کتاب تاریخ اقتصاد جهان

کتاب تاریخ اقتصاد جهان نوشته رابرت سی. آلن، پرسش نابرابری میان کشورها را از مسیر تجارت، فناوری و سیاست اقتصادی دنبال می‌کند. چرا برخی کشورها صنعتی شدند اما برخی دیگر به تأمین‌کنندگان مواد اولیه تبدیل شدند؟ نویسنده برای پاسخ، علاوه‌بر مقایسه‌ی درآمد کشورها، دستمزد کارگران و هزینه‌ی زندگی را بررسی کرده است. یکی از ایده‌های محوری این کتاب، نقش دستمزد بالا و انرژی ارزان در پیدایش ماشین‌آلات صنعتی است. علیرضا کتانی، محسن امیری و وحید نوبهار مترجمان این کتاب هستند و انتشارات سنور این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ اقتصاد جهان

کتاب تاریخ اقتصاد جهان از رابرت سی. آلن، تاریخ ثروتمندشدن کشورها را به بررسی رشد تولید محدود نمی‌کند. نویسنده مسئله‌ی توسعه را در مقیاسی جهانی طرح کرده است تا جایگاه اروپا، آسیا، آفریقا و آمریکا در ارتباط با یکدیگر روشن شود. موضوع اصلی، «واگرایی بزرگ» است؛ فرایندی که طی آن فاصله‌ی درآمد و امکانات زندگی میان مناطق جهان افزایش یافت. آلن برای توضیح این فاصله، جغرافیا، فرهنگ و نهادهای سیاسی را بررسی می‌کند اما هیچ‌کدام را به‌تنهایی پاسخ کافی نمی‌داند. توجه اصلی او به پیوند جهانی‌شدن تجارت، تغییر فناوری و سیاست‌های اقتصادی معطوف است. نویسنده نشان می‌دهد که گسترش بازارها برای همه‌ی کشورها پیامد یکسانی نداشت. رونق تولید در یک منطقه می‌توانست با افول صنایع منطقه‌ای دیگر همراه شود. داده‌های درآمد سرانه، سهم مناطق از تولید صنعتی و دستمزدهای حقیقی، پشتوانه‌ی مقایسه‌های این کتاب هستند. زندگی کارگران نیز در کنار عملکرد اقتصادها جای دارد؛ زیرا میانگین درآمد کشور لزوماً وضعیت تغذیه، آموزش و توان خرید خانواده‌ها را نشان نمی‌دهد.
کتاب تاریخ اقتصاد جهان نه فصل و یک نتیجه‌گیری دارد. «واگرایی بزرگ»، «غرب برمی‌خیزد»، «انقلاب صنعتی»، «قاره آمریکا»، «قاره آفریقا» و «الگوی استاندارد و صنعتی شدن دیرهنگام» از عنوان‌های فصل‌ها هستند. ترتیب مباحث، زمینه‌های شکل‌گیری اقتصاد صنعتی را به مسئله‌ی رسیدن کشورهای دیگر به اقتصادهای پیشرو پیوند می‌دهد. آلن در بررسی بریتانیا، هزینه‌ی نیروی کار را کنار قیمت انرