کتاب ۵۳ نفر

بزرگترین صفت مشخص دوره سیاه همین است که کارهای بزرگ به دست ناقابل‌ترین و پست‌ترین افراد داده می‌شد.

«امروز ما را محکوم خواهید کرد، اما اگر واقعا روزی وطن ما در خطر افتد، خواهید دید که همین ما هستیم که سینه خود را سپر بلا کرده و از آزادی و امنیت این کشور دفاع خواهیم کرد.»

برای نجات این کشور باید دستگاه فاسد را از هم پاشید و بر خرابه‌های آن ایران نوی به وجود آورد.

سخت‌ترین مصائب را می‌توان تحمل کرد. انسان به همه چیز عادت می‌کند. گرسنگی، سرما، اذیت و آزار حتی شکنجه در صورتی که تکرار شود قابل بردباری است.

هیچ‌وقت کسی را به اسم اینکه تو در فکر دزدی بوده‌ای در هیچ‌جای دنیا نگرفته‌اند. هرکسی را که دستگیر کرده‌اند، گفته‌اند که تو دزدی کرده‌ای. قصد دزدی که گناهی نیست.

دلیلی نداریم که آنها را مقصر بدانیم. دستگاهی که این افراد را انتخاب می‌کرد، فاسد بود و خوشبختانه برای ما زندانیان این دستگاه فاسد مفید بود.

اشخاص بالذات بد نیستند، اوضاع و احوال و منافع مادی است که آنها را به جنایت وامی‌دارد.

«قانون از در زندان تو نمی‌آید.» این جمله را ما نه یک‌بار و دوبار بلکه بارها از مأمورین زندان می‌شنیدیم. مدتها بود که قانون از ایران رخت بربسته بود

چه کسانی در دوره سیاه آژان می‌شدند؟ آنهائی که در زندگانی معمولی هیچ کار دیگری ازشان برنمی‌آمد، آنهائی که به کار تن نمی‌دادند. اینها مردمان توسری خورده‌ای بودند و فشار زندگانی روز به روز آنها را توسری‌خورتر می‌کرد. از این جهت نادانسته انتقامی در دل آنها از اجتماعی که بدین روزشان انداخته بود، ایجاد شده بود و چون قدرت نداشتند که از اجتماع انتقام بکشند، دق‌دلی خود را سر کسانی که اوضاع و احوال دوره سیاه زیردست آنها کرده بود، درمی‌آوردند، کلیه این آژان‌ها بدبخت بودند و می‌خواستند تلافی بدبختی خود را سر کسانی که خوشبخت بودند درآورند و قدرت آن را نداشتند و چون فقط در رفتار با ما فرصتی به آنها داده شده بود، بدجنس می‌شدند

«فرض بکنید که سر شما در حال عادی قرار دارد و سر نیزه‌ای زیر گلوی شما نگاه داشته‌اند، به طوری که اگر سرتان را تکان بدهید تیزی سر نیزه به گلوی شما فرو می‌رود، در این صورت باید همیشه سر را بالا نگاه دارید و هیچ‌وقت فرود نیاورید. هر سؤالی که در اداره سیاسی از زندانیان سیاسی می‌شود، مانند همان سر نیزه است که زیر گلوی شما نگاه داشته‌اند اگر بگوئید «نه» گلوی خود را از تیزی سرنیزه دور کرده‌اید و اگر «آره» بگویید و تصدیق کنید به دست خودتان خود را به کشتن داده‌اید.»

کمونیست‌ها با چشم‌های ورقلنبیده و دندان‌های کلید شده در گوشه‌ای در کمین مردمان آرام و بی‌گناه می‌نشینند و برای خوردن خون آنها له‌له می‌زنند.

«چطور در سیاست دخالت نکنیم؟ ما با سیاست کاری نداشتیم، سیاست با ما کار دارد. دفعه اول ما چون با سیاست کار نداشتیم ما را به زندان افکندند و به پنج سال حبس محکوم کردند. این بار اگر در سیاست دخالت نکنیم و اجازه دهیم که آن اوضاع تکرار شود به طور قطع ما را اعدام خواهند کرد.»

خواب یکی از بهترین لذت‌های زندگی است، مخصوصا در زندان وقتی یک سلسله افکار حلقه به حلقه تا انتها تعقیب می‌شود، و انسان از بی‌خوابی زجر می‌کشد، آن وقت به قدر و قیمت آن آن‌طوری که شاید و باید پی می‌برد.

