کتاب داستان ملال انگیز

هنگامی که دارم نفس آخرم را بیرون می‌دهم، باز ایمان خواهم داشت که علم مهم‌ترین، زیباترین و لازم‌ترین چیز در زندگی بشر است،

من بدخلقم. ظاهرآ من همه را معذب می‌کنم و همه مرا.

می‌گویند فلاسفه و خردمندان واقعی به همه‌چیز بی‌اعتنایند. این حرف درستی نیست، بی‌اعتنایی یعنی فلج روح، یعنی مرگ پیش از موعد.

می‌خواهم که همسران ما، فرزندانمان، دوستان و شاگردانمان، به جای دوست‌داشتن نام و ظاهر و برچسب ما، خودمان را همانند انسان‌هایی عادی دوست داشته باشند.

بستنی برایش معیار هرچیز زیبا بود

شب‌نخوابیدن یعنی این‌که هرلحظه به غیرطبیعی‌بودنت اعتراف کنی، به همین دلیل بی‌صبرانه منتظر فرارسیدن صبح و روز روشن می‌مانم، یعنی زمانی که حق دارم نخوابم.

از قرار معلوم، نام‌های بزرگ به این علت ساخته می‌شوند که برای خودشان حیات مستقلی داشته باشند، مستقل از دارندهٔ خود نام. اکنون نام من با آسودگی در خارکوف گردش می‌کند. سه ماه بعد هم با حروف طلایی روی سنگ قبر نقش خواهد شد و مانند خورشید خواهد درخشید، حال آن‌که من در آن زمان از خزه پوشیده شده‌ام...

از راه مجادله با جاهلان درصدد کسب شهرت برنیامده‌ام،

علم مهم‌ترین، زیباترین و لازم‌ترین چیز در زندگی بشر است

آدم از چیزی می‌ترسد که برایش قابل درک نباشد.

پاکی و پرهیزکاری، اگر از احساسات ناپسند عاری نباشند، فرقی با رذیلت ندارند.

تو قربانی ضعف خودت هستی، نه قربانی مبارزه.

آن قسمت از مغزم که کنترل نوشتن را برعهده دارد، از کار افتاده است. حافظه‌ام ضعیف شده، افکارم پیوسته نیست، و وقتی آن‌ها را روی کاغذ می‌آورم، هربار به نظرم می‌رسد که شمّ و غریزهٔ لازم برای برقراری ارتباط منسجم میان آن‌ها را از دست داده‌ام. قالب جمله‌ها یکنواخت و عباراتم بی‌مایه و ضعیف است. اغلب نمی‌توانم آنچه را می‌خواهم بنویسم.

هنگامی که انسان فاقد آن چیزی باشد که والاتر و نیرومندتر از همهٔ تأثیرات بیرونی است، یک سرماخوردگی حسابی کافی است تا توازن زندگی‌اش را از دست بدهد و رفته‌رفته هر پرنده‌ای را جغد ببیند و هر صدایی را پارس سگ بشنود. تمام بدبینی یا خوش‌بینی او، با همهٔ فکرهای ریز و درشتش، در این زمان فقط در حکم نشانهٔ بیماری است و دیگر هیچ.

حالا هم از خودم امتحان می‌گیرم: من چه می‌خواهم؟ می‌خواهم که همسران ما، فرزندانمان، دوستان و شاگردانمان، به جای دوست‌داشتن نام و ظاهر و برچسب ما، خودمان را همانند انسان‌هایی عادی دوست داشته باشند.

هنگامی که انسان فاقد آن چیزی باشد که والاتر و نیرومندتر از همهٔ تأثیرات بیرونی است، یک سرماخوردگی حسابی کافی است تا توازن زندگی‌اش را از دست بدهد

فقط کسی که عاشق است می‌تواند این‌طور همه‌چیز را به خاطر بسپارد.

همکار عزیز. ولی اول اجازه بدهید بر سر این به توافق برسیم که رسالهٔ دکتری یعنی چه. این لغت را معمولا به اثری اطلاق می‌کنند که محصول تفکر مستقل نویسنده است. این‌طور نیست؟ اثری که با موضوع پیشنهادی دیگران و تحت راهنمایی دیگران نوشته شود، اسم دیگری دارد.

من از بچگی عادت کرده بودم در برابر محرک‌های بیرونی مقاومت کنم و خودم را حسابی آبدیده کرده بودم.

