کتاب آنتروپی خاطرات

کتاب آنتروپی خاطرات (نیم قرن از کوچه‌های شهر تا کلاس‌های دانشگاه) نوشته‌ بیژن نجفی روایتی از زندگی شخصی و حرفه‌ای نویسنده است که از کوچه‌های سنتی اصفهان آغاز می‌شود و تا کلاس‌های دانشگاه و سال‌های بازنشستگی ادامه پیدا می‌کند. نجفی که متولد ۱۳۲۸ در محله‌ای سنتی پشت مسجد شاه اصفهان است، در این اثر از کودکی، خانواده‌ی کتاب‌خوان، سال‌های دبستان و دبیرستان، ورود به دانشگاه پهلوی شیراز، تحصیل در رشته‌ی شیمی، سربازی، دکترا در آمریکا، سال‌های تدریس در دانشگاه شیراز و دانشگاه صنعتی اصفهان و درنهایت دوران بازنشستگی خود نوشته است. انتشارات آپان این کتاب را منتشر کرده است. کتاب آنتروپی خاطرات بیش از آنکه فقط شرح مسیر شغلی یک مدرس دانشگاه باشد، تلاشی است برای ثبت حافظه‌ی نسلی که از کوچه‌های خاکی، رادیو، سینماهای روباز و مجله‌ی توفیق به دانشگاه، مهاجرت تحصیلی، انقلاب، بازگشت، تدریس و بازنشستگی رسیده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آنتروپی خاطرات

کتاب آنتروپی خاطرات نوشته‌ی بیژن نجفی با تمرکز بر زندگی، از کودکی تا بازنشستگی، تصویری از نیم قرن زیست او در ایران ارائه کرده است. نویسنده در بخش اول با عنوان قبل از دانشگاه به سال‌های کودکی و نوجوانی در اصفهان می‌پردازد، از خانه‌ای که در آن روزنامه و کتاب عضو ثابت خانواده بوده تا پدری که عاشق ویکتور هوگو و بینوایان است. خاطرات دبستان با تنبیه‌های معلم قرآن، فلک در صف صبحگاهی، بیماری کچلی، ترس‌های کودکانه و بازی‌های ساده در کوچه‌ها روایت شده است، سپس به دبیرستان سعدی می‌رسد، جایی که تقابل سنت و مدرنیته را در قالب دبیران سنتی و حضور محمد حقوقی تجربه کرده است.

بخش دوم کتاب آنتروپی خاطرات اثر بیژن نجفی با عنوان در دانشگاه به سال‌های دانشجویی و سپس تدریس نجفی اختصاص دارد، از ورود به دانشگاه پهلوی، کلاس‌های زبان، زندگی در کوی فرح و اعتصاب‌های دانشجویی تا سال‌های تدریس، دفاع رساله‌ها و تجربه‌های دانشگاهی در ایران و آمریکا. در این بخش دانشگاه فقط محل آموزش نیست، بلکه صحنه‌ی برخورد نسل‌ها، ایده‌ها و تجربه‌ها است.

بخش سوم با عنوان خارج از دانشگاه به خاطرات خانوادگی، دوستان، سفرها و روایت‌هایی از زندگی روزمره و تحولات اجتماعی اختصاص دارد. در مجموع، کتاب آنتروپی خاطرات نوشته‌ی بیژن نجفی با فصل‌های متعدد و روایت‌های کوتاه، هم زندگی یک مدرس شیمی را دنبال می‌کند و هم بخشی از حافظه‌ی شهری و دانشگاهی ایران را ثبت می‌کند.

خلاصه کتاب آنتروپی خاطرات

بیژن نجفی در کتاب آنتروپی خاطرات زندگی خود را از نقطه‌ی آغاز، یعنی کودکی در محله‌ای سنتی پشت مسجد شاه اصفهان، مرور کرده است. او از خانواده‌ای می‌نویسد که در آن روزنامه و کتاب همیشه حاضر بوده، پدری که هر روز روزنامه‌ی اطلاعات می‌خوانده، عاشق بینوایان و ویکتور هوگو بوده و در سال‌خوردگی هم با دقت رمان‌های قطور را دنبال می‌کرده و مادری که نسبت به ازدواج دوم مردان حساس بوده و حتی نانوایی محل را به‌خاطر زن دوم تحریم کرده است. 

خاطرات کودکی شامل برف‌های سنگین، همسایه‌هایی با دعواهای خانوادگی، قابله‌ی محله، حمام‌های عمومی، بازی‌های خیابانی، مجله‌ی توفیق، سینماهای روباز، بستنی چمن‌زار، استخرهای بدون تصفیه و چهره‌هایی مثل حسن چوب‌شکن و علی نفسی است، آدم‌هایی که در حاشیه‌ی شهر حضور داشته‌اند، اما در ذهن نویسنده ماندگار شده‌اند. نجفی با ورود به دبیرستان سعدی، به فضای آموزشی‌ای می‌رسد که در آن سنت و مدرنیته در کنار هم حضور دارند. دبیران مذهبی سنتی از فروغ فرخزاد و صادق هدایت انتقاد می‌کنند و محمد حقوقی در همان مدرسه از شعر نو و ادبیات مدرن می‌گوید و دانش‌آموزان را به خواندن بیوگرافی و اتوبیوگرافی تشویق کرده است.