اگر در زندان‌های لهستان و مجارستان و رومانی و برلن آزادیخواهان مبارزه می‌کردند، و حتی جان هم می‌دادند، ایمان داشتند که در روزنامه‌های کشورهای همجوار آنها و در روزنامه‌های پاریس و لندن این مبارزه آن‌ها منعکس می‌شود، ولی زندانیان سیاسی قصر مبارزه می‌کردند، جان می‌دادند و کوچکترین امیدی هم نداشتند که این فریادهای آنها از دیوارهای قصر و دیوار چینی که دیکتاتوری رضاخان دور ایران کشیده است، نفوذ کرده به گوش آزادیخواهان جهان برسد.

تشخیص داده بودند که ستم و ظلم از حد گذشته است و اگر لازم است که این دستگاه حفظ شود، باید کمی رأفت و محبت به خرج داد

زجر و شکنجه در مردان قوی اثر معکوس دارد، با زجر و شکنجه این طبقه از مردم را نمی‌توان از پا درآورد، برعکس آنها نیرومندتر می‌شوند.

امروز ما را به اتهام جنایت روی نیمکت‌های جنایتکاران نشانده‌اید ولی روزی خواهد رسید که جنایتکاران و قاتلین حقیقی روی این نیمکت‌ها خواهند نشست.

«همه دارند می‌دزدند، چرا من ندزدم.» قبح دزدی و رشوه‌خواری از بین رفته است. در جامعه‌ای که رشوه‌خواری قبیح نیست، اشخاص دزد و رشوه‌خوار بی‌تقصیر هستند.

از غصه، از بی‌چیزی، از فقر و توهین مردند، دق کردند و مردند.

ملت ایران دیگر فاسد شده و از آن هیچ کاری برنمی‌آید

هر کنشی واکنشی دارد. هر شیئی و یا موجود زنده با هر قدمی که رو به تکامل می‌رود، در عین‌حال یک قدم نیز به زوال نزدیک‌تر می‌شود و این اصل در کلیه شئون طبیعی و اجتماعی معتبر است.

کلیه این آژان‌ها بدبخت بودند و می‌خواستند تلافی بدبختی خود را سر کسانی که خوشبخت بودند درآورند و قدرت آن را نداشتند و چون فقط در رفتار با ما فرصتی به آنها داده شده بود، بدجنس می‌شدند

دیوارهای قصر مجسمه کامل ملت ایران هستند، مصائبی تحمل کرده‌اند و دم نزده‌اند که اگر بر سر هر ملت دیگری آمده بود، از جا در می‌رفت.

حکومت رضاخان در آن اوان در حال نزع بود و ما نمی‌دانستیم که چگونه بیمار در حال مرگ دست و پا می‌زند. حکومت رضاخان در آن دوران برای حفظ حیات خود از هیچ‌گونه جنایتی روبرگردان نبود و اگر تمام ما نیز در زندان می‌مردیم، ابدا درش تأثیری نداشت

این دروغ که ملت ایران دیگر فاسد شده و از آن هیچ کاری برنمی‌آید بزرگ‌ترین سلاحی است که طبقه حاکمه و بیگانگان دشمن ایران به زیان طبقات زحمتکش و ستمدیده ایران به کار می‌برند و هر ایرانی با شرافتی موظف است که جدا با آن مبارزه کند.

تمام کسان دیگری که آزاد شدند از این قبیل اشخاص بودند، دزدها، قاتلین، مختلسین، مرتکبین اعمال منافی عفت، رشوه‌خواران را شاه عفو کرد ولی یک نفر از زندانیان سیاسی از زندان بیرون نرفت و خود این عمل حکومت را به تمام کسانی که تا آن روز در ماهیت آن شک و شبهه داشتند، شناساند.

«چه مانعی دارد که من در زندان سواد یاد بگیرم، به کجای دنیا برمی‌خورد؟» رئیس زندان در جوابش گفت: «تو سواد نداری، زبانت به این درازی است، می‌خواهی سواد یاد بگیری که لیدر بشوی؟

مادر ع ــ ن در خانه خود اطاقی را سیاه‌پوش کرده و تمام منافذ آن را گرفته بود و شب‌های دراز را در آن تنها به سر می‌برد تا آنکه بتواند وضعیت فرزند خود را در سیاه‌چال زندان مجسم کند و با او در غم و غصه شریک باشد.

خواهر دکتر ارانی با این جمله در اولین ملاقات به برادر خود سلام گفت: «عار ناید شیر را از سلسله!»

اعلیحضرت همایونی شاهنشاهی ارواحنافداه