کتاب صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب شماره ۱

مجله صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر نوشته امیر هاشمی مقدم روایتی میدانی از تجربه‌ی سفر و زیارت در شهری است که نویسنده آن را «ایرانی‌ترین شهر ترکیه» می‌نامد؛ قونیه. این کتاب صوتی با گویندگی محمد امرایی و به تهیه‌کنندگی نوین کتاب گویا منتشر شده است و بخشی از یک فصلنامه‌ی فرهنگی هنری است که در هر شماره به موضوعی مشخص می‌پردازد. در این مجله‌ی صوتی شنونده با ترکیبی از روایت شخصی، توصیف‌های شهری، تحلیل‌های انسان‌شناختی و بازتاب احساسات جمعی ایرانیان در کنار آرامگاه مولانا روبه‌رو است؛ ایرانیانی که برای بسیاری‌شان قونیه به نوعی «ایرانِ دور از ایران» تبدیل شده است.

درباره مجله صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر

مجله‌ی صوتی فصلنامه‌ی فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر با تمرکز بر نوشته‌ی امیر هاشمی مقدم به تجربه‌ی سفر ایرانیان به قونیه و حضورشان در مراسم شب عروس مولانا پرداخته است. نویسنده از موقعیت خود به‌عنوان دانشجوی دکترای انسان‌شناسی در ترکیه استفاده کرده است تا هم روایت شخصی‌اش از سال‌های سفر به قونیه را بازگو کند و هم از زاویه‌ی یک پژوهشگر به رفتارشناسی گردشگران ایرانی نگاه کند. در آغاز، از کشش تکرارشونده‌ای گفته شده که هر سال در نیمه‌ی دوم آذر او را از آنکارا به قونیه می‌کشاند و اینکه چگونه این شهر برایش نقش تسکین دوری از ایران را داشته است. سپس به این پرسش پرداخته شده که ایرانیان چرا به قونیه می‌آیند، مولانا را چگونه می‌بینند و در این شهر چه می‌کنند. مجله‌ی صوتی فصلنامه‌ی فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر در ادامه، دسته‌بندی جالبی از گردشگران ایرانی ارائه کرده است: از گردشگران عادی که قونیه را صرفاً یک مقصد و مولانا را یک جاذبه می‌بینند تا گردشگران حرفه‌ای که یا با شعر و اندیشه مولانا آشنا هستند یا با مناسک ذکر و سما پیوند دارند. در همین بخش، مناقشه بر سر ملیت مولانا و زبان او و تفاوت دیدگاه‌ها میان استادان ادبیات، علاقه‌مندان عرفان و درویشان فرقه‌های مختلف طرح شده است. شنونده در بخش‌های بعدی وارد جزئیات مراسم و فضاهای مختلف قونیه می‌شود.

خلاصه مجله صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر

امیر هاشمی مقدم در این اثر از تجربه‌ی چندساله‌ی خود در سفر به قونیه در ایام شب عروس مولانا آغاز کرده است. او توضیح داده که چگونه هر سال در نیمه‌ی دوم آذر، شوق ایران و نیاز به تنفس فضایی آشنا، او را از آنکارا به قونیه می‌کشاند و چرا این شهر را ایرانی‌ترین شهر ترکیه می‌داند؛ شهری که در آن، به‌زعم او، هویت ایرانی نه‌تنها گم نمی‌شود بلکه گاهی بر هویت ترکی می‌چربد یا دست‌کم هم‌سنگ آن می‌شود. نویسنده سپس به پرسش اصلی متن رسیده است: ایرانیان چرا به قونیه سفر می‌کنند و در آنجا چه می‌کنند. پاسخ اولیه را زیارت آرامگاه مولانا و شرکت در جشنواره‌ی بین‌المللی شب عروس تشکیل می‌دهد اما متن نشان داده است که ماجرا بسیار پیچیده‌تر است. او با تکیه‌بر ده‌ها گفت‌وگو با گردشگران ایرانی، دسته‌بندی‌ای میان «گردشگران عادی» و «گردشگران حرفه‌ای» ارائه کرده است. گردشگران عادی قونیه را یک مقصد و مولانا را یک جاذبه می‌بینند، اغلب او را ایرانی می‌دانند و آشنایی اندکی با شعر و اندیشه‌اش دارند. در مقابل، گردشگران حرفه‌ای یا با شعر و اندیشه مولانا آشنا هستند یا با مناسک ذکر و سما پیوند دارند؛ از استادان ادبیات و اعضای گروه‌های مثنوی‌خوانی تا درویشان فرقه‌هایی مانند خاکساری و گنابادی.

