کتاب چراغ دل ها

کتاب چراغ دل ها نوشته محمد سپهری است. این کتاب بازنویسی و تلخیص مصابیح‌‌القلوب اثر حسن بن حسین شیعی سبزواری است.

درباره کتاب چراغ دل ها

این کتاب برگرفته از مصابیح‌ القلوب اثر حسن بن حسین شیعی سبزواری (تألیف نیمۀ دوم قرن هشتم) است.

شیعی سبزواری (زنده ۷۵۷ ه.ق)، که خود اهل وعظ و خطابه و خطیبی مذهبی است، مصابیح القلوب را برای مبتدیان فنّ وعظ و خطابه نگاشته است. مصابیح القلوب، اثری ارزشمند به فارسی در موعظه، نصایح و نوادر و نکته‌های ناب اخلاقی است. او در ۵۳ فصل به شرح و تفسیر ۵۳ حدیث از کلمات گهربار پیامبر اکرم (ص) پرداخته است.

سبزواری چنانکه شیوۀ اهل منبر است، در هر فصل به شرح و تفسیر یک حدیث در یک موضوع معین می‌پردازد و برای دلپذیرتر کردن آن از ذکر آیات و روایات، امثال و حِکَم غفلت نمی‌ورزد. او با نقل حکایاتی شیرین و داستان‌هایی دلنشین از سرگذشت بزرگان و اولیاء و مشایخ به شیوایی سخن خود فزونی می‌بخشد و خوانندگان را به زهد و پرهیزکاری و ترک دنیا دوستی فرا می‌خواند. نثر کتاب به فارسی و سبک نگارش آن سلیس و روان است.

متن حاضر، بازنویسی و گزیدۀ مصابیح القلوب است. این کتاب یکی از آثار ارزشمند زبان فارسی در موضوعات مختلف وعظ و خطابۀ اسلامی و سرشار از آیات و روایات، و مواعظ و حکمت‌ها، نوشتۀ ابوسعید (ابوعلی) حسن بن حسین واعظ بیهقی است که در سال ۷۵۷  ه.ق زنده بوده و همواره در نوشته‌هایش خود را حسن شیعی سبزواری می‌خواند. او فقیه، عالم، متکلّم و واعظ وارستۀ قرن هشتم هجری و همعصر فخرالمحقّقین فرزند علّامه حلّی، و شهید اوّل محمّد بن جمال‌الدین مکی عاملی (۷۳۴-۷۶۸ ه) است.

از زندگانی او اطلاع چندانی نداریم، جز آنچه صاحب ریاض در شرح حال و آثار وی بیان کرده و دو علّامه بزرگوار شیعه: سید محسن‌امین عاملی در کتابِ ارجمند خود: اعیان الشیعه، و شیخ آقابزرگ تهرانی در فرهنگ رجالی خویش: طبقات اعلام الشیعه، آن را نقل نموده‌اند.

نویسنده، خودش هم دربارۀ زندگی‌اش چیزی نمی‌گوید امّا از سخن او در کتاب دیگرش: راحة‌الارواح و مونس الاشباح به دست می‌آید که نزد حکمرانان سربداری قرب و منزلتی داشته است. چنان که حاکم وقت سربداران «یحیی بن خواجه حیدر کرّابی از او خواست تا کتابی در بیان زندگانی و معجزات پیامبر اکرم صلی‌اللّه علیه و آله و سلم و معصومین علیهم‌السلام بنگارد.» او در انجام این خواهش خواجه سربداری، کتابِ راحة‌الارواح و مونس الاشباح را در پانزده باب نوشت تا «از خواندن آن جان‌های مؤمنان راحت یابد و دل‌های ایشان آسایش پذیرد.»

هرچند از تولّد و وفات مؤلف اطلاع دقیقی در دست نیست امّا علّامه تهرانی بر اساس تاریخی که مؤلّف در پایان یکی از نسخه‌های راحة‌الارواح نوشته و پایان یافتن نگارش کتاب را سال ۷۵۷ ه ثبت کرده او را در این سال زنده دانسته است. علّامه تهرانی در جای دیگر، و علّامه امین بر اساس تاریخ یکی دیگر از نسخه‌های راحة‌الارواح او را فقط تا سال ۷۵۳ ه زنده دانسته‌اند.

البته علّامه امین در شرح آثار مؤلّف پایان راحة‌الارواح را ۷۵۷ ه می‌داند. با این حال تاکنون تاریخ قطعی درگذشت وی روشن نشده است. همانگونه که از تولّدش نیز اطلاعی دردست نیست.

از استادان و مشایخ و نیز از شاگردان و دانش آموختگان شیعی سبزواری هم آگاهی نداریم. از آنچه صاحب ریاض بیان کرده می‌توان حدس زد که با فرزند علّامه حلّی مراوده و نوشت و خواند داشته است. در عین حال با منابع موجود نمی‌توان این احتمال را پسندید و پذیرفت. چنان که نمی‌توان بطور کامل مردود دانست.

خواندن کتاب چراغ دل ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به متون کهن پیشنهاد می‌کنیم.