کتاب مرآت‌الاصطلاح

کتاب مرآت‌الاصطلاح نوشته آنندرام مخلص لاهوری است که با ترجمه دکتر چندر شیکهر و دکتر حمیدرضا قلیچ خانی منتشر شده است. این کتاب در برگیرنده اصطلاحات ، توضیحات،مثل ها و آگاهی های ادبی و تاریخی دست اولی است که برخی را در منابع دیگر نمی‌توان یافت و بسیاری از نقل‌ها و اظهار نظرهای آنندرام مخلص، بی‌شک برای نخستین بار در معرض داوری شیفتگان ادبیات فارسی قرار می‌گیرد. این کتاب بر فرهنگ‌هایی چون بهار عجم و آنندراج فصل تقدم دارد و از این رو پیش از تصحیح و انتشار متن فارسی‌اش، به انگلیسی ترجمه و در سال ۱۹۹۳م انتشار یافته است.

درباره کتاب مرآت‌الاصطلاح

سده دوازدهم هجری را دوره انقراض و افول پادشاهی تیموریان نامیده‌اند. دو دهه نخست این دوره هم‌زمان بود با نیمه دوم پادشاهی اورنگ‌زیب عالمگیر پادشاه. آنندرام مخلص لاهوری که پدر و پدربزرگش از راجه‌های منطقه لاهور و از ملازمان دربار بودند، در سال ۱۱۰۷ قمری دیده به جهان گشود و دوران کودکی خود را تا سن یازده‌سالگی در دوران نسبتاً آرام سلطنت همین پادشاه سپری کرد. ولی دوران تحصیل و نوجوانی و جوانی او یکی از خون‌بارترین دوران تاریخی هند بود. آنندرام مخلص لاهوری در ابتدای سلطنت محمدشاه، زندگی اجتماعی و سیاسی‌اش را آغاز کرد و در سال ۱۱۳۲ قمری پس از درگذشت پدرش راجه هردی رام و در حالی که ۲۵ سال بیش نداشت، به دربار تیموری راه یافت و مهم‌ترین و ارزشمندترین سال‌های زندگی خود یعنی سی سال از عمر ۵۷ ساله‌اش را در دوران این پادشاه گذرانید. او عاقبت در سال ۱۱۶۴ بر اثر ابتلا به بیماری ذات الجنب در خانه‌اش در دهلی درگذشت.

او یکی از مهم‌ترین شاعران و نویسندگان پارسی‌گو بین هندیان است که راه طولانی‌تری برای رسیدن به این سطح طی می‌کرد، بیانگر علاقه و استعداد او در فارسی‌گویی و فارسی‌نویسی است. او از آن گروه هندیانی است که زبان شعرا و نویسندگان ایرانی را زبان معیار می‌داند و تصرف در الفاظ و نوآوری در ترکیبات را حق مسلم آنان می‌داند و نوآوری‌های هندیان و معادل‌سازی‌های آنان را فارسی‌تراشی می‌داند. با این حال از نقد آثار ایرانیان نیز خودداری نکرده و گاه ایرادات بجایی هم بر شعر شاعران ایرانی گرفته است.

دیوان مخلص، چمنستان، رقعات مخلص، کارنامۀ عشق، بدایع وقایع، هنگامۀ عشق، پری‌خانه، مرآت الاصطلاح، تهنیت‌نامه، دستورالعمل و .... از آثار برجای‌مانده از او هستند.

مرآت الاصطلاح ارزشمندترین اثر مخلص است که نگارش آن را در نهم ربیع الاول سال ۱۱۵۷ قمری به پایان برد و در سال ۱۱۵۸ آن را بازبینی و تکمیل نمود. با آنکه نویسنده خود این کتاب را بیاض خوانده، در نگاه اول بیشتر به یک فرهنگ اصطلاحات فارسی می‌ماند؛ ولی در حقیقت این کتاب یک دانشنامه ارزشمند مشتمل بر موضوعات گوناگونی چون تاریخ، ادبیات، فرهنگ، گیاه‌شناسی، طب، نسخه‌شناسی، مردم‌شناسی و ... است.

خواندن کتاب مرآت‌الاصطلاح را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به زبان و ادبیات فارسی پیشنهاد می‌کنیم