کتاب فقه‌ هسته‌ ای‌ فراتر از قطعیت‌ های پیشین

کتاب فقههستهایفراترازقطعیتهایپیشین نوشته هادی ایزدی تبار و ویراستاری محمد مهدی حکیمیان، از سوی انتشارات دانشگاه باقرالعلوم منتشر شده است. این کتاب به یکی از بحثبرانگیزترین مسائل فقهی و سیاسی پرداخته است: آیا حکم جنگافزار هستهای در همه صورتها یکسان است یا موضوع، بهدلیل تنوع مصداقها و شرایط، نیاز به بازنگری دارد؟ نویسنده با تمرکز بر موضوعشناسی، میان گونههای مختلف این تسلیحات فرق میگذارد و از همین مسیر به ارزیابی دوبارهی دلایل حرمت و جواز میرسد. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فقه‌ هسته‌ ای‌ فراتر از قطعیت‌ های پیشین

کتاب فقههستهایفراترازقطعیتهایپیشین نوشته هادی ایزدی تبار، مسئلهی ساخت و بهکارگیری جنگافزار هستهای را از زاویهی فقهی بررسی کرده است، اما نقطهی شروع آن فقط حکمدادن نیست. نویسنده ابتدا سراغ خود موضوع میرود و نشان میدهد که تعبیر جنگافزار هستهای در ذهن عمومی معمولا به سلاحی هجومی و همراه با کشتار گستردهی غیرنظامیان محدود شده است، درحالیکه در سطح فنی و عملیاتی، با طیفی از مصداقها روبهرو هستیم؛ از سلاحهای راهبردی تا نمونههای تاکتیکی، از کاربردهای ضدزیردریایی و پدافندی تا انفجار الکترومغناطیسی و حتی بحث انفجارهای هستهای صلحآمیز. همین تفاوتها پایهی اصلی استدلال کتاب را میسازند.
این کتاب فقط به توصیف فنی بسنده نکرده و بعد از روشنکردن اقسام و آثار این تسلیحات، سراغ ادبیات فقهی و حقوقی رفته است. در بخشهای مختلف، گزارش فتاوا، پیمانهای بینالمللی، رأی مشورتی دیوان بینالمللی دادگستری و استدلالهای موافقان حرمت یا جواز کنار هم قرار گرفتهاند. دلایلی مانند حرمت قتل محقونالدم، اسراف در قتل، هلاک حرث و نسل، غیراخلاقی بودن و نیز بحث پیمان دولت اسلامی در برابر دلایلی مانند اصالة البرائة، اطلاقات باب جهاد، شرایط اضطرار جنگی و قاعدهی توقف فتح بررسی شدهاند. کتاب از خلال این بحثها تلاش میکند نشان دهد که حکم واحد و مطلق، همهی صورتهای مسئله را پوشش نمیدهد.
این کتاب در ادامه به نسبت این نتیجهگیری با دیدگاه مقام معظم رهبری هم پرداخته است. نویسنده میکوشد توضیح دهد که نتیجهی پژوهش او لزوما به معنای تعارض صریح با فتوای مشهور نیست و امکان جمع میان آنها وجود دارد. در کنار این بحث، کتاب برای پژوهشهای پیشین نیز نقد روششناختی دارد و مهمترین ضعف آنها را کمتوجهی به موضوعشناسی میداند. بههمین دلیل، این اثر فقط یک بحث فقهی دربارهی حکم نهایی نیست، بلکه تلاشی است برای بازتعریف دقیقتر مسئله و نشاندادن اینکه تغییر در تعریف موضوع، مسیر استنباط را هم دگرگون میکند.

خلاصه کتاب فقه‌ هسته‌ ای‌ فراتر از قطعیت‌ های پیشین

کتاب فقههستهایفراترازقطعیتهایپیشین بر این ایده استوار است که بدون شناخت دقیق موضوع، نمیتوان دربارهی حکم فقهی جنگافزار هستهای داوری درستی داشت. نویسنده ابتدا نشان میدهد که این عنوان، فقط به بمبهای ویرانگرِ شناختهشده محدود نیست و گونههای مختلفی از تسلیحات هستهای، از نظر قدرت تخریب، هدف نظامی و پیامدهای انسانی و زیستمحیطی، با هم تفاوت دارند. سپس دلایل مشهور حرمت مطلق را بازخوانی میکند و میسنجد که آیا این دلایل همهی مصداقها را دربر میگیرند یا نه. نتیجهی اصلی کتاب این است که در برخی فرضها، ساخت یا بهکارگیری بعضی از انواع جنگافزار هستهای میتواند ذیل جواز فقهی قرار بگیرد و این مسئله باید با تفکیک دقیق مصداقها بررسی شود.

چرا باید کتاب فقه‌ هسته‌ ای‌ فراتر از قطعیت‌ های پیشین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فقههستهایفراترازقطعیتهایپیشین را میتوان اینطور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان میدهد که در بحث جنگافزار هستهای، موضوعشناسی چه اندازه در نتیجهی فقهی اثر میگذارد.
• خواننده با تفاوت میان سلاحهای راهبردی، تاکتیکی، پدافندی و الکترومغناطیسی آشنا میشود و میفهمد چرا یک حکم کلی همیشه کافی نیست.
• این اثر استدلالهای حرمت و جواز را کنار هم میگذارد و امکان مقایسهی مستقیم آنها را فراهم میکند.
• کتاب پیوند میان مباحث فقهی و ادبیات حقوق بینالملل را روشن میکند و نشان میدهد این دو حوزه در این مسئله چگونه به هم نزدیک میشوند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که میخواهند نسبت میان فتوا، شرایط اضطرار جنگی، بازدارندگی و ملاحظات سیاسی را دقیقتر بفهمند.
• این کتاب بهجای توقف در تلقی عمومی از سلاح هستهای، سراغ مصداقهای کمتر بحثشده هم رفته است؛ نکتهای که آن را از بسیاری از بحثهای کلی متمایز میکند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فقههستهایفراترازقطعیتهایپیشین به این گروهها پیشنهاد میشود:

• طلاب و پژوهشگران فقه که میخواهند نقش موضوعشناسی را در استنباط احکام جدید دقیقتر بررسی کنند.
• دانشجویان فقه، حقوق و مطالعات راهبردی که به نسبت میان فقه اسلامی و حقوق بینالملل علاقه دارند.
• خوانندگانی که میخواهند دربارهی حکم ساخت و بهکارگیری جنگافزار هستهای فراتر از پاسخهای کوتاه و مشهور فکر کنند.
• مخاطبانی که بحث بازدارندگی، اضطرار جنگی و حدود جواز در منازعات مسلحانه برایشان مسئلهی اصلی است.
• کسانی که میخواهند دیدگاههای موجود دربارهی فتوای حرمت و امکان جمع آن با فرضهای خاص را بهتر بشناسند.