کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی

کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی نوشتهٔ محمدعلی برزنونی است که در انتشارات دانشگاه جامع امام حسین به چاپ رسیده است. این اثر، تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی را با رویکردی فقهی بررسی کرده است.

 دربارهٔ کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی

امنیت و نظم عمومی یکی از مسائل مهم هر جامعه‌ای است. برخلاف جوامع غربی که عقل خودبنیاد معیار امنیت است، در جامعه اسلامی ایران، امنیت بر مبنای دین تعریف می‌شود.

 در جوامع غربی که اساس امنیت و نظم عمومی جزم‌اندیشی بدون پشتوانهٔ وحیانی است، سازمان‌های عریض و طویل امنیتی و اطلاعاتی فعالیت می‌کنند که با بهره‌گیری از آموزه‌های ناقص علوم انسانی و حتی علوم دیگر نظیر فنی و پایه، متوسل به اهرم‌هایی همچون فریب، شیطنت و نیرنگ می‌شوند و با شعار ماکیاولی، «هدف وسیله را توجیه می‌کند» در رسیدن به مقصد نهایی خود به هر اقدامی متوسل می‌شوند.

در کشور ایران  پیش از انقلاب، ساواک که با حمایت اسرائیل و آمریکا ایجاد شده بود، فعالیت می‌کرد و از همان سازوکارهای نادرست استفاده می‌کرد؛ اما پس از پیروزی انقلاب این سازمان منحل شد و سازوکارهای قبلی اصلاح شد. امروزه به‌هم‌پیچیدگی مسائل امنیتی ضرورت روزآمد بودن سازوکارهای این حوزه را بیشتر کرده است.

یکی از مسائل حوزهٔ امنیت، موضوع تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی است، در برنامه‌ریزی امنیتی دقیق و حساب‌شده برای حفـظ امنیـت کشـور و دفـاع از ارزش‌های ملی و دینی در مقابل تهدیدهای داخلی و خارجی مخالفـان نظـام، مبتنی بر راهبـرد امنیـت ملـی کشـور، تجسـس امنیتـی و اطلاعـاتی، یکـی از فرایندهای مهم محسوب می‌شود. بی‌تردید هر کشوری مسئول حفظ نظم، امنیت، حاکمیت و استقلال خود است و باید در مقابل اقدام‌ها و توطئه‌های دیگران، با توجه به آخرین اطلاعات و اخبـاری کـه از دوستان و دشمنان خود به دست می‌آورد، نظام و کشور خود را حفـظ کنـد.

یکی از ابزارهای دستیابی به قدرت اطلاعاتی، ایجاد سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی در کشورها است که با دو حوزهٔ مهـم و البتـه مـرتبط جاسوسـی و ضدجاسوسـی تشکیل شده‌اند و وظیفهٔ اصـلی آنهـا، تـأمین امنیـت لازم بـرای کشورشـان در ابعـاد مختلـف اسـت. هر حکـومتی بـرای حفـظ و دوام خـود، نـاگزیر از داشتن یک شبکهٔ قوی امنیتی، اطلاعاتی و ضداطلاعاتی به‌منظـور حفاظـت از امنیت کشور در عرصه‌های مختلف است.

در کلیات دین اسلام تجسس حرام و گناه است اما آیا می‌توان به استناد متون دینی، برای این نوع از تجسس نیز حکم حرمت صادر کرد؟ آیا اصولاً وجود سـازمان اطلاعـاتی و ضداطلاعاتی در نظام اسلامی و حکومت دینی جایز است یا خیر؟ مصـالح عمـومی نظـام اسلامی و امنیت ملی جامعهٔ دینی در این عرصه چه جایگاهی دارد؟

کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی، مبانی و احکام فقهی تجسس در امور امنیتی را واکاوی کرده و با روشی تحلیلی- توصیفی- استنباطی این احکام را بیان کرده است. 

این کتاب شامل کلیات، سه فصل و نتیجه‌گیری اسـت. در بخـش کلیـات، پـس از توضیحی دربارهٔ کلیت موضوع، مسأله بیان شده و سؤال اصلی و سؤال‌های فرعـی تحقیق مشخص شده است. در فصل اول با عنـوان مفـاهیم، مفهـوم‌شناسـی تجسـس و واژه‌های مرتبط با آن بررسی شده‌اند. فصل دوم به جایگاه تجسس در امـور امنیتـی و اطلاعـاتی اختصـاص دارد. در فصل سوم مبانی و احکام تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی از منظر فقه امامیه واکاوی شده است.

در بخش پایانی با عنوان نتیجه‌گیری، به سؤال‌های مطرح‌شده در مقدمـه پاسـخ داده شده است. حکم تجسس در نگاه فقه امامیه ارائه شده و به بخشی از قواعـد عمـومی در شناخت مصادیق جایز، اشاره شـده اسـت. بحثـی هم در اصـول تجسـس و بایـدها و نبایدهای آن ارائه شده و در انتها نیز پیشنهادهایی مطرح شده است.

کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

پژوهشگران و علاقه‌مندان به کتاب‌های حوزه علوم سیاسی و فقه اسلامی مخاطبان این کتابند.

بخشی از کتاب تجسس در امور امنیتی و اطلاعاتی

«موارد متعددی که به عرصه‌ی حفظ نظم و امنیت جامعه برمی‌گردد، نیازمند انجام اموری است که در نگاه ابتدایی، حرام محسوب می‌شود و تجسس امنیتـی یکی از آنها است. تجسس امنیتی، لازمه‌ی حفظ نظم حقوقی و امنیت عمـومی جامعـه است که با آن کیان جامعه‌ی اسـلامی از شـر دشـمنان و توطئـه‌هـای ریزودرشـت آنـان محفوظ می‌ماند. با لحاظ شرایط خاص و مصالح اهم، بسیاري از اموری که در نگاه او‌لیه حرام محسوب می‌شود، جایز و بلکه واجب می‌شود. به‌ویژه در موارد حفظ نظام اسلامی وامنیت کیـان اسـلام و جامعـه‌ی اسـلامی. از سـوی دیگـر، حفـظ نظـام و جلـوگیری از اختلال در آن، از مسایل بسـیار مهـم حـوزه‌ی فقـه سیاسـی اسـت و گذشـته از وجـوب تکلیفی، وجوب عقلی حفـظ نظـام و نظـم نیـز قابـل اسـتنباط اسـت. سـنت و سـیره‌ی حفظ نظام، اعانه بر امام و جلوگیری از اخلال در کیان اسـلام و دیگـر علیهمالسلام معصومان اهداف حیاتی مربوط به حکومت اسلامی بوده است.»