، پایه و اساس آگاهی ما از رویدادهای روزمره در می‌آید. از نظر برخی از نظریه پردازان، این موضع منتهی به اندیشه‌ای است که باور دارد روایت به عنوان یک اصل سازمانی از فراسوی اختلافاتِ شکلی بینِ رسانه‌هایی که از طریق آن‌ها (روایت) بیان می‌شود، می‌گذرد. روایت شناسی به عنوان یک حیطهٔ عمومی مطالعهٔ روایت، فرض را بر این قرار می‌دهد که روایت را می‌توان به عنوان یک پدیدهٔ تطبیقی در همهٔ اشکال متفاوت رسانه‌ها مورد مطالعه قرار داد." در این میان سیمور چتمن، که یک منتقد ادبی است، گفتمان روایت را به عنوان توالی مرتبطی از گزاره‌ها یا بیانیه‌های روایتی می‌شناسد و این گزاره کاملاً مستقل از رسانهٔ بیانی خاصی است. از نظر چتمن قابلیت جابه‌جایی هر داستان، قوی‌ترین دلیل برای بیان این استدلال است که روایت‌ها، مسلماً ساختارهایی مستقل از هرگونه رسانه‌اند"»