کتاب ویلت

«ولی تنهایی غم‌انگیز است.» «بله، غم‌انگیز است. اما زندگی چیزهایی بدتر از این هم دارد. عمیق‌تر از غم، دلشکستگی است.»

شب‌ها بلند می‌شدم، به دنبال خواب می‌گشتم، به او التماس می‌کردم که برگردد، اما جواب التماسم فقط صدای پنجره بود و غرش طوفان... خواب برنمی‌گشت!

برای راحتی بشر کاری انجام نمی‌شود. برای تجلیل خدا هم کاری نمی‌کنند. هزارها راه را با درد و خون و عرق و پرپرشدن زندگی‌ها گشوده‌اند، کوه‌ها را از وسط شکافته‌اند و صخره‌ها را از بن برانداخته‌اند، اما برای چه؟ برای این‌که کشیشانی بیایند و در رأس قدرت بایستند تا شاید سلطه «کلیسای» ملوک خود را بیشتر کنند.

هیچ چیز بهتر از این نیست که کارتان را زیاد مهم نگیرید، چون ذهن و جسم آدم آرام باقی می‌ماند، اما اگر تصورات بزرگ و گنده در سر داشته باشید ممکن است هم ذهن‌تان سرخورده بشود هم جسم‌تان.

می‌بینی، من هنوز به فرانک بیشتر فکر می‌کنم تا به خدا.

متوجه شدم که شاگردها همین که حس رقابت‌شان بیدار بشود یا از بی‌سوادی‌شان صادقانه شرمسار بشوند، از همان لحظه دل به درس و مشق می‌دهند.

تو بعدها دردمندم کردی، اما به پاس همین لحظه عزیز و خوش و به یادماندنی همه‌چیز را بر تو می‌بخشم... آزاد و رها هم تو را می‌بخشم!

همه آدم‌ها مردن از فرط گرسنگی را کم‌وبیش درک می‌کنند، اما کمتر کسی دیوانه‌شدن از فرط تنهایی را برمی‌تابد و درمی‌یابد.

آن موقع، و تا بیست و چهارساعت بعد، با درد و دریغ در تمنای چیزی بودم که بیاید مرا از زندگی عادی‌ام خارج کند و ببرد به بالاترها و جلوترها.

اگر دکور ظاهرش را کنار می‌زدید و به جلدش فرو می‌رفتید به باتلاق می‌رسیدید.

«ولی تنهایی غم‌انگیز است.» «بله، غم‌انگیز است. اما زندگی چیزهایی بدتر از این هم دارد. عمیق‌تر از غم، دلشکستگی است.»

دیدن و دانستن بدترین چیزها هم به منزله خلع سلاح‌کردن ترس است.

بله. به‌سرعت همه‌چیز را پذیرفتم. چیزی را که فهمیده بودم کاملا باور کردم. با خشم و شتاب آن را گرفتم و دور خودم پیچیدم، مانند سرباز ازپاافتاده‌ای که بیرقش را محکم دور سینه‌اش می‌پیچد. یقین را احضار کردم تا بیاید میخ باور را بر من بکوبد که طاقت‌فرسا بود اما آن را در آغوش می‌کشیدم

مگر جایی هم هست که ماه قشنگ به‌نظر نرسد؟ کدام مکانِ باز یا بسته‌ای است که ماه با چشم‌هایش آن را متبرک نکند؟

اما این درد را هم پشت سر گذاشتم. زندگی جاری است، به‌رغم دردها و عذاب‌ها. چشم‌ها و گوش‌ها همچنان هستند، حتی اگر منظره‌های خوشایند به‌کلی غایب شوند و آواهای تسلابخش هم به کلی خاموشی گیرند.

«ولی تنهایی غم‌انگیز است.» «بله، غم‌انگیز است. اما زندگی چیزهایی بدتر از این هم دارد. عمیق‌تر از غم، دلشکستگی است.»

نمی‌شد فهمید کدام‌شان از خواص است و کدام‌شان از عوام. فرق‌شان فقط در این بود که دخترهای معمولی روراست‌تر و خوش‌روتر بودند، اما دخترهای اعیان‌زاده برای ترکیب‌کردن ظریف و ماهرانه گستاخی و دوز و کلک با هم مسابقه می‌دادند

اگر بر درخت بی‌ریشه و خشکیده‌ای میوه و شکوفه دیدید، در بشر سست عنصر و کاهل هم جذابیت‌هایی خواهید دید. شاید چند صباحی صورتی ظاهری از زیبایی در پیرامون ضعف و سستی دیده شود، اما با کوچک‌ترین باد و طوفانی از بین می‌رود. خیلی زود رنگ می‌بازد، ولو زیر آفتاب متین.

