کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی

کتاب روشنفکری و اصل گرایی فلسفی نوشته عماد افروغ به بررسی نسبت میان روشن‌فکری، سنت، تجدد و اصل‌گرایی در بستر فلسفی و اجتماعی ایران می‌پردازد. این کتاب بخشی از مجموعه آثار نویسنده است که نشر سوره مهر آن را منتشر کرده است. این جامعه‌شناس و اندیشمند ایرانی در این کتاب تلاش کرده است با رویکردی انتقادی و تحلیلی، مفاهیم بنیادینی چون روشن‌فکری، اصل‌گرایی، سنت و مدرنیته را واکاوی کند و جایگاه آن‌ها را در جامعه‌ی معاصر ایران مورد بحث قرار دهد. اثر حاضر مجموعه‌ای از گفتارها، مقالات و تأملات نویسنده درباره‌ی چالش‌های فکری و اجتماعی ایران است که به پرسش‌های اساسی درباره‌ی هویت، فرهنگ، حقوق فرهنگی و نسبت دین و جامعه می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی اثر عماد افروغ

کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی به قلم عماد افروغ به بررسی مفاهیم و چالش‌های بنیادین جامعه‌ی ایران معاصر پرداخته است. این کتاب با رویکردی فلسفی و جامعه‌شناختی به موضوعاتی چون نسبت سنت و تجدد، جایگاه روشن‌فکری، اصل‌گرایی و تأثیر آن‌ها بر هویت و فرهنگ ایرانی می‌پردازد. نویسنده ضمن نقد دوگانه‌های رایج مانند سنت/ تجدد و شرق/ غرب تلاش کرده است با تحلیل ریشه‌های معرفتی و اجتماعی این مفاهیم، تصویری چندلایه و دقیق از وضعیت فکری و فرهنگی ایران ارائه دهد.

کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی در واقع مجموعه‌ای از گفت‌وگوها، مقالات و تحلیل‌های انتقادی است که به ابعاد روشن‌فکری، اصل‌گرایی، حقوق فرهنگی، جهانی‌شدن و هویت ایرانی می‌پردازند. عماد افروغ با تأکید بر اهمیت نگاه فلسفی و نقد درون‌گفتمانی، به آسیب‌شناسی جریان‌های روشن‌فکری و نقش آن‌ها در تحولات اجتماعی و سیاسی ایران پرداخته است. اثر حاضر علاوه‌بر پرداختن به مباحث نظری به بررسی مصادیق تاریخی و اجتماعی نیز توجه و تلاش کرده است با پرهیز از ساده‌سازی و کلیشه‌پردازی، مخاطب را به تأملی عمیق‌تر درباره‌ی مفاهیم بنیادین فرهنگ و جامعه‌ی ایرانی دعوت کند.

خلاصه کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی

عماد افروغ ابتدا روشن‌فکری را واکاوی می‌کند. او این مفهوم را نه صرفاً پدیده‌ای مدرن، بلکه حقیقتی پیوسته با تاریخ بشر می‌داند که همواره با آگاهی‌بخشی و حقیقت‌جویی همراه بوده است. این نویسنده روشن‌فکری را مبتنی‌بر اصل‌گرایی، حقیقت‌گرایی و نقد قدرت تعریف می‌کند. او معتقد است که روشن‌فکر باید با تکیه‌ بر اصول ثابت انسانی به افشای شبکه‌های قدرت و آگاهی‌بخشی به جامعه بپردازد.

کتاب به بررسی دوگانه‌ی سنت و تجدد می‌پردازد و با تفکیک نگاه فلسفی و اجتماعی به این مفاهیم نشان می‌دهد که جمع فلسفی سنت (اصل‌گرایی و خداگرایی) و مدرنیسم (اصل‌زدایی و انسان‌گرایی) ناممکن است، اما در سطح اجتماعیْ امکان تعامل و نقد وجود دارد. عماد افروغ با تحلیل ریشه‌های معرفتی تجدد در عصر روشنگری و نقد عقلانیت خودبنیاد بر ضرورت تکیه‌گاه فلسفی برای خردورزی تأکید و نسبت میان سنت، هویت و فرهنگ را در لایه‌های مختلف جامعه‌ی ایرانی بررسی می‌کند.