نویسنده در مرحله‌ی به دغدغه‌ی کنکور و انتخاب رشته می‌رسد، ابتدا در رشته‌ی ریاضی قبول می‌شود، سپس دوباره کنکور می‌دهد و شیمی را انتخاب می‌کند. تلاش ناموفق برای تغییر رشته به مهندسی شیمی با یک اتفاق کوچک اما تعیین‌کننده گره می‌خورد: نرسیدن به اتوبوس، سوارشدن بر جیپ دکتر مشفق، گفت‌وگوی کوتاه درباره‌ی شیمی و منصرف‌شدن از تغییر رشته، لحظه‌ای که نویسنده بارها در سال‌های بعد به آن فکر کرده است. 

بیژن نجفی در بخش دانشگاه، از کلاس‌های زبان با معلمان آمریکایی، سوءتفاهم‌های زبانی، زندگی در کوی فرح، اتوبوس اسمال آقا، تعاونی کوچک مواد غذایی و اعتصاب بزرگ دانشجویان پزشکی می‌نویسد، اعتصابی که با گروگان‌گرفتن مسئول امور دانشجویی، اشغال دانشکده، ساختن برجی نمادین در حیاط و در نهایت حمله‌ی پلیس و انتقال دانشجویان به پادگان هوابرد همراه بوده است. او سپس مسیر علمی خود را دنبال می‌کند: رتبه‌ی دوم در دوره‌ی لیسانس، ورود به فوق‌لیسانس، آشنایی با پروفسور میسون، رفتن به آمریکا برای دکترا، دفاع از رساله و بازگشت به ایران در آستانه‌ی انقلاب فرهنگی. دوره‌ای طولانی از بیکاری، ازدواج، آغاز به‌کار در دانشگاه شیراز، سرپرستی بخش شیمی، انتقال به دانشگاه صنعتی اصفهان و سال‌های تدریس و مدیریت آموزشی بخش مهمی از کتاب را تشکیل می‌دهد.

نجفی در کلاس‌هایش بر جسارت پرسیدن و قدرت شک‌کردن تأکید کرده است، در آغاز هر ترم از دانشجویان می‌خواسته به حرف‌های او شک کنند و در پایان ترم آرزو می‌کرده مجهولاتشان بیشتر شده باشد. او خود را نه لیدر سیاسی و نه مصلح اجتماعی، بلکه نظاره‌گر می‌نامد، نظاره‌گری که تغییر نسل‌ها، جدال سنت و مدرنیته، دگرگونی دانشگاه و شهر، و تفاوت نسل قدیم و جدید را ثبت کرده است. بخش سوم کتاب با روایت‌هایی از دوستان، همکاران، سفرها، فیلم‌ها، ترانه‌ها، آدم‌های معمولی با سرگذشت‌های غیرمعمول و تأمل درباره‌ی مرگ، بازنشستگی و گذر زمان به پایان می‌رسد، جایی که نویسنده در کنار کتاب‌خواندن و تماشای فیلم‌های کلاسیک، به گذشته نگاه می‌کند و از پیوند خاطرات شخصی با سرنوشت نسل‌ها می‌نویسد.

چرا باید کتاب آنتروپی خاطرات را بخوانیم؟

کتاب آنتروپی خاطرات از زاویه‌دید یک مدرس شیمی، ترکیبی از خاطرات شخصی، تجربه‌ی دانشگاهی و مشاهده‌ی تغییرات اجتماعی در ایران را کنار هم قرار داده است. نویسنده در این کتاب فقط از مسیر شغلی خود حرف نزده بلکه کوشیده است تا نشان دهد چگونه یک زندگی فردی با تاریخ یک شهر، یک دانشگاه و یک نسل گره می‌خورد. جزئیات روزمره خواندن کتاب را به نوعی سفر در حافظه‌ی جمعی تبدیل کرده است. 

تأکید نویسنده بر جسارت پرسیدن، شک‌کردن و اینکه دانستن از پاسخ‌ها شروع نمی‌شود، از پرسش‌های تازه آغاز می‌شود، بعدی فکری به کتاب داده است. در کنار این‌ها، روایت‌های کوتاه و متعدد از آدم‌های مختلف – از همسایه‌ها و دوستان تا چهره‌های حاشیه‌ای شهر – تصویری زنده از زیر پوست شهر ارائه کرده که برای خواننده‌ای که به تاریخ اجتماعی و فرهنگی معاصر علاقه‌ دارد، جذاب است. کتاب آنتروپی خاطرات نه‌تنها مسیر یک زندگی، بلکه تغییرات نسلی، جدال سنت و مدرنیته و دگرگونی دانشگاه و شهر را در قالب خاطره و روایت شخصی پیش چشم می‌گذارد.

خواندن کتاب آنتروپی خاطرات را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب آنتروپی خاطرات به کسانی پیشنهاد می‌شود که به خاطرات دانشگاهی، تجربه‌ی تدریس و رابطه‌ی استاد و دانشجو علاقه دارند، دانشجویان و استادانی که می‌خواهند نیم قرن زندگی دانشگاهی را از زاویه‌دید یک مدرس شیمی ببینند، علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی و فرهنگی شهرهایی مثل اصفهان و شیراز و خوانندگانی که دنبال روایت‌های شخصی از کودکی، خانواده، نسل‌ها و تغییرات سبک زندگی در ایران هستند.