کتاب غلامحسین مصاحب

کتاب غلامحسین مصاحب نوشته صادق حجتی (دانش‌آموخته‌ی دکتری تاریخ علم) و منتشرشده توسط انتشارات سوره مهر، به زندگی و کارنامه‌ی حرفه‌ای یکی از چهره‌های برجسته‌ی علمی و فرهنگی ایران معاصر پرداخته است. این کتاب که بخشی از مجموعه‌ی پژوهشی شخصیت‌های مانا است، با هدف معرفی الگوهای موفق و تأثیرگذار در عرصه‌های دانش، فرهنگ و اجتماع ایران تهیه شده است. غلامحسین مصاحب، ریاضی‌دان، منطق‌دان، دانشنامه‌نویس و مروج علم، نقشی کلیدی در پایه‌گذاری ریاضیات نوین و دانش‌نامه‌نگاری علمی در ایران داشته است. ناداستان حاضر باتکیه‌بر منابع مستند، مصاحبه با نزدیکان و بررسی آثار و فعالیت‌های غلامحسین مصاحب، تصویری جامع از زندگی و اندیشه‌ها و دستاوردهای این شخصیت ارائه داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب غلامحسین مصاحب اثر صادق حجتی

کتاب غلامحسین مصاحب با تمرکز بر زندگی و آثار یکی از مهم‌ترین چهره‌های علمی ایران معاصر، روایتی پژوهشی و مستند از مسیر زندگی، تحصیلات، فعالیت‌های علمی، فرهنگی و اجرایی او ارائه کرده است. صادق حجتی (دانش‌آموخته‌ی دکتری تاریخ علم) در این کتاب با بهره‌گیری از اسناد، مصاحبه‌ها و منابع معتبر، تصویری چندوجهی از غلامحسین مصاحب ترسیم کرده است؛ شخصیتی که نه‌تنها در ریاضیات و آموزش عالی، بلکه در حوزه‌های زبان و فرهنگ و دانش‌نامه‌نویسی نیز تأثیرگذار بوده است. این ناداستان ابتدا به پیشینه‌ی خانوادگی و دوران کودکی غلامحسین مصاحب می‌پردازد و سپس مراحل تحصیل، ورود به عرصه‌ی آموزش و خدمات دولتی، فعالیت‌های روزنامه‌نگاری و نقش‌آفرینی در پروژه‌های کلان علمی و فرهنگی را دنبال می‌کند. بخش‌هایی از کتاب به بررسی روند تدوین دایرة‌المعارف فارسی و چالش‌های آن اختصاص یافته و همچنین به دغدغه‌های زبانی و فرهنگی این شخصیت در سازگاری زبان فارسی با علم مدرن اشاره شده است. این اثر علاوه‌بر روایت زندگی فردی و حرفه‌ای غلامحسین مصاحب، به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ایران در دوره‌های مختلف توجه کرده و جایگاه او را در تاریخ معاصر ایران برجسته ساخته است.

صادق حجتی، این نویسنده و پژوهشگر تاریخ علم، در گفت‌وگو درباره‌ی چهل‌ودومین جلد از مجموعه‌ی شخصیت‌های مانا که به زندگی و آثار غلامحسین مصاحب اختصاص دارد، تأکید کرده است که دلیل اصلی انتخاب او، تأثیرگذاری گسترده و کارنامه‌ی درخشان مصاحب در حوزه‌های گوناگون علمی و فرهنگی بوده است. به‌گفته‌ی این نویسنده، معیارهای این مجموعه شامل درگذشته‌بودن شخصیت، نبود کتاب مستقل درباره‌ی او و برخورداری از نقش مؤثر در حوزه‌ی تخصصی است. نویسنده با مشورت مسئولان مجموعه، غلامحسین مصاحب را پیشنهاد داده است. او با اشاره به نقل‌قولی از ارسطو در مقدمه‌ی کتاب، مصاحب را نمونه‌ی کامل شخصیتی دانسته است که یا آغازگر راهی نو بوده یا کاری را به بهترین شکل انجام داده است. صادق حجتی، غلامحسین مصاحب را چهره‌ای چندوجهی معرفی می‌کند؛ ریاضی‌دانی برجسته، مدرس و نویسنده‌ی کتاب‌های درسی، بنیان‌گذار مؤسسه‌ی تحقیقات ریاضی، پژوهشگر تاریخ ریاضیات در ایران و جهان اسلام، مروج منطق جدید و پایه‌گذار دانشنامه‌نویسی علمی با سرپرستی دایرة‌المعارف فارسی. صادق حجتی تأکید می‌کند فرهنگ معاصر ایران وامدار این خدمات ماندگار بوده است. حجتی نگارش این اثر را فرصتی برای آموختن و ادای دین به میراث علمی مصاحب دانسته است. پژوهش کتاب حاضر عمدتاً بر منابع مکتوب استوار بوده، اما از تاریخ شفاهی نیز بهره گرفته شده است. دو تن از شاگردان غلامحسین مصاحب متن حاضر را بازبینی کرده‌اند. ساختار کتاب مطابق الگوی مجموعه، شامل دو بخش، زندگی‌نامه و بررسی کارنامه و آثار، است.

