کتاب تاریخ شفاهی کمیته ها‌ی انقلاب اسلامی

کتاب الکترونیکی «تاریخ شفاهی کمیته ها‌ی انقلاب اسلامی» نوشتهٔ سیدعلی هاشمی و مهدی رنجبر آذربایجان در انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی به چاپ رسیده است. اولین حرکت در راستای حفظ و تثبیت انقلاب در درون مرزهای کشور، تشکیل کمیته‌های انقلاب اسلامی جهت مبارزه با دشمنان انقلاب در داخل کشور و شرایط بحرانی اوایل انقلاب بود که به یقین از نظر رفع مشکلات و مسائل داخلی، انقلاب را تا زمان تثبیت و با نگاهی واقع‌بینانه، به خاطر نیروسازی و تغذیهٔ تمامی نهادهای انقلابی تا امروز بیمه کرده است. دومین حرکت در راستای حفظ انقلاب در مقابل خطرات و تهاجمات خارجی بود که این مهم با تدبیر حضرت امام برای تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج انجام گرفت.

مرکز اسناد انقلاب اسلامی در راستای تبیین نقش و جایگاه کمیته‌ها در تاریخ انقلاب اسلامی و چگونگی تشکیل و سرانجام آن، طرح تاریخ شفاهی تشکیل کمیتهٔ انقلاب اسلامی را در دستور کار پژوهشی خود قرار داد که حاصل آن کتاب حاضر است.

درباره کتاب تاریخ شفاهی کمیته ها‌ی انقلاب اسلامی

کمیته‌های انقلاب اسلامی، که ابتدا با عنوان کمیتهٔ موقت کار خود را آغاز کردند، در اوایل انقلاب و در خلأ نهادهای حکومتی به رتق و فتق تمامی امور می‌پرداختند؛ از مبارزه با منافقین و تروریست‌های ضدانقلاب گرفته تا حل و فصل اختلافات خانوادگی. این امر به خاطر قرار گرفتن روحانیت در رأس کمیته‌های انقلاب نمود خاصی یافته بود. چنان‌که، علاوه بر ریاست کل کمیته‌ها (که بر عهدهٔ حضرت آیت‌الله مهدوی‌کنی نهاده شد) فرماندهی کمیته‌های چهارده‌گانهٔ تهران و شهرستان‌های مختلف را نیز روحانیون بر عهده داشتند.

دیگر خصیصهٔ مهم و بارز کمیته‌های انقلاب اسلامی مردمی بودن این نهاد است. چنان‌که، نیروهای انقلابی با دستور حضرت امام برای تشکیل کمیته‌ها در اقصا نقاط کشور حول محور روحانیت در مساجد جمع شده و به تشکیل این نهاد انقلابی اقدام کردند.

اثر حاضر در چهار فصل، با تکیه بر خاطرات برخی از نیروهای انقلابی فعال در کمیته‌های انقلاب اسلامی، سعی دارد شکل‌گیری کمیته‌ها و زمینه‌های آن، مهم‌ترین چالش‌های رو در روی اوایل انقلاب و نیز ارکان و تشکیلات کمیته‌ها را در ادوار مدیریتی مختلف بررسی، معرفی و تبیین کند.

این پژوهش شفاهی از تاریخ انقلاب در آخرین فصل از مباحث خود بحث ادغام را مورد مطالعه قرار می‌دهد و مهم‌ترین نظرات موافقان و مخالفان را بیان کرده، سپس نتایج بعد از ادغام را از زبان فعالان کمیته، بیان می‌دارد.

کتاب تاریخ شفاهی کمیته ها‌ی انقلاب اسلامی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب به علاقه مندان به مطالعهٔ تاریخ سال‌های آغازین انقلاب اسلامی پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب تاریخ شفاهی کمیته ها‌ی انقلاب اسلامی

یدالله سحابی، که از سوی امام خمینی (ره) برای تشکیل کمیتهٔ تنظیم اعتصابات انتخاب شده بود، دربارهٔ نحوهٔ تشکیل این کمیته می‌گوید:

«در حین توسعهٔ اعتصابات و خصوصاً با بروز مظاهر خشونت‌آمیز آن، این فکر پدید آمد که موضوع اعتصابات هر چند عامل مؤثری برای از کار انداختن و یا حداقل تضعیف نیروی اجرایی دولت است، امّا اگر بدون هدف حساب شده و غیرمنطقی باشد و در توسعهٔ آن مراقبت لازم به عمل نیاید، اثرهای زیان‌بخشی در ایجاد عسرت عمومی و به هدر رفتن اموال عمومی و جلوگیری از تحرک ملی و ایجاد افکار ضدانقلابی خواهد داشت.

مثلاً با توسعهٔ بی‌رویهٔ اعتصابات، در تخلیهٔ بارهای تجارتی در بندر و خصوصاً گندم و مواد غذایی و توقف نیروهای حمل و نقل و شبکه‌های توزیع، بر عسرت عمومی افزوده خواهد شد و با تحریک بدخواهان، افکار ضدانقلابی رو به توسعه خواهد گذاشت و اشکالات و موانع تازه‌ای را برای ادامهٔ منطقی اعتصاب (در صورتی که پایداری در اعتصاب لازم باشد) ایجاد خواهد نمود.

با مطالعه و بررسی چگونگی مسئلهٔ مذکور، بالاخره مصلحت دیده شد که کمیته‌ای مرکب از افراد بصیر و مؤثر و مؤمن به انقلاب تشکیل شود که حسن جریان اعتصابات را در سطح کشور زیر نظر بگیرد و در تعدیل و تنظیم اعتصابات هم در جهت پیشبرد انقلاب و هم در جلوگیری از زیان‌های سیاسی و اجتماعی نسبت به پیشرفت انقلاب و به ثمر رسانیدن آن مجاهدت لازم را بنماید.

نتیجهٔ این بررسی به وسیلهٔ آقای مهندس بازرگان در تهران و با واسطهٔ آقای دکتر یزدی در پاریس به استحضار امام رسید و ایشان پس از تصویب، اجازهٔ تشکیل چنین کمیته‌ای را دادند و افراد اصلی آن را نیز معین نمودند و بدین ترتیب کمیتهٔ تنظیم اعتصابات انقلاب اسلامی، مقارن رفتن شاه از ایران شروع به کار نمود».

امّا یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اقدامات امام هنگام اقامت در فرانسه، شکستن محدود اعتصاب کارکنان شرکت نفت بود. این اقدام کارایی انقلابیون را در کنترل امور کشور به خوبی نشان داد؛ چرا که نفت تنها مصرف صادراتی نداشت، بلکه یکی از ضروری‌ترین مایحتاج مردم به ویژه در فصل زمستان بود.

اگر اعتصاب کارکنان شرکت نفت ادامه می‌یافت، میزان تولید نفت به صفر می‌رسید و مردم از نظر سوخت در تنگنا قرار می‌گرفتند. برای رفع این مشکل، امام خمینی طی حکمی مهندس مهدی بازرگان را مأمور کردند که با سفر به خوزستان بر اعتصاب کارگران شرکت نفت نظارت نماید تا نفت به اندازهٔ نیاز کشور تولید شود و مردم در زحمت نیفتند.