کتاب حقوق حمایت از داده های شخصی

کتاب حقوق حمایت از داده های شخصی نوشته نرگس نخجوانی است. این کتاب را انتشارات کتاب طه منتشر کرده است.

درباره کتاب حقوق حمایت از داده های شخصی

با پیشرفت فناوری در حوزه‌های مختلف مواجهیم. در این میان، فناوری ارتباطی و فناوری اطلاعات، به‌سان فناوری‌های دیگر که با انگیزۀ خدمت و رفاه به بشری پدید آمده است و گسترش می‌یابد، اثری دوگانه دارد: هم می‌تواند مطلوب جامعۀ بشری واقع گردد و هم می‌تواند دارای جنبه‌های منفی و تهدیدکنندۀ حقوق بشری باشد که حقوق افراد جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.۱ در این راستا، چالش نسبتاً جدیدی که حریم خصوصی با آن روبه‌روست عرصه‌ای است که آن را فضای مجازی یا سایبر می‌خوانیم، فضایی که در آن کاربران، به‌ویژه با عضویت در شبکه‌های اجتماعی یا نرم‌افزارهای پیام‌رسان، اطلاعات شخصی خود را، به‌صورت عمومی یا خصوصی، با دیگران به اشتراک می‌گذارند. این اطلاعات شخصی به‌خودی‌خود می‌توانند واجد صفت خصوصی باشند یا آنکه وسیلۀ دستیابی به سایر اطلاعات شخصی فرد قرار گیرند. در هر دو صورت، به نظر می‌رسد که فضای مجازی با اوصاف مذکور می‌تواند در حیطۀ اطلاعات و داده‌های شخصی به بستری برای نقض حریم خصوصی بدل شود. ضمن آنکه به نظر می‌رسد با توجه به ویژگی‌های فضای مجازی، دستیابی به اطلاعات خصوصی و شخصی، حتی در مواردی که لزوماً در مورد اشتراک‌گذاری آن رضایتی وجود ندارد، بسیار آسان‌تر از چیزی صورت می‌گیرد که عموم مردم تصور می‌کنند. نرم‌افزارهای پیشرفته در کنار صرف ورود یا استفاده از برخی برنامه‌ها امکان دسترسی و پردازش اطلاعاتی را برای ارائه‌کنندگان خدمات اینترنتی فراهم می‌آورد که گاهی درخور توجه تلقی می‌شود و گاهی نیز اهمیت چنین اطلاعاتی نزد صاحب آن مشهود نیست. به هر حال، به نظر می‌رسد که فضای مجازی بستری است که زمینۀ تعرض به حریم خصوصی را، از نظر نوعی و نیز کمی، به میزانی گسترده فراهم کرده است که بارزترین و قابل‌توجه‌ترین نمود آن را می‌توان دسترسی غیرمجاز به داده‌های شخصی دانست.

کتاب حاضر تلاش کرده است تا به زبانی ساده و به‌اختصار ضمن معرفی حریم خصوصی، به عنوان یک حق انسانی، به بررسی مؤلفه‌های مرتبط با آن بپردازد و تا حدودی تشریح کند که شهروندان در قبال داده‌های شخصی خود در فضای مجازی از چه حقوقی برخوردارند، نسبت حریم خصوصی با فضای مجازی چیست، چگونه و از سوی چه کسانی ممکن است در این فضا نقض شود، چه تلاش‌هایی در سطح ملی و بین‌المللی برای حفاظت از آن صورت گرفته است، و در نهایت، در سطح حقوق داخلی چه اقدامات مرتبطی صورت گرفته و چه کاستی‌هایی وجود دارد.

خواندن کتاب حقوق حمایت از داده های شخصی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به علم حقوق پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب حقوق حمایت از داده های شخصی

در سطح بین‌المللی، علاوه بر اسناد بین‌المللی حقوق بشری که به حق بر حریم خصوصی توجه داشته‌اند، کنوانسیون جرایم سایبری نخستین معاهدۀ بین‌المللی است که به جرائم رایانه‌ای و اینترنتی می‌پردازد و می‌کوشد قوانین ملی را سازگار کند و همکاری بین کشورها را بهبود بخشد. با اینکه حدود چهل کشور این کنوانسیون را تصویب کرده‌اند، همچنان نمی‌توان گفت که جریان الزام‌آور بین‌المللی‌ای در راستای حمایت از حریم خصوصی و داده‌های شخصی شکل گرفته است. کشورها در خصوص حمایت از حریم خصوصی به‌ویژه در فضای مجازی دو رویکرد متفاوت داشته‌اند. دسته‌ای از کشورها، مانند اروپا، حمایت جامع را به کار گرفته‌اند و دسته‌ای دیگر، مانند ایالات متحدۀ آمریکا، از حیث تضادی که میان حریم خصوصی و آزادی بیان به‌صورت مطلق قائل هستند، حمایت محدودی در قوانین خود نسبت به حریم خصوصی اعمال کرده‌اند. اهمیت این موضوع از آن روست که بدانیم با توجه به طبیعت فضای مجازی و فراگیری آن، مقررات حمایتی دولت‌ها وقتی مؤثر واقع خواهد شد که به‌صورت هماهنگ، منسجم و گسترده از سوی کشورها انجام شود. در غیر این صورت اقدامات تک‌روانۀ کشورها اثر قابل توجهی بر نقض حریم افراد در این فضا نخواهد داشت. از همین رو، اتحادیۀ اروپا، به عنوان منطقه‌ای که صلاحیت سرزمینی نهادهای مرتبط فراتر از مرز کشورهاست، سعی کرده تا مقررات فراگیری را در این زمینه وضع کند. این تلاش ابتدا در سال ۱۹۹۵ و در قالب دستورالعمل حفاظت از داده‌ها نمود یافت و اخیراً و با اصلاحاتی اساسی به شکل مقررات عمومی حفاظت از داده درآمده است. این مقررات در تمام کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا، بدون تصویب مجالس ملی، لازم‌الاجراست. بر اساس این سند، جمع‌آوری و پردازش داده‌ها باید مبتنی بر شش اصل انصاف و قانونی‌بودن، محدودیت هدف، حداقلی‌بودن، صحت، محدودیت ذخیره، و صداقت و محرمانگی باشد. برای تخلف از این اصول جریمه‌های قابل توجهی در نظر گرفته شده است. ضمن آنکه جامعیت این سند و حوزۀ اثرگذاری آن توانسته تا حد زیادی هنجارهای مربوط در سایر کشورها به‌ویژه آمریکا را نیز با خود همراه نماید.