بریده‌هایی از کتاب دکابریست ها

اگر فقط یک حقیقت در جهان وجود داشته باشد، همین است که حکومت دیکتاتوری هم برای حاکمان مرگبار است و هم برای اتباعشان. هیچ شرّی بزرگ‌تر از خودرأیی یک شخص نیست. و هیچ‌چیز هم پست‌تر از اطاعت کورکورانه‌ای نیست که بنیادش بر ترس باشد.

هرجا شاه باشد، استبداد هم خواهد بود.

ما جوانی خودمان را طعمهٔ گلولهٔ توپ کردیم. نصف کرهٔ خاکی را زیر پا گذاشتیم تا آن را از شرّ یک دیکتاتور نجات دهیم، ولی در بازگشت چه چیزی انتظارمان را می‌کشید؟ یک دیکتاتور وطنی! (با شور و نیروی مضاعف) دوست من، آیا من بت تمام اروپا را از میدان به در کردم تا حیوان پست و حقیری بر گُرده‌ام بنشیند که لیاقت جفت‌کردن کفش‌های من را هم ندارد؟ واقعاً به این خاطر بود؟

می‌گوید تماشایشان هم ملال‌آور است. پس برای چه می‌ماند؟ ما جوانی خودمان را طعمهٔ گلولهٔ توپ کردیم. نصف کرهٔ خاکی را زیر پا گذاشتیم تا آن را از شرّ یک دیکتاتور نجات دهیم، ولی در بازگشت چه چیزی انتظارمان را می‌کشید؟ یک دیکتاتور وطنی! (با شور و نیروی مضاعف) دوست من، آیا من بت تمام اروپا را از میدان به در کردم تا حیوان پست و حقیری بر گُرده‌ام بنشیند که لیاقت جفت‌کردن کفش‌های من را هم ندارد؟ واقعاً به این خاطر بود؟

و چه‌چیزی چندش‌آورتر از این‌که حکومت کشور به دست کسی بیفتد که عاقل‌ترین و شایسته‌ترین هم نیست و صرفاً به این علت که پسر پدرش بوده به این مقام رسیده است.

اگر واقعاً نابغه باشد، بدا به حالش. چه چیزی در انتظارش خواهد بود؟ نابغه در مملکتی که میان‌مایگی بر آن حکمفرماست. جایی که میان‌مایگی نشانهٔ بلوغ و خیرخواهی شده و تقریباً برای خودش حکم مذهب و آیین پیدا کرده است. نه، این‌جا فقط یک راه پیش پای شاعر است: راه دلقکی.

آه عزیز من، این‌جا که مثل نقل ونبات درجهٔ ژنرالی می‌دهند. برای این کار خدمت لازم نیست، خوش‌خدمتی لازم است.