بریده‌هایی از کتاب شهریار

به همین دلیل بسیاری بر این عقیده‌اند که یک شهریار عاقل هنگام فرصت و وقت مناسب باید ماهرانه و عاقلانه در برخی بخش‌های معین برای خود دشمنی ایجاد کند، بدین منظور که پس از جنگ و شکست دشمن شهرت و اقتدار او عالمگیر شود.

بهترین دژها برای یک شهریار در کشور خود این است که مورد نفرت ملّت خود نباشد.

«افراد آزاد وجود ندارند بلکه ملت‌های آزاد وجود دارند و یک فرد تنها زمانی می‌تواند ادعا کند که آزاد است که به یک ملت آزاد تعلق داشته باشد.

شناختن توده مردم به جای شهریاران باید بود و برای داشتن یک اندیشه روشن از اوضاع و احوال شهریاران ناچار باید در میان توده مردم قرار گرفت.

فردی که تنها خوبی را می‌خواهد، به اجبار شکست می‌خورد، زیرا در میان انسان‌هایی قرار دارد که خوب نیستند.

کسی که تنها یکبار با غارت مال مردم زندگی کرده باشد همواره دلیل و برهان کافی برای تصرّف مال مردم در دست خواهد داشت

مردم مرگ پدر را زودتر از مال پدر به فراموشی می‌سپارند،

ما به حقیقت مسلمی پی می‌بریم که جز در موارد بسیار شاذ و نادر همیشه مصداق دارد و آن این‌که هر کس سبب قدرت و عظمت و بزرگی دیگری شود، کار خود را ساخته و باید آن را تمام شده بداند، بنابراین مناسبات و ارتباط با چنین آدمی یا باید از روی حیله و تزویر باشد یا از طریق زور و قدرت و دست‌یازی به هر یک از این دو روش نیز حسّ اعتمادی را در آن شخص که صاحبِ مقامِ ارجمندی شده است بیدار می‌نماید.

مدتی کتاب ماکیاولی در فهرست کتاب‌های ضاله قرار گرفت، و شگفت این‌که خود پاپ‌ها، در عمل از اندیشه‌هایی پیروی می‌کردند که آن را ممنوع می‌دانستند

«این‌گونه رفتار شبیه بیماری سل است که پزشکان می‌گویند در مراحل اولیه قابل درمان است و البته شناخت اولیه آن دشوار می‌باشد، اما در مراحل پیشرفته وقتی مراحل اولیه آن شناخته نشود، به آسانی قابل تشخیص و سخت قابل درمان می‌باشد، چنین است در سیاست! شرارت‌هایی را که در کشور جوانه می‌زنند، اگر زود شناسایی شوند، که البته برای مردی باهوش آسان است، بسیار سریع رفع می‌شوند، اما اگر شناخته نشوند و پیشرفت کنند، تا جایی که هر کس قدرت شناخت آن را داشته باشد، دیگر قابل درمان نخواهد بود.»

ترس نیز مانند خشم و غضب، دشمن خطرناک بشر به‌شمار می‌رود.

عامه مردم فریفته ظاهرند و به نتیجه می‌نگرند و اهالی دنیا نیز از توده‌های مردم درست شده است، تنها عده قلیلی خُرده می‌گیرند در صورتی‌که بیشترین ساکت و آرام و بی‌کلام می‌مانند.

اول، برتری جمهوری مردم‌سالار بر هر شکل دیگری از دولت؛ دوم، اتکاء هر نوع رژیم، حتی رژیم‌های استبدادی و دیکتاتوری، به رضایت مردم؛ سوم، همبستگی ارگانیک دولت و یکپارچگی آن؛ چهارم، نقش پررنگ رهبری که ماکیاولی از آن به عنوان «نقش قانونگذار» یاد می‌کند در ایجاد آن همبستگی و ماندگاری؛ پنجم، اصل نیروی نظامی برای حفاظت و نگهداری دولت و نیاز به پایگاه مردمی برای آن، ماکیاولی بر این باور بود که جنگ مایه سلامت دولت است؛ ششم، به‌کارگیری دینی ملی در خدمتِ دولت و انتخاب یک دین به دلیل اهمیت مابعدالطبیعی آن در قدرت اسطوره‌ای برای وحدت مردم و استحکام روحی آنان؛ هفتم، نیاز به ماندگاری یک دولت و در صورت نیاز دست زدن به کارهای بیرحمانه هرگاه که ضرورت داشته باشد

مردم مرگ پدر را زودتر از مال پدر به فراموشی می‌سپارند

سلطنت‌های موروثی که شهروندان آنان به حکومت خانواده‌های سلسله سلاطینشان عادت نموده‌اند بهتر و سهل‌تر اداره می‌شوند

قدرت فاسد است و قدرت مطلقه، مطلقآ فاسد است.

اصل مسلم این است که چون یک ایالتی شورش کرده و بعد از شورش مطیع و به فرمان گردید بعدها دیگر به این آسانی نباید از دست اقتدار یک شهریار خارج شود، زیرا آن شهریار از موقعیت استفاده کرده به بهانه طغیان و شورش بدون پرده‌پوشی برای استحکام بنیان حکمرانی خود متهمین را تنبیه و مظنونین را تسلیم دادگاه می‌کند و با استفاده از ابزاری که در اختیار دارد مقام خود را در هر جایی که تصور ضعف برود محکم می‌سازد.