در این میان، دیدگاه‌ها درباره‌ی ملیت مولانا و جایگاه او میان ایران، ترکیه و افغانستان متنوع و گاه متناقض است اما تقریباً همه بر فارسی‌بودن زبان او و امتیاز فهم مستقیم اشعارش برای فارسی‌زبانان تأکید کرده‌اند. بخش بعدی کتاب صوتی به توصیف مراسم رسمی شب عروس اختصاص یافته است؛ از آغاز راهپیمایی درویشان و مسئولان شهر از مسجد شمس تا آرامگاه مولانا، حضور اندک ایرانیان در این برنامه‌ها، سخنرانی‌ها و همایش‌های دانشگاهی به زبان ترکی و سماهای رسمی در مجموعه فرهنگی مولانا. در کنار این، نویسنده نشان داده است که چگونه ایرانیان ترجیح می‌دهند مراسم ویژه خود را داشته باشند و اداره فرهنگ و گردشگری قونیه نیز با فراهم‌کردن سالن‌ها، امنیت و امکانات، این موازی‌سازی را پذیرفته است.

چرا باید مجله صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر را بشنویم؟

این کتاب صوتی تصویری نزدیک و جزئی‌نگر از تجربه سفر ایرانیان به قونیه ارائه کرده است؛ تصویری که کمتر در روایت‌های معمول سفرنامه‌ای دیده می‌شود. شنونده در مجله‌ی صوتی فصلنامه‌ی فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر نه‌تنها با فضای شهری قونیه و مراسم شب عروس آشنا می‌شود بلکه با لایه‌های پنهان‌تری مانند احساس دلتنگی، جست‌وجوی هویت، نیاز به زیارت و شکل‌گیری شبکه‌های غیررسمی مناسک ایرانیان در یک شهر خارجی روبه‌رو می‌شود. این کتاب صوتی برای کسانی که به مولانا علاقه‌مند هستند امکان آشنایی با شیوه‌های معاصر زیارت و بزرگداشت او را فراهم کرده است؛ از مراسم رسمی زیر نظر نهادهای دولتی ترکیه تا حلقه‌های خودجوش ذکر و سما در لابی هتل‌ها و خانه‌های کوچک نزدیک آرامگاه. شنونده می‌تواند ببیند که چگونه یک شاعر و عارف قرن‌ها پس از مرگش هنوز محور سفر، اشک، شادی، مناقشه و هویت‌سازی است.

شنیدن مجله صوتی فصلنامه فرهنگی هنری نگاه آفتاب؛ شماره ۰۱؛ بخش ۰۹؛ سفر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به علاقه‌مندان به مولانا و ادبیات عرفانی پیشنهاد می‌شود که کنجکاو هستند بدانند امروز در قونیه چه می‌گذرد و ایرانیان چگونه با نام و یاد مولانا زندگی می‌کنند. به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی و گردشگری نیز پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال نمونه‌ای میدانی از رفتارشناسی گردشگران ایرانی و پیوند دین، هویت و سفر هستند. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که تجربه‌ی زیارت، سفرهای معنوی، یا سفر به ترکیه و قونیه برایشان جذاب است و می‌خواهند پیش از سفر یا پس از آن، تصویری عمیق‌تر و چندوجهی از این شهر و حال‌وهوای ایرانیان در آن به دست آورند.