کتاب جایگاه عقل در فقه اسلامی

کتاب جایگاه عقل در فقه اسلامی نوشتهٔ فریبا ابوطالبی است. این کتاب توسط انتشارات سیمای فلق منتشر شده است. و به صورت مفصل به جایگاه عقل در اسلام و تعاریف آن در اسلام می‌پردازد‌.

درباره کتاب جایگاه عقل در فقه اسلامی

انسان با ابزار شناخت و آگاهی که خداوند در اختیار او قرار داده، کسب معلومات می‌کند و در مرحله اول با استفاده از حواس پنج‌گانه محسوسات را از دیدنی‌ها، شنیدنی‌ها، چشیدنی‌ها، لمس کردن‌ها ادراک می‌نماید. در مرحله دوم، انسان صورت و شکل را توسط نیروی خیال ادراک می‌کند. مثل بزرگی و کوچکی‌. در مرحله سوم، توسط نیروی واهمه انسان معانی جزئیه که مادی نیست و مقدار ندارد مثل محبت والدین را ادراک می‌‌کند، یعنی ادراک حسی. اما مرحله چهارم، معلومات عقلیه است که وجه امتیاز انسان و حیوان است و انسان با نیروی عقل درباره مدرکات حسی، خیالی و وهمی می‌اندیشد و صحیح را از فاسد تشخیص می‌دهد. در اصطلاح، عقل جوهر بسیطی است که مردم به وسیله‌ی آن واقعیت ها را دریافت می‌کنند. بنابراین عقل دریافتن واقعیت است. علاوه بر دریافت حقایق، نگه دارنده‌ی نفس ناطقه و شرف دهنده‌ی آن نیز هست. جایگاه عقل و عقلانیت حقیقتا در اسلام کجاست؟ به نظر می رسد اسلام عقل را تا جایی مشروع می داند که احکام او را تایید کند. وقتی احکامی همچون مباح دانستن خون فرزند توسط پدر یا حرام دانستن بهره که امروزه دلایل منطقی همچون ترجیح زمانی پول، انتظارات تورمی را دارد و یا دادن حضانت دختر ۸ ساله به پدر را اگر عقل تایید نکند، آن عقل متهم به عدم اعتقاد به توحید و یا عدم ارتباط با وحی می شود! در مکتب حیات بخش اسلام،‌ عقل دارای جایگاه رفیع و بلندی است. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می‌گوید: عقل شریف‌ترین نیرو در وجود انسان است. از این رو هیچگونه تضاد میان اسلام و عقلانیت روا نیست. البته گاه جای دادن امری خارج از قلمرو دین در حیطه دین یا برخوردار نبودن استدلال عقلانی از شرایط و مقدمات درست و یا گزینش معنایی خاص از عقل، ما را به سمت این ناسازگاری رهنمون می‌شود.

خواندن کتاب جایگاه عقل در فقه اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به افرادی پیشنهاد می‌کنیم که می‌خواهند جایگاه عقل در فقه اسلام را بشناسند.

بخشی از کتاب جایگاه عقل در فقه اسلامی

از طرفی اگر علمای شیعه استدلال‌های عقلی را پذیرفته‌اند چرا استدلال‌های عقلی تحت عنوان استحسان و مصالح مرسله را رد می‌کنند در حالی که بعضی از مصادیقی که در این مباحث نام می‌برند یکسان است، مثل این که اگر کفار، مسلمین را سپر خود قرار دهند که برای دفع مفسده‌ی بیشتر (تسلط کفار بر مسلمین)، مفسده‌ی کمتر (به شهادت رساندن اسرای مفسدین)، ترجیح داده می‌شود.