کتاب جستاری کوتاه بر موثرترین جریان‌های فکری معاصر ایران

کتاب جستاری کوتاه بر موثرترین جریان‌های فکری معاصر ایران نوشته محمد خیاط زنجانی است. این کتاب آشنایی با جریان‌های فکری در دوره‌های مختلف است.

درباره کتاب جستاری کوتاه بر موثرترین جریان‌های فکری معاصر ایران

شناخت جریان‌های فکری در هردوره ای موجب خواهد شد تا شناخت بهتری از سیر تطوری اندیشه ها بدست آید. بر همین اساس نویسنده با تاکید بر شرایط فکری جامعه ایران به بررسی مهمترین جریان‌های فکری در ایران معاصر با تکیه بر شرایط پسا انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به نگارش درآمده است. علیرغم تعلق خاطر فکری نگارنده به جریان فکری فلسفه اسلامی، تلاش برآن بوده است تا به ارائه گزارشی کوتاه از هرجریان پرداخته و نقد بنیان های فکری به فرصت دیگری سپرده شود؛ لذا آنچه در این نوشتار می‌خوانید توصیفی از جریان های فکری عمده در ایران پسا انقلاب اسلامی از منظر نگاه نویسنده است. 

خواندن کتاب جستاری کوتاه بر موثرترین جریان‌های فکری معاصر ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به تاریخ معاصر و جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب جستاری کوتاه بر موثرترین جریان‌های فکری معاصر ایران

یکی از جریان های موثر در دوران اسلامی جریان عرفان اسلامی است که همواره با چالش های جدی از طرف کثیری از علمای اسلامی مواجه بوده است. وجود متصوفه از صدر اسلام و برخی از رفتارها یا باورهای انحرافی در این گروه موجب گردیده است مواضع صریحی توسط علمای اسلامی نسبت به این جریان فکری ارائه شود. صوف از لغت به معنای جامه پشمی و متصوفه را از آن جهت که لباس پشمینه (به خاطر عدم لطافت آن) بر تن می نمودند با این نام خوانده شده اند. گرچه تصوف خود دارای مراتبی است و برخی معتقدند که تصوف اگر به معنای صحیح آن باشد، خود مرثیه ای از عرفان اسلامی است. لیکن در میان مذاهب اسلامی میزان بسط و توسعه این جریان متفاوت است. برخی عرفان یا تصوف اسلامی را «باطن گرایی» می خوانند و علت این نامگذاری توجه زیاد عرفا به مساله تاویل در مواجهه با نصوص دینی است تا آنجا که برخی به تفاسیر تاویلی از قرآن همت گماشته اند، نکته دیگری که در خصوص عرفان اسلامی باید دانست آن است که عرفان دارای دو جنبه نظری و عملی است. عرفان عملی به معنای ریاضت های جسمانی است که فرد با هدف قرب و تطهیر باطن انجام می دهد که برخی آن را با «زهد» نیز همراه دانسته اند. مخالفت ها با عرفان عملی کمتر از عرفان نظری است. در عرفان نظری عارف مدعی است که در اثر ریاضت های عملی و تطهیر باطن توانسته است به مرثیه شهود حقایق نائل شده و آنچه که در شهود خود دیده است در قالب اندیشه و نگرش های توحیدی برای دیگران نقل می نماید که این موجب تدوین عرفان نظری است.

ابزار و روش در عرفان نظری، شهود باطن بوده لیکن شهود مراتبی دارد لذا گاها ممکن است حالت ذوقی که در قلب عارف از فهم یک مساله به دست می آید نیز نوعی شهود دانسته شود. موضوع علم عرفان را «حق» یا «مطلق وجود» دانسته اند.

به عبارت دیگر عارف در تلاش خود به دنبال آن است که به درکی از حق به وسیله درک شهودی نائل گردد که این مرثیه را «حق الیقین» می دانند که از مراتب بالای معرفت است.

از مشکلات عارف در دریافت حقایق باطنی، عدم امکان تمایز شهود الهی و شیطانی است. همچنین برخی شهود را شخصی دانسته و معتقدند آنچه برای عارف کشف می گردد، برای دیگران حجیت نداشته و نمی تواند مفید فایده برای غیره باشد. به همین دلیل عرفان نظری را علمی بی فایده دانسته که نتایج آن برای غیر از خود عارف غیر قابل بهره است. حضرت آیت ا... جوادی آملی در کتاب تفسیر انسان به انسان را برون داد عارف را از تشخیص شهودی الهی و شیطانی بهره مندی از فانوس حکمت متعالیه که امتزاجی از قرآن و برهان و عرفان است، می دانند.