خلاصه کتاب غلامحسین مصاحب

محور اصلی کتاب، شرح زندگی غلامحسین مصاحب از تولد در خانواده‌ای اهل علم و ادب تا تحصیلات در ایران و فرانسه و سپس کسب درجه‌ی دکتری ریاضیات از دانشگاه کمبریج است. نویسنده به علاقه و استعداد ویژه‌ی مصاحب در ریاضیات و علوم انسانی اشاره و نقش معلمان و فضای آموزشی آن دوران را در شکل‌گیری شخصیت علمی او برجسته کرده است. مصاحب پس از بازگشت به ایران، در عرصه‌ی آموزش، تألیف کتاب‌های درسی و اصلاح نظام آموزشی نقش‌آفرینی کرد و همزمان به فعالیت‌های روزنامه‌نگاری و نقد اجتماعی پرداخت. کتاب به فرازونشیب‌های فعالیت مطبوعاتی او، رویکرد انتقادی نسبت به سیاست و فرهنگ زمانه و در نهایت کناره‌گیری از سیاست و تمرکز بر فعالیت‌های علمی می‌پردازد. بخش مهمی از کتاب به پروژه‌ی دایرة‌المعارف فارسی اختصاص یافته است؛ اثری که مصاحب با مدیریت و دقت علمی، آن را به الگویی برای دانش‌نامه‌نویسی مدرن در ایران بدل کرد. نویسنده روند شکل‌گیری این پروژه، چالش‌های مالی و اجرایی، همکاری با مؤسسه‌ی فرانکلین و نقش مصاحب در تدوین ساختار و محتوای دایرة‌المعارف را با جزئیات شرح داده است. همچنین به دغدغه‌های زبانی مصاحب در معادل‌سازی واژگان علمی و تلاش برای پیوند زبان فارسی با علم روز اشاره شده است. اثر تصویری از یک عمر تلاش علمی، فرهنگی و مدیریتی ارائه و نشان می‌دهد چگونه غلامحسین مصاحب با پشتکار، دقت و نوآوری، در حوزه‌های مختلف اثری ماندگار بر جای گذاشته است.

چرا باید کتاب غلامحسین مصاحب را بخوانیم؟

این ناداستان با روایتی مستند و دقیق نه‌تنها زندگی دانشمندی برجسته را بازگو می‌کند، بلکه روند شکل‌گیری نهادهای علمی و فرهنگی مدرن در ایران را نیز به تصویر می‌کشد. آشنایی با فرازونشیب‌های زندگی غلامحسین مصاحب، چگونگی مواجهه‌ی او با چالش‌های علمی، اداری و اجتماعی و نقش او در پایه‌گذاری دایرة‌المعارف فارسی، برای علاقه‌مندان به تاریخ علم، آموزش و فرهنگ ایران آموزنده است. کتاب حاضر همچنین نشان می‌دهد که چگونه یک فرد می‌تواند با پشتکار و نگاه علمی، در حوزه‌های گوناگون اثرگذار باشد و الگویی برای نسل‌های بعدی فراهم کند. مطالعه‌ی این اثر فرصتی برای درک بهتر تاریخ معاصر ایران و نقش افراد در تحول علمی و فرهنگی این کشور است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این ناداستان در قالب زندگی‌نامه به دوستداران تاریخ علم و فرهنگ ایران، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های علوم انسانی و ریاضیات، معلمان و فعالان حوزه‌ی آموزش و کسانی که دغدغه‌ی توسعه‌ی علمی و فرهنگی دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب غلامحسین مصاحب

«غلامحسین مصاحب را یکی از نوادر افراد عالِمی دانسته‌اند که در قرن گذشته بر بساط دانش و معرفت ایران، جلوه‌هایی به کمال یافت و توانست دامنه فضل و بینش را بر اساس روحیه و روش علمی گسترش دهد. همچنین او در نظر بعضی جزو ده تا پانزده شخصیت برجسته علمی و از خدمت‌گزاران فرهنگ ایران در قرن بیستم بوده است که کارهای عظیم و جاودانه‌ای، انجام داده‌اند. این مقام ارجمند او حاصل تلاش‌های بی‌وقفه‌اش در چند عرصه اگر نه متناقض، دست‌کم دور از هم، با ثمرهای بی‌نظیر بود. عرصه‌هایی که فعالیت در هر یک از آن‌ها به تنهایی توش و توان فوق‌العاده‌ای می‌خواهد. همچنان که وسعت اطلاعات علمی قدیم و جدید مصاحب و پشتکار و حوصله عجیبش در عمل آوردن و تمام کردن کارهای دقیق و به راستی تراز اول، شگفت‌آور است.

مطالعه زندگی و کارنامه مصاحب حاکی از آن است که جز در دوره کوتاه روی‌آوری به سیاست، بینش و سلوک او در سراسر زندگی از وحدت و یک‌دستی خاصی برخوردار است. تردیدی نیست که مصاحب،‌ به شهادت آثار و کارنامه‌اش، از آغاز کمر به شکستن قالب‌های فکری متصلب بسته بود و تا دم آخر بر این بت‌ها تبر می‌کوفت. او در سراسر زندگی پرثمر ۶۹ ساله، عملاً فقط به علم و عقلانیت معتقد بود. اهمیت تاریخی او در اصالت و در کیفیت بی قیدوشرط اعتقادش به این مسلک و در شیوه ترجمان خاص این اعتقاد به عمل است. به تعبیر روشن‌گر زریاب‌خویی، مصاحب «نمونه صادق شیفتگی به علم و دانش، و جست‌وجوگری راستین حقیقت» بود. شیوه‌اش در تعیین و تنظیم قوانین اصلی زندگی به یک اندازه جامع و روشمند بود. پایبندی شدید به تصمیم‌های سنجیده، بی‌اعتنایی کامل به افتخارات ناراستین، عزم راسخ در توجه به هرکس به قدر شایستگی‌اش، از قوانین اصلی و صفات تحسین برانگیز مصاحب‌اند که در همه مقاطع زندگی و آثار او به روشنی نمودار است.»