«شب بخیر، دکتر جان. تو خوبی، تو زیبایی، اما مال من نیستی. شب‌بخیر و خدا پشت و پناهت!»

زندگی را چه‌طور ادامه بدهم؟ چه قدمی بردارم تا روی پای خودم بایستم؟ این فکرها هر روز در سرم نبودند اما هیچ‌وقت هم از بین نمی‌رفتند. هربار که نگاهی از من برداشته می‌شد، هربار که نشانه ظلم و بی‌انصافی به قیافه‌ای می‌دوید، این فکرها بیشتر به سراغم می‌آمدند. کم‌کم، به نتیجه‌هایی هم رسیده بودم.

دکتر جان، تو بعدها دردمندم کردی، اما به پاس همین لحظه عزیز و خوش و به یادماندنی همه‌چیز را بر تو می‌بخشم... آزاد و رها هم تو را می‌بخشم!

مسلم بدان که در ساعتی که شاید ساعت تو نباشد، آب‌های منتظر به جنبش درخواهند آمد. پیک شفابخش خواهد آمد، با شکل و شمایلی که شاید همان نباشد که در رؤیاهایت می‌بینی و دلت مشتاق اوست و از برای او خون می‌فشاند.

کارم شبیه واردشدن به یک بازی بود که نمی‌بایست آن را باخت. فقط می‌بایست بازی را برد.

او شبیه کشتی شاهواری بود که با امنیت کامل بر دریاهای هموار پیش می‌رود، با خدمه کامل، و ناخدایی نیرومند و دلیر، بی‌باک و ماجراجو، که به افق‌های دور می‌نگرد. اما من شبیه قایق نجاتی بودم که بیشتر روزها خشک و تنها در قایق‌خانه‌ای قدیمی و تاریک افتاده است و فقط هنگامی به آب انداخته می‌شود که طوفان درمی‌گیرد و موج‌ها بالا می‌آیند، ابر آسمان و آب دریا به هم می‌رسند، و مرگ و خطر به نوبت بر ژرفنای پهناور فرمان می‌رانند.

در پوسیده‌ای را باز کردم و رفتم توی اتاق زیر شیروانی که دراز و تاریک و سرد بود. آن‌جا دیگر کسی دنبالم نمی‌آمد.

فرشته‌ای رهگذر انگار در کنارم آرمیده بود، به سوی قلبم خمیده بود و بال مهربان و آساینده و شفابخش و متبرکش را بر قلبم می‌سایید و تپش آن.

می‌گویند بعضی از کلمات و اشتباهات به چاقو می‌مانند... زخم‌های عمیق‌شان هیچ‌گاه التیام نمی‌یابد... تیغه خاردار و زهرآگین‌شان جراحت و حقارت می‌نشاند... اما الحان نوازشگری هم هستند که به گوش جان می‌نشینند و پژواک مهرآسای‌شان همواره ادامه می‌یابد... زمزمه محبت‌اند... خوشایندند، یک عمر طنین دارند، احساس‌شان رنگ نمی‌بازد، با فروغی خاموشی‌ناپذیر به ندای درون پاسخ می‌گویند، حتی از پس ابر تیره‌ای که بر مرگ سایه می‌اندازد.

هیچ شوخی و شیطنتی در دنیا پوچ‌تر از این نبود که کسی به من بگوید خوشی و شادمانی را پرورش بدهم. معنی این پند و اندرز چه بود؟ خوشبختی سیب‌زمینی نیست که آدم توی خاک بکارد و کود بدهد و پرورش بدهد. خوشبختی نور باشکوهی است که از آسمان به پایین می‌تابد و ما را در خود می‌گیرد. شهدی است آسمانی که جان آدمی، در بامدادی تابستانی، چکیدن قطره‌هایش را از گل جاودانه و میوه زرین بهشت بر خودش حس می‌کند.

و چه عاقلانه است دم فروبستن به هنگام غم و شکوه‌نکردن از نیش درد!

خیلی عجیب است که بیشتر آدم‌ها انگار دیر حقیقت را احساس می‌کنند... نمی‌گویم دیر می‌بینند، می‌گویم دیر احساس می‌کنند.