بهترین و مقدس‌ترین حقّ پادشاهان حق بخشش است. من هم همیشه احساس پادشاهی می‌کردم، چون بی‌حدوحصر از این حق استفاده می‌کردم. هیچ‌وقت کسی را محکوم نمی‌کردم، باگذشت بودم، و همه را از راست و چپ می‌بخشیدم. جایی که همه اعتراض می‌کردند و برآشفته می‌شدند، کار من توصیه و متقاعدکردن بود. تمام عمر تنها تلاشم این بود که همنشینی من برای خانواده، دانشجویان، دوستان و خدمتکاران قابل تحمل باشد. و می‌دانم که این طرز برخورد من با دیگران خیلی از کسانی را هم که دوروبر من بوده‌اند به همین شکل بار آورده است. ولی حالا دیگر پادشاه نیستم. اتفاقی دارد در درونم می‌افتد که فقط شایستهٔ برده‌هاست: فکرهای کینه‌جویانه‌ای روز و شب در سرم می‌چرخد، احساساتی در وجودم لانه کرده که قبلا با آن‌ها بیگانه بودم. هم نفرت می‌ورزم، هم تحقیر می‌کنم، هم ناراضی‌ام، هم برآشفته می‌شوم، هم می‌ترسم. بی‌اندازه سختگیر، پرتوقع، تندخو، بداخلاق و شکاک شده‌ام. حتی چیزی که قبلا فقط بهانه‌ای به دستم می‌داد تا مزاحی بکنم و با خوش‌قلبی بخندم، حالا ناراحتم می‌کند.

از قرار معلوم، نام‌های بزرگ به این علت ساخته می‌شوند که برای خودشان حیات مستقلی داشته باشند، مستقل از دارندهٔ خود نام. اکنون نام من با آسودگی در خارکوف گردش می‌کند. سه ماه بعد هم با حروف طلایی روی سنگ قبر نقش خواهد شد و مانند خورشید خواهد درخشید، حال آن‌که من در آن زمان از خزه پوشیده شده‌ام...

فقط یک انسان کوته‌فکر و کینه‌جو می‌تواند به این دلیل که آدم‌های معمولی قهرمان نیستند، کینهٔ آن‌ها را به دل بگیرد.

«ابدآ! پنج سال را بیهوده هدر بدهید بهتر است تا آن‌که بعداً تمام عمر مشغول کاری بشوید که علاقه‌ای به آن ندارید.»

فقط کسی که عاشق است می‌تواند این‌طور همه‌چیز را به خاطر بسپارد.

خلاصه، اگر به عقب نگاه کنم، تمام زندگی‌ام را مانند یک اثر هنری زیبا و خوش‌ساخت می‌بینم. تنها کاری که حالا برایم باقی مانده این است که پایان اثر را خراب نکنم. برای این کار باید مثل یک انسان واقعی بمیرم.

همهٔ ما تا اندازه‌ای عجیب وغریب و غیرمتعارفیم

عزیز من. خودت مقصری. حتماً یادت هست که اوایل از دست آدم‌ها و شرایط عصبانی می‌شدی، ولی هیچ کاری نکردی که آدم‌ها یا شرایط بهتر شوند. با بدی‌ها مبارزه نکردی، بلکه جا زدی. تو قربانی ضعف خودت هستی، نه قربانی مبارزه.

به‌روشنی می‌توانم آیندهٔ او را مجسم کنم. او در طول زندگی خود داروهای زیادی با خلوص فوق‌العاده تهیه خواهد کرد، تعداد زیادی گزارش علمی خشک و بسیار آبرومند خواهد نوشت، ده‌تایی ترجمهٔ درست و حسابی انجام خواهد داد، ولی جنم حتی یک کشف انقلابی را هم نخواهد داشت. کشف انقلابی به تخیل نیاز دارد، به ابتکار، قوهٔ حدس و گمان، ولی پیوتر ایگناتِویچ هیچ‌کدام از این‌ها را ندارد. خلاصه آن‌که او در قلمرو علم کارگر است، نه صاحبخانه.

قبلا وقتی به سرم می‌زد سر از دنیای کسی یا خودم درآورم، به جای اعمال ورفتار او، که در آن‌ها همه‌چیز مشروط و نسبی است، به خواسته‌های او توجه نشان می‌دادم. به من بگو چه می‌خواهی تا بگویم چه آدمی هستی. حالا هم از خودم امتحان می‌گیرم: من چه می‌خواهم؟

حتی یک اثر تازهٔ ادبی به یادم نمی‌آید که نویسنده از همان نخستین سطور خودش را در انواع واقسام قیدوبندهای اخلاقی گرفتار نکرده باشد. یکی می‌ترسد از بدن برهنه صحبت کند، دیگری دست وپای خودش را با تحلیل‌های روان‌شناختی بسته است، سومی به دنبال «رابطه‌ای گرم با انسان» است، چهارمی عمدآ صفحات متعددی را با توصیف طبیعت سیاه می‌کند تا متهم به جبهه‌گیری خاصی نشود... یکی می‌خواهد در آثارش حتمآ سیمای بازاری داشته باشد و یکی دیگر حتمآ سیمای اشرافی و غیره. تا دلت بخواهد تصنع، احتیاط و مقاصد پنهانی، اما دریغ از آزادی و شهامت نوشتن. درنتیجه خبری هم از آفرینش هنری نیست. همهٔ این‌ها مربوط به نوشته‌های به‌اصطلاح ادبی بود.