جان دوست

جان دوست، شاعر، نویسنده و مترجم کرد اهل سوریه، در ۱۲ مارس ۱۹۶۵ در شهر کوبانی زاده شد. او به دو زبان کردی کرمانجی ــ زبان مادری‌اش ــ و عربی می‌نویسد و از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان معاصر کرد به‌ شمار می‌آید. بخش بزرگی از آثار او در بستر جنگ داخلی سوریه شکل گرفته است. افزون بر نوشته‌های خود، جان دوست آثاری ارزشمند از زبان کردی و فارسی را به عربی برگردانده است؛ از جمله منظومه‌ی عاشقانه‌ی کلاسیک مم و زین اثر احمد خانی، شاعر و اندیشمند سده‌ی هفدهم که از مهم‌ترین متون حماسی و عاشقانه‌ی مردم کرد به‌ شمار می‌رود.

او در گونه‌های گوناگون ادبی چون شعر، رمان و ترجمه فعالیت کرده و شماری از آثارش به زبان‌های ایتالیایی، ترکی، فارسی و اسپانیایی ترجمه شده‌اند. جان دوست از سال ۲۰۰۰ در تبعید، در آلمان، زندگی می‌کند و در سال ۲۰۰۸ تابعیت آلمانی گرفته است.

جان دوست در کوبانی، شهری در شمال سوریه، به دنیا آمد. میان سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۸ در دانشگاه حلب به تحصیل در رشته‌ی علوم طبیعی پرداخت، اما پس از سه سال تحصیل را رها کرد تا به‌طور کامل به ادبیات بپردازد. نخستین اثر حماسی‌اش با نام قلعه‌ی دمدم را در سال ۱۹۸۴ نوشت و نسخه‌ی کردی آن در سال ۱۹۹۱ در آلمان منتشر شد.

در میان آثار او، رمان میرنامه جایگاه ویژه‌ای دارد. این اثر که در دوران امپراتوری عثمانی می‌گذرد، زندگی خیالی احمد خانی، شاعر و صوفی بزرگ کرد، را بازنمایی می‌کند؛ مردی که با قلم و اندیشه با بی‌عدالتی می‌جنگید. جان دوست خود این اثر را از کردی به عربی ترجمه کرد. در سال ۲۰۲۴، رمان او با نام دالان امن با ترجمه‌ی مرلین بوث برنده‌ی نخستین دوره‌ی جایزه‌ی بین‌المللی بیت‌الغشام دار عرب شد؛ جایزه‌ای که به ترجمه‌ی آثار عربی به انگلیسی اختصاص دارد. این رمان به وقایع اشغال عفرین به‌ دست نیروهای ترکیه در سال ۲۰۱۸ می‌پردازد. او در رمان دیگری به نام «اتوبوس سبزی که از حلب می‌رود» همین داستان را از دیدگاه شخصیتی دیگر روایت کرده است.

جان دوست در سال ۲۰۲۲، در گفت‌وگویی با نُها عسکر، منتقد ادبی، درباره‌ی پیوند میان آثارش و هویت ملی کردها گفته است که دغدغه‌ی اصلی‌اش مسئله‌ی هویت و جایگاه ملت کرد در تاریخ است. او رنج و مبارزه‌ی مردم کرد را الهام‌بخش آثارش می‌داند و باور دارد که ادبیات کردی از آغاز ادبیاتی مبارز بوده است؛ ادبیاتی برای دفاع از هویت ملی و پاسداری از شأن ملت کُرد.

او همچنین بر این باور است که «رمان سوری امروز در ذات خود به رمان جنگ تبدیل شده است» و در بسیاری از نوشته‌هایش به بازتاب درگیری‌ها و ویرانی‌های مناطق کردنشین مانند عفرین، کوبانی و عامودا می‌پردازد. او درباره‌ی رابطه‌اش با زبان عربی نیز می‌گوید از نوجوانی به این زبان نوشته و آن را همچون کردی زبان خود می‌داند. او خود را نویسنده‌ای دوزبانه می‌داند که به هر دو زبان می‌نویسد، می‌اندیشد و سخن می‌گوید. ترجمه‌ی آثارش از عربی به کردی نیز از باور او به ضرورت نوشتن و گسترش ادبیات در زبان ملی و کمترشناخته‌شده‌ی کردی سرچشمه می‌گیرد.