کتاب دکابریست ها

اگر فقط یک حقیقت در جهان وجود داشته باشد، همین است که حکومت دیکتاتوری هم برای حاکمان مرگبار است و هم برای اتباعشان. هیچ شرّی بزرگ‌تر از خودرأیی یک شخص نیست. و هیچ‌چیز هم پست‌تر از اطاعت کورکورانه‌ای نیست که بنیادش بر ترس باشد.

هرجا شاه باشد، استبداد هم خواهد بود.

ما جوانی خودمان را طعمهٔ گلولهٔ توپ کردیم. نصف کرهٔ خاکی را زیر پا گذاشتیم تا آن را از شرّ یک دیکتاتور نجات دهیم، ولی در بازگشت چه چیزی انتظارمان را می‌کشید؟ یک دیکتاتور وطنی! (با شور و نیروی مضاعف) دوست من، آیا من بت تمام اروپا را از میدان به در کردم تا حیوان پست و حقیری بر گُرده‌ام بنشیند که لیاقت جفت‌کردن کفش‌های من را هم ندارد؟ واقعاً به این خاطر بود؟

و چه‌چیزی چندش‌آورتر از این‌که حکومت کشور به دست کسی بیفتد که عاقل‌ترین و شایسته‌ترین هم نیست و صرفاً به این علت که پسر پدرش بوده به این مقام رسیده است.

اگر واقعاً نابغه باشد، بدا به حالش. چه چیزی در انتظارش خواهد بود؟ نابغه در مملکتی که میان‌مایگی بر آن حکمفرماست. جایی که میان‌مایگی نشانهٔ بلوغ و خیرخواهی شده و تقریباً برای خودش حکم مذهب و آیین پیدا کرده است. نه، این‌جا فقط یک راه پیش پای شاعر است: راه دلقکی.

می‌گوید تماشایشان هم ملال‌آور است. پس برای چه می‌ماند؟ ما جوانی خودمان را طعمهٔ گلولهٔ توپ کردیم. نصف کرهٔ خاکی را زیر پا گذاشتیم تا آن را از شرّ یک دیکتاتور نجات دهیم، ولی در بازگشت چه چیزی انتظارمان را می‌کشید؟ یک دیکتاتور وطنی! (با شور و نیروی مضاعف) دوست من، آیا من بت تمام اروپا را از میدان به در کردم تا حیوان پست و حقیری بر گُرده‌ام بنشیند که لیاقت جفت‌کردن کفش‌های من را هم ندارد؟ واقعاً به این خاطر بود؟

آه عزیز من، این‌جا که مثل نقل ونبات درجهٔ ژنرالی می‌دهند. برای این کار خدمت لازم نیست، خوش‌خدمتی لازم است.

مرده‌شور ببردشان... پیرمردهای عصاقورت‌داده. تاب تحمل این‌ها را دیگر ندارم. دست ما را بسته‌اند و از خودشان هم جز بوی تعفن چیزی بلند نمی‌شود.

بله، این روزها همه دربارهٔ سیاست نظر می‌دهند. وقتی خود سیاست تبدیل به دختری هرجایی شده، عجیب نیست که همه جا هم درباره‌اش صحبت کنند.

هیچ شرّی بزرگ‌تر از خودرأیی یک شخص نیست. و هیچ‌چیز هم پست‌تر از اطاعت کورکورانه‌ای نیست که بنیادش بر ترس باشد.

پِستِل :باورم نمی‌شود! چطور ممکن است عاقل‌ترین و شایسته‌ترین انسان روزگار در آرزوی تطهیر حکومت سلطنتی از طریق مشروطه باشد! مگر می‌شود این دو مفهوم را با هم جمع کرد؟!

یاکوبویچ:آه، آقایان. سرباز هم توی خندق می‌جنگد، هم توی کاخ. مسئلهٔ مهم هدایت اوست.

کاخوفسکی:برای خیر و صلاح کشورم حاضرم پدرم را هم فدا کنم!

ریلِیف:اعلی‌حضرت، روح زمانهٔ ما طوری است که اگر یک شهروند واقعی و وطن‌پرست باشی، نمی‌توانی در برابرش مقاومت کنی. آرزوی ما چه بود؟ سلطنت مشروطه، آزادی انتشار کتاب، دادرسی‌های علنی، امنیت فردی. آیا این آرزوی بدخواهان و اشرار است؟

آقایان، ما پیامدها را مجازات می‌کنیم، ولی نباید از علت‌ها هم غافل شویم. نباید چشممان را بر این حقیقت ببندیم که جست‌وخیز آزادانهٔ اندیشه بیماری تقریباً بی‌علاج دورهٔ جوانی است و بخصوص وقتی که وسوسه‌ای هم در آن نهفته باشد، فوق‌العاده خطرناک می‌شود.

موراویوف:به نظر شما، آشنایی قدیمی ما فایده‌ای دارد، آن هم وقتی این میز بین من و شما قرار گرفته؟

بستوژف‌ریومین باور کنید لحظهٔ آزادی ملت‌ها فرا رسیده! مگر می‌شود روس‌هایی که در جنگی به‌راستی میهنی، اروپا را از زیر یوغ بناپارت بیرون کشیدند، از پس برداشتن یوغ از گُردهٔ خودشان برنیایند؟ حکومت از هر انسانی که اندیشه‌های والا و نجیب دارد متنفر است. دوستان من! بیایید روسیه را آزاد کنیم تا ما را قهرمانان قرن بنامند. دوستان من! ما با همیم؟ تا ابد با هم می‌مانیم؟