کتاب فیزیک بی فیزیک

کتاب فیزیک بی فیزیک، گفتگو با دکتر رضا منصوری است که به کوشش خاطره حجازی منتشر شده است. 

فیزیک بی فیزیک مجموعه گفتگوهای دکتر رضا منصوری است که به کوشش خاطره حجازی منتشر شده است. این اثر درباره فیزیک و ماهیت جهان صحبت می‌کند و از طریق یک گفتگو به بیان مطالب و مسائل فیزیک می‌پردازد. در این اثر می‌توانید پاسخ سوالات بسیاری را که در زمینه علم فیزیک دارید به دست بیاورید و به این ترتیب دیدگاه و بینش خود را نسبت به این علم و به طور کلی جهان هستی تغییر دهید.   

کتاب فیزیک بی فیزیک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

خواندن کتاب فیزیک بی فیزیک را به تمام علاقه‌مندان به علم فیزیک پیشنهاد می‌کنیم. 

بخشی از کتاب فیزیک بی فیزیک

مسأله بعد در ذرات بنيادی چگونه است؟ 

ما عادت كردهايم به اينكه فضا سه بعد دارد. البته در نسبيت بعد زمان را هم در نظر ميگيريم و ميگوييم فضا زمان چهار بعد دارد. و بعد چهارم بعد زمان است به اين معنا كه بعد زمان و مكان به هم وابسته هستند. اما وقتی به فيزيک زير اتمی وارد ميشويم، به دليل نياز به توضيح بعضي از پديده‌ها و براي فهم اينها فيزيكدان‌ها متوسل به نظريه‌هايی شده‌اند كه اين نظريه‌ها ديگر در چهار بعد فرمولبندی نميشوند. استوانه‌ای را در نظر بگيريد! اين استوانه سه بعدي است. حال فرض كنيد كه قطر استوانه ثابت بماند ولی طول اين استوانه خيلی دراز بشود. در اين صورت در مقابل يک چنين طولی، ديگر قطرش به نظر مي‌آيد. يا اينكه مثلاً يک سيگار را خيلي نازک بكنيم. در اين صورت درست است كه اين سيگار سه بعدی است اما آنقدر نازک است كه ما آن را مثل يک نخ و يک چيزي يک بعدي ميبينيم. حالا فرض كنيم كه مثلاً عالم ده بعدی است (چهار به علاوه شش)، آن شش بعد ديگر آنقدر نازک است كه ديده نميشود و ما فقط آن چهار بعد را ميبينيم يعنی سه به علاوه يک بعد را (طول، عرض، ارتفاع و زمان) را ميبينيم. اين آن تفكري است كه در اين نوع نظريه‌ها وارد ميشود؛ نظريه‌هايی كه به سبک «كالوتسا» و «كلاين» بعدهای فضا را فشرده ميكند و از آن چهار بعد باقی ميگذارد.

آيا قابل تصور است كه اگر جهان هشت بعدی بود، چطور ميشد؟

قابل تصور؟ تصور يك امر آموختنی است. تجربه عادی ما انسان‌ها اجازه نميدهد بعد بيش از سه را تصور كنيم. اما نسبيت‌دانان هنگامی كه از چهار بعد صحبت ميكنند، در واقع آن را «تصور» ميكنند و حتی فضا زمان را به تصوير ميكشند. همين گونه ذهن آشنايان با فضاهای (۱ و ۲۶ و ۱۲۵/۶ بعدي!) اين ابعاد را «تصور» ميكند. اما شايد اين تصوير آموخته و فرهيخته منظور شما نباشد. ذهن كه خودش را با ابعاد بيش از ۳ ورز دهد، شهود و تصوری از اين ابعاد پيدا ميكند اما برگرداندن چنين شهود و تصوری به كسي كه آن محاسبات را نديده و ورزيدگی رياضياتي پيدا نكرده خيلی دشوار است. چون همانطور كه گفتم ما انسان‌ها عادت كرده‌ايم در سه بعد فكر بكنيم. 

برايم جالب و حتی هيجان‌اور است که بدانم يک تاک در يک جهان هشت بعدی چطور است. اين را ميشود فهميد؟ 

بله. اما وقتی ما ميگوييم در فيزيک ذرات بنيادی ديگر بعد عالم چهار نيست بلکه يازده يا بيست و شش است، منظور تعداد بعد در شرايط متعارف امروزه نيست، بلکه در شرايطی است که انرژي‌هاي بسيار زياد داريم، مانند شرايط در عالمی که متعلق به چندين ميليارد سال گذشته است و بسيار فشرده بوده است. يا اگر بتوانيم در آزمايشگاه‌ها انرژی خيلی زياد توليد بکنيم، به شرايطی دست مييابيم که در آن پديده‌های فيزيکی از خصوصيات عالم مثلاً ده بعدی تبعيت ميکند نه چهار بعدی. در انرژي‌های کم اين بعد اضافی به نظر نميرسد نمودی داشته باشند.