کتاب همچنین به نقد جریان‌های روشن‌فکری غرب‌گرا و سنت‌گریز در ایران می‌پردازد و با بررسی جایگاه طبقات اجتماعی، نقش روشن‌فکران را در نمایندگی مطالبات اجتماعی و فرهنگی به چالش می‌کشد. عماد افروغ با تأکید بر اهمیت نقد درون‌گفتمانی و آسیب‌شناسی سنت بر این باور است که تنها با اصل‌گرایی و نگاه فلسفی می‌توان به نقد مؤثر و اصلاح جامعه دست یافت.

در بخش‌هایی از کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی نسبت جهانی‌شدن، حقوق فرهنگی و چالش‌های هویتی نیز مورد بحث قرار گرفته و نویسنده با رویکردی انتقادی، نسبت به پیامدهای فرهنگی و اجتماعی جهانی‌شدن هشدار داده است.

چرا باید کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی را بخوانیم؟

کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی با رویکردی تحلیلی و انتقادی، مفاهیم بنیادین فرهنگ و جامعه‌ی ایرانی را به چالش می‌کشد. این کتاب با طرح پرسش‌های اساسی درباره‌ی نسبت سنت و تجدد، جایگاه روشن‌فکری و اصل‌گرایی، مخاطب را به بازاندیشی در مفاهیم رایج وادار می‌کند. از ویژگی‌های شاخص این اثر پرداختن به لایه‌های مختلف هویت و فرهنگ ایرانی، نقد جریان‌های فکری معاصر و تأکید بر اهمیت نگاه فلسفی و نقد درون‌گفتمانی است. این کتاب فرصتی برای آشنایی با دیدگاه‌های متفاوت درباره‌ی روشن‌فکری، سنت، مدرنیته و حقوق فرهنگی فراهم می‌کند و زمینه‌ای برای تأمل عمیق‌تر درباره‌ی چالش‌های فکری و اجتماعی ایران معاصر به‌ وجود می‌آورد.

خواندن کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران فلسفه، جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی و کسانی که دغدغه‌ی هویت، سنت، تجدد و روشن‌فکری در ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر برای پژوهشگران و دانشجویانی که به‌دنبال تحلیل‌های انتقادی درباره‌ی مسائل فرهنگی و اجتماعی ایران هستند، مناسب است.

درباره عماد افروغ 

عماد افروغ که در ۲۶ دی ۱۳۳۶ متولد شد، در ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ بر اثر ابتلا به سرطان چشم از جهان فروبست. او نویسنده، جامعه‌شناس، پژوهشگر و سیاست‌مداری ایرانی بود که در مجلس هفتم شورای اسلامی حضور داشت و ریاست کمیسیون فرهنگی مجلس را نیز بر عهده گرفته بود. تحصیلات متوسطه‌ی خود را در شیراز به پایان رساند و پس از دریافت دیپلم برای ادامه‌ی تحصیل راهی انگلستان شد. هم‌زمان با گسترش اعتراضات مردمی علیه محمدرضاشاه پهلوی به ایران بازگشت و در تظاهرات‌ها شرکت کرد، اما پس از پایان تعطیلات دوباره به انگلستان رفت.

این نویسنده در پی شرایط روحی نامساعد در دوران انقلاب ۱۳۵۷، یک سال مرخصی تحصیلی گرفت و برای فراگیری آموزش‌های نظامی به لبنان سفر کرد. پس از پیروزی انقلاب بار دیگر تحصیل خود را در انگلستان از سر گرفت و یک سال به ادامه‌ی درس پرداخت، اما در سال ۱۳۵۹ در جریان یک تظاهرات بازداشت شد و پس از ۴۵ روز زندان به‌صورت سیاسی از آن کشور اخراج گردید. او در سال ۱۳۶۵ مدرک کارشناسی جامعه‌شناسی را از دانشگاه شیراز دریافت کرد، در سال ۱۳۶۹ در همان دانشگاه به درجه‌ی کارشناسی‌ارشد رسید و سرانجام در سال ۱۳۷۶ موفق به اخذ دکترای خود از دانشگاه تربیت مدرس شد.

