کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی

کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی نوشته پروین ترکمی آذر است. کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی را انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی منتشر کرده است و این کتاب به قرن سوم تا ششم هجری می‌پردازد.

درباره کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی

هرچند تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری دو مقولهٔ جدایی‌ناپذیر نیستند، ولی می‌توان محدوده‌هایی برای آن دو قائل شد. در بخش تاریخ‌نگاری روش مورخ، اینکه چگونه منابع خود را یافته، چگونه آن‌ها را گزینش کرده، با چه معیارهایی آن‌ها را اعتبارسنجی نموده، با چه روش یا روش‌هایی آن‌ها را تدوین و تألیف کرده و ... سروکار داریم. در بخش تاریخ‌نگری، محقق در جست‌وجوی بینش مورخان و نگرش - حاصل از بینش - آنان به تاریخ است. جهان‌بینی مورخان حاصل حیات فکری جامعه، تجربه‌های شخصی، دانش‌ها، اعتقادات دینی و فرهنگ پیشینیان می‌باشد که ذهنیات آنان را درگیر می‌نموده است. بازنمود این جهان‌بینی در پردازش گزارش وقایع تاریخی و تفسیر و تحلیل و تأویل آن‌ها، به‌عنوان نگرش مورخ در ثبت وقایع تاریخی، بازتاب می‌یابد.

ازآنجاکه پدیدآورندگان تاریخ‌نوشته‌ها انسان‌هایی هستند متعلق به زمان و مکانی خاص با علایق اعتقادی، فکری و باورهای فرهنگی و همچنین جزئی از جامعه‌ای هستند که در آن می‌زیند، جامعه‌ای با سوابق و پیشینهٔ خاص فرهنگی، اجتماعی و سیاسی که با جوامع دیگر بشری تفاوت‌های بسیار دارد، به‌همین‌علت هر متن تاریخی علاوه بر گزارش و داده‌هایی در شرح وقایع، معانی و مفاهیم پنهانی را با خود حمل می‌کند که امکان کشف آن با شناخت زمینه‌های پدیداری آن امکان‌پذیر است.

در این کتاب مورخان انتخاب‌شده عموماً ایرانی هستند، یعنی در قلمرویی زندگی می‌کردند که در نزد ایرانیان با عنوان سرزمین پارسیان شناخته می‌شده است. تأکید بر ایرانی‌بودن آنان بدین علت است که تأثیرپذیری آنان از فرهنگ و آداب و باورهای ایرانی یکی از شاخصه‌های موردنظر در این تحقیق بوده است. ضمن آنکه همهٔ آنان مسلمان هستند؛ هرچند معتقد به فرق و نحل مختلف اسلامی می‌باشند.

در این تحقیق پس از ارائهٔ اطلاعاتی مختصر دربارهٔ زندگی مورخ و اثرش، نگاه او در دو حوزهٔ معرفت دینی و معرفت اعتباری مورد بررسی قرار خواهد گرفت و سپس، روش تدوین و تألیف او که متأثر از بینش مورخ است مورد بررسی قرار خواهد گرفت. درواقع نظر بر این بود تا نشان داده شود مورخان در اتخاذ مراحل مختلف روش نگارش، کاربست معیارهای انتخاب و گزینش داده‌های تاریخی، روش ارائهٔ داده‌های تاریخی و روش تدوین و درنهایت روش تألیف تا چه اندازه تحت‌تأثیر نگرش خود بوده‌اند.

خواندن کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به تاریخ پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب تاریخنگاری و تاریخنگری مورخان ایرانی

ابن‌واضح احمدبن‌ابی یعقوب اسحاق‌بن‌جعفربن‌واضح کاتب (متوفی به سال ۲۷۹ هجری) مؤلف کتاب تاریخ یعقوبی است. خاندان او ایرانی و از اهالی اصفهان بودند. جدّ سوم یعقوبی، ابن‌واضح از موالی منصور خلیفهٔ عباسی بوده که مدتی حکومت ارمنستان و آذربایجان و سپس مصر را بر عهده داشته است. شهرت یعقوبی به ابن‌واضح نیز به مناسبت نام جدش است. پدر یعقوبی، ابویعقوب اسحاق نام داشت و شهرت او به یعقوبی نیز به‌لحاظ کنیهٔ پدر است. یعقوبی در بغداد متولد شده و تا سال ۲۶۰ در مشرق مانده و سال‌های پایانی عمرش را در مصر و مغرب گذرانده است. وی مدتی در ارمنستان، در خدمت طاهریان، به شغل دبیری مشغول بوده و سفرهایی نیز به دیگر سرزمین‌ها ازجمله خراسان و هند کرده است.

تاریخ یعقوبی که در این پژوهش مدنظر است با عناوین تاریخ کبیر، تاریخ عالم، تاریخ ابن‌واضح و اخبار العباسیه نام برده شده است و امروزه عنوان تاریخ یعقوبی بدان اطلاق می‌شود. این کتاب، تاریخ عمومی است که مطالب آن از ابتدای آفرینش آغاز و به وقایع سال ۲۷۹، دوران خلافت معتمد عباسی، ختم می‌شود. همچنین یعقوبی کتابی دربارهٔ جغرافیای سرزمین‌های اسلامی با عنوان البلدان نگاشته که در آن اطلاعات تاریخی بسیاری به‌دست می‌دهد. از دیگر آثار تاریخی او کتاب‌های اخبار الامم السالفه، مشاکله الناس لزمانهم، فتوحات طاهربن‌الحسین و فتوح المغرب را برمی‌شمرند.