هرچند فرصت‌هایی که برای مردان نامی دست داد، آن‌ها را خوشبخت و خوش اقبال گردانید، امّا لیاقت ذاتی و استعداد شخصی آن‌ها بود که آن‌ها را قادر و توانا ساخت که این فرصت و پیش‌آمدهای مساعد را تمیز داده از آن‌ها بهره ببرند و آن‌ها را برای سعادت و عظمت و افتخار مملکتشان به‌کار گیرند.

تنها چیزی را که پیش‌بینی نمی‌کرد این بود که هنگام مرگ پدر، خود وی نیز در بستر بیماری افتاده و انتظار مرگ را کشد.

شهریارانی که برای حرف‌های خود کمتر کسب اعتبار کرده‌اند ولی از سوی دیگر فهمیده‌اند چگونه به دلیل زیرکی و تزویر بر دیگران پیروز شوند، چنین شهریاران کارهای بزرگی را به انجام رسانده و در انتهای عمل هم بهتر از دیگران که به درست قولی و خوش عهدی تکیه داشتند موفقیت کسب کرده‌اند.

یک حکومت قوی و با نفوذ هرگز اجازه نمی‌دهد در قلمروش این نوع دو دستگی‌ها و مخالفت‌ها پیدا شود، تنها موقع صلح این نوع سیاست‌ها مفید واقع می‌شود که با آن رعایا را ساکت کرده و بدون زحمت اداره کنند، ولی هنگام جنگ معایب و زیان‌های آن زود آشکار می‌شود.

هیچ صفتی در شهریاران بهتر از همّت عالی و عزم راسخ نیست

نخستین عقیده که در باب اخلاق و هوش شهریار خواهیم یافت، همانا از شناسایی اشخاصی است که دور او جمع شده‌اند، وقتی که این اشخاص مردم دانا و لایق و قابلی باشند ما همواره شهریار را عالم و بصیر خواهیم دانست، زیرا که می‌بینیم شهریار درجه لیاقت و استعداد هر یک را به خوبی تمیز داده و می‌داند چگونه باید آن‌ها را نسبت به خود وفادار نگاه دارد. هرگاه خلاف این باشد ما باوری بر خلاف باور فوق درباره شهریار خواهیم داشت زیرا در انتخاب وزراء و درباریان راه صواب نپیموده است.

به همین دلیل بسیاری بر این عقیده‌اند که یک شهریار عاقل هنگام فرصت و وقت مناسب باید ماهرانه و عاقلانه در برخی بخش‌های معین برای خود دشمنی ایجاد کند، بدین منظور که پس از جنگ و شکست دشمن شهرت و اقتدار او عالمگیر شود.

برای یک شهریار لازم و حتمی است که مناسبات خود را با ملت خود دوستانه نگاه دارد، اگر جز این باشد، هنگام پیش‌آمدهای بد و بروز بدبختی برای شاه پناهی نمی‌ماند.

محبوبیت بهتر است یا خلاف آن؟... جواب پرسش فوق این است که هر دوی این‌ها باید در وجود پادشاه جمع باشد، امّا محبّت با ترس امکان ندارد در یک جا جمع شود و اگر بخواهیم یکی از این دو را برگزینیم، به مراتب بهتر است که ترس را بر محبّت ترجیح دهیم، زیرا به‌طور کلّی مسلم شده است که بشر ناسپاس، رنگ به رنگ و بی‌وفا است، برای خودداری از خطر بسیار چیره‌دست و برای کسب سود خود آزمند است و مادامی که از شما بهره می‌برد و شما به او سودی می‌رسانید نسبت به شما وفادار است.

محبّت با ترس امکان ندارد در یک جا جمع شود و اگر بخواهیم یکی از این دو را برگزینیم، به مراتب بهتر است که ترس را بر محبّت ترجیح دهیم، زیرا به‌طور کلّی مسلم شده است که بشر ناسپاس، رنگ به رنگ و بی‌وفا است، برای خودداری از خطر بسیار چیره‌دست و برای کسب سود خود آزمند است و مادامی که از شما بهره می‌برد و شما به او سودی می‌رسانید نسبت به شما وفادار است.

انسان عاقل در عمل باید مانند کماندار ماهری باشد که چون نشانه را از فاصله دور به نظر آورد و میزان بُرد و قوه کمان خود را نیز خوب شناسد، در وقت نشانه گرفتن قدری از نشانه بالاتر را هدف گیرد که تیر او درست و دقیق به نشان اصابت کند

«زیرا میان زندگی آن‌گونه که هست و آن‌چنان که باید باشد، چنان تفاوت بزرگی وجود دارد که هر فردی تنها به آن‌چه که باید اتفاق بیفتد توجه نشان دهد نه به آن‌چه که در واقعیت پیش می‌آید، زندگی خویش را بیشتر تباه می‌کند تا به حفظ آن کوشش کرده باشد. فردی که تنها خوبی را می‌خواهد، به اجبار شکست می‌خورد، زیرا در میان انسان‌هایی قرار دارد که خوب نیستند.»

هر شهریاری که نقش روباه را بازی کرده موفقیت او بیشتر بوده است. در واقع ضروری است که بر این طبیعت انسانی رنگ شفاف خوبی زده شود و به‌ویژه در تغییر حالت و قیافه برای ریاکاری و فریب دادن یک تردستی کامل باید داشت. امّا مردم آن‌قدر ساده هستند و آن‌قدر وابسته به احتیاجات آنی خود می‌باشند که هرگاه کسی بخواهد آن‌ها را فریب دهد به آسانی موفّق می‌شود،