کتاب چین باستان

زندگی برای برگزیدگان حکومتگر در ناز و نعمت و برای عامه مردم توأم با سختی و مرارت بود.

کار استثنایی نیازمند مردان استثنایی است. اسبی که رَم می‌کند و پا به زمین می‌کوبد ممکن است سرانجام حیوان بسیار باارزشی شود. مردی که تمام دنیا از او نفرت دارند ممکن است روزی کارهای بزرگی انجام دهد. چه در مورد اسب سرکش و چه مرد نابخرد ــ مسئله صرفاً بر سر تعلیم و تربیت است.

سرانجام دودمان قدرتمند هان، مانند دیگر دودمان‌های پیش از خود، به واسطه فساد در دستگاه دولتی، ولخرجی در دربار سلطنتی، بلایای طبیعی، و رقابت بین طایفه‌ای، تضعیف شد و سقوط کرد.

پادشاه شانگ نقش یک کاهن را در پرستش خدای متعال «دی» و نیاکان سلطنتی ایفا می‌کرد، نقشی که اختیارات سیاسی او را موجه جلوه می‌داد. به بیان دیگر، از آن‌جا که نیاکان شاه در میان مردگان بهترین کسانی بودند که قادر به ارتباط‌گیری با «دی» بودند و از آن‌جا که خود شاه در میان زندگان بهترین کسی بود که قادر به ارتباط‌گیری با نیاکانش بود، برای فرمانروایی مناسب بود. (۱۸)

خوشبختانه بان ژائو در خانواده‌ای پا به دنیا گذاشته بود که برای دخترانش نیز مانند پسران آموزش آکادمیک مهیا می‌کرد. در غیر این صورت، استعدادهای او در عصری که معمولا زنان را به دانشوری ترغیب نمی‌کردند، شناخته و شکوفا نمی‌شد. او، از طریق خانواده سرشناسش، دوست ملکه شد و به عنوان مشاور و معلم زنان دربار سلطنتی خدمت کرد.

کنفسیوس گفت: «ثروت و افتخار چیزی است که هر انسانی در آرزوی آن است، اما اگر نتوان آن‌ها را با تخطی نکردن از راه درست به دست آورد، نباید در پی‌شان بود. فقر و دون‌پایگی چیزی است که هر انسانی از آن بیزار است، اما اگر تنها با تخطی نکردن از راه درست نتوان از فقر دوری جُست، باید آن را پذیرفت. اگر انسان شریف از انسانیت دور شود، چگونه می‌تواند این نام را برخود نهد؟»

تسوکونگ (یک مرید) درباره انسان شریف پرسید. کنفسیوس گفت: «انسان شریف نخست به آنچه اندرزش می‌شمارد عمل می‌کند و سپس آنچه را که عمل می‌کند اندرز می‌دهد.»

کنفسیوس گفت: «انسان‌ها به لحاظ طبیعت بسیار شبیه یکدیگرند؛ آموزش و عمل است که آن‌ها را از هم جدا می‌سازد.»