عماد افروغ از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۲ به‌عنوان عضو هیئت‌علمی دانشگاه تربیت مدرس فعالیت کرد و سپس به جمع اعضای هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی پیوست. مدیریت گروه علم و دین این پژوهشگاه نیز بر عهده‌ی عماد افروغ بود. او در دانشگاه تربیت مدرس به تدریس جامعه‌شناسی اشتغال داشت و ریاست گروه جامعه‌شناسی مؤسسه‌ی باقرالعلوم را نیز عهده‌دار بود. عماد افروغ در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۳ مدیریت گروه اجتماعی مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری را بر عهده داشت و در هفتمین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نماینده حضور یافت و ریاست کمیسیون فرهنگی مجلس را پذیرفت.

این پژوهشگر پس از درگذشت مهسا امینی در شهریور ۱۴۰۱ در گفت‌وگویی با خبرگزاری ایرنا ضمن بررسی و تحلیل ریشه‌های اعتراضات در ایران به مسئولان توصیه کرد برخی شیوه‌ها و قوانین را مورد بازنگری قرار دهند. او تأکید داشت که اصلاح و تجدیدنظر در برخی روش‌ها نه‌تنها به نظام آسیب نمی‌زند، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از پویایی و رشد آن باشد. ازجمله آثار مکتوب عماد افروغ می‌توان به «ماقال و من قال، سه جلد، خاطرات عماد افروغ از ۱۳۷۸ تا ۱۳۹۱»، «ایجاد فضای نابرابری‌های اجتماعی»، «چشم‌اندازی نظری به تحلیل طبقاتی و توسعه»، «روشن فکری و اصل گرایی فلسفی» و «مناقشه‌ی حق و مصلحت و بن‌بست دانشجویی» اشاره کرد.

بخشی از کتاب روشن فکری و اصل گرایی فلسفی

«چه تعریفی از روشن‌فکری دارید و بفرمایید که روشن‌فکران چه ویژگی‌هایی دارند و چه تقسیم‌بندی در میان آن‌ها می‌توان قائل شد؟

روشن‌فکر باید عام‌گرا و به این مسئله معتقد باشد که انسان‌ها از حقوق اولیه ثابتی برخوردار هستند که تحت هیچ شرایطی قابل تغییر نیست. شاید بتوان این حقوق را بسط داد و تفسیری امروزی از این حقوق کرد, اما نمی‌توان آن‌ها را نادیده گرفت و بشر را به گونه‌ای فرض کرد که هیچ حقی را نمی‌توان برای او تعریف کرد. اگر بخواهیم حق و حقوق ثابتی را برای انسان تعریف و عام‌گرایی را در ذیل این حقوق دنبال کنیم, باید برای انسان, جوهر قائل شویم و او را دارای ماهیت و هویت بدانیم. زیرا همین ماهیت و هویت است که انسان را غایت‌مدار می‌کند و برای اینکه انسان را غایت‌مدار و واجد جوهر بدانیم باید برای او خالقی متصور باشیم, یعنی انسان منهای جوهر, به معنای انسان بدون خداست. اگر برای انسان حق و حقوق قائل هستیم و برای او جوهری تعریف می‌کنیم, خواه ناخواه باید پای خدا را هم به میان بکشیم. بنابراین، تعریف من از روشن‌فکر تعریفی عام‌گراست و معتقدم دسترسی پیدا کردن به این اصول عام, حاکی از نوعی حقیقت‌جویی است که با نیازهای واقعی انسان، در ابعاد مختلف، نسبت دارد. من نگاه افلاطونی به مقوله روشن‌فکری را بیشتر می‌پسندم تا نگاه جوهرزدایانه از انسان که نمی‌تواند حق و حقیقت و فضیلتی را برای انسان متصور شود. این اساسی‌ترین نگاهی است که می‌توان به روشن‌فکری داشت.»