کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول)

کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و مقالات است که توسط انتشارات دانشگاه باقرالعلوم منتشر شده است. این اثر حاصل نشست‌های اولین دوره‌ی مقدماتی طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی در تابستان ۱۳۹۴ است و به همت دبیرخانه‌ی این طرح گردآوری شده است. نویسندگان و سخنرانان این مجموعه از اساتید برجسته‌ی حوزه‌ی علوم انسانی و اندیشه‌ی اسلامی هستند که هریک از منظر تخصصی خود به موضوعات بنیادین علوم انسانی، نسبت آن با دین، تمدن اسلامی و چالش‌های مدرنیته پرداخته‌اند. ساختار کتاب شامل مقدمه، پیام‌ها و هفت فصل اصلی است که هر فصل به یکی از محورهای کلیدی علوم انسانی در ایران معاصر می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول)

کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) (چاپ دوم، مجموعه نشست‌های اولین دوره‌ی مقدماتی طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی، تابستان ۱۳۹۴) با گردآوری دیدگاه‌های متنوع از اساتید و صاحب‌نظران علوم انسانی، به بررسی ریشه‌ها، تحولات و چالش‌های این حوزه در بستر جامعه‌ی ایرانی و اسلامی می‌پردازد. این کتاب با محوریت نشست‌های طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی، تلاش کرده است تا تصویری جامع از وضعیت علوم انسانی در ایران ارائه دهد. 

نویسندگان، از جمله غلامعلی حداد عادل، حمید پارسانیا، احمد واعظی، شهریار زرشناس و دیگران، هریک از زاویه‌ای متفاوت به موضوعاتی چون نسبت علوم انسانی با تمدن اسلامی، نقش دانشگاهیان در اداره‌ی کشور، نقد علوم انسانی غربی، امکان علم دینی و نسبت حوزه و دانشگاه پرداخته‌اند. ساختار کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) به‌گونه‌ای است که ابتدا با مقدمه و پیام‌های کلیدی آغاز می‌شود و سپس در دو بخش اصلی ما و غرب و علم و دین به مباحث نظری و تحلیلی می‌پردازد. هر فصل به یک موضوع محوری اختصاص یافته و با رویکردی تحلیلی، تاریخی و انتقادی، مخاطب را با پرسش‌ها و دغدغه‌های بنیادین علوم انسانی در ایران معاصر آشنا می‌کند.

خلاصه کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول)

کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) مجموعه‌ای از مباحث و سخنرانی‌هاست که به بررسی جایگاه، ماهیت و ضرورت تحول در علوم انسانی ایران می‌پردازد. در بخش مقدمه، اهمیت علوم انسانی در اداره‌ی کشور و نقش آن در تحقق تمدن اسلامی مورد تأکید قرار گرفته است. نویسندگان با اشاره به غربی‌بودن علوم انسانی موجود در دانشگاه‌های ایران، بر لزوم نقد و بازنگری در مبانی و روش‌های این علوم تأکید کرده‌اند. 

در بخش ما و غرب، ابتدا ریشه‌های تاریخی و فلسفی غرب مدرن و تأثیر آن بر جوامع غیرغربی بررسی شده است. شهریار زرشناس با تحلیل سیر تاریخی غرب، به نقش مدرنیته و نیست‌انگاری در شکل‌گیری علوم انسانی مدرن می‌پردازد؛ سپس سیدحمید طالب‌زاده، ماهیت علوم انسانی مدرن را در پیوند با عهد انسان متجدد و اجتماع بررسی کرده و علوم انسانی را حافظ این عهد معرفی می‌کند. 

حسین کچویان نیز با رویکرد جامعه‌شناختی، به تحلیل تاریخی و اجتماعی علم مدرن و زمینه‌های شکل‌گیری علوم اجتماعی جدید می‌پردازد. بخش دوم با عنوان علم و دین، به ظرفیت‌ها و چالش‌های علوم انسانی اسلامی می‌پردازد. محمدتقی سبحانی جریان‌های فکری اجتماعی دینی را در ایران تحلیل کرده و سه جریان شریعت‌گرایی، تجددگرایی و تمدن‌گرایی اسلامی را معرفی می‌کند. 

علیرضا پیروزمند ضرورت دین‌شناسی با رویکرد تمدنی را مطرح کرده و مراحل مختلف دین‌شناسی را توضیح می‌دهد. سید محمدمهدی میرباقری، امکان علم دینی را از منظرهای مختلف معرفت‌شناسی، جامعه‌شناسی و فلسفه تاریخ بررسی می‌کند. مهدی گلشنی به نسبت علم و دین و امکان علم دینی می‌پردازد و بیژن عبدالکریمی به ابهامات و چالش‌های تعریف علم دینی اشاره می‌کند. 

حمید پارسانیا نیز تطورات معنای علم و علوم انسانی را در جهان مدرن و اسلامی بررسی کرده و بر ناسازگاری تلقی‌های مدرن از علم با رویکرد اسلامی تأکید دارد. در نهایت، علیرضا اعرافی به نسبت حوزه و دانشگاه در تمدن‌سازی اسلامی و نقش اجتهاد تمدن‌ساز می‌پردازد. در مجموع، این کتاب با گردآوری دیدگاه‌های متنوع، تصویری چندلایه از وضعیت علوم انسانی در ایران و نسبت آن با دین، تمدن و غرب ارائه داده است.

چرا باید کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) را بخوانیم؟

کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) با گردآوری سخنرانی‌ها و مقالات اساتید برجسته، فرصتی فراهم کرده است تا مخاطب با مهم‌ترین پرسش‌ها و چالش‌های علوم انسانی در ایران معاصر آشنا شود. ویژگی شاخص این اثر، تنوع دیدگاه‌ها و رویکردهای تحلیلی، تاریخی و انتقادی است که امکان مقایسه و ارزیابی نظریات مختلف را فراهم می‌کند؛ همچنین کتاب به موضوعاتی چون نسبت علوم انسانی با تمدن اسلامی، نقد علوم انسانی غربی، امکان علم دینی و نقش دانشگاهیان در اداره‌ی کشور پرداخته است. مطالعه‌ی این اثر به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان علوم انسانی کمک می‌کند تا با مبانی نظری، تحولات تاریخی و دغدغه‌های روز این حوزه آشنا شوند و زمینه‌ای برای تفکر انتقادی و گفت‌وگو درباره‌ی آینده‌ی علوم انسانی در ایران به دست آورند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول) به پژوهشگران، دانشجویان و طلاب علاقه‌مند به حوزه‌ی علوم انسانی، فلسفه، جامعه‌شناسی و مطالعات تمدنی پیشنهاد می‌شود؛ همچنین این اثر برای کسانی که دغدغه‌ی تحول علوم انسانی، نسبت علم و دین و نقد مدرنیته را دارند، مفید است.

بخشی از کتاب ما و علوم انسانی (جلد اول)

«حکومت پهلوی اسمش به جمهوری اسلامی مبدل شد و تمام شد. خیر؛ راه تازه آغاز شده است. این که امام راحل بر وحدت حوزه و دانشگاه تأکید کردند، دیدگاهی بسیار بنیادی است. برخی شعارها ممکن است اهمیت گذشته خود را نداشته باشند، اما بعضی شعارها، به تدریج عمقشان بیشتر روشن می‌شود. وحدت حوزه و دانشگاه، شعار امروز ماست و فاصله گرفتن از آن، به معنای رفتن به سوی سکولاریسم است.

اهمیت علوم انسانی در اداره کشور

نکته دوم این است که اداره جامعه، محتاج حل مشکلات انسانی و اجتماعی به شیوه علمی و منطقی است. ما برای اداره کشور فقط به پزشک و مهندس احتیاج نداریم. برخی تکنوکرات هستند و به هرچیزی به چشم پول و شیوه های غربی نگاه می‌کنند. علوم انسانی برای این افراد اهمیتی ندارد و تصور اشتباهی از آن دارند. در حالی که احتیاج ما در درجه اول به متخصصان علوم انسانی است. اگر به پزشک و مهندس احتیاج داشته باشیم، می‌توانیم از کشورهای خارجی استخدام کنیم، ولی در مسائل فرهنگی و علوم انسانی نمی‌توانیم مستشار بیاوریم. بنابراین بدون متخصصان علوم انسانی، نمی‌توانیم کشور را اداره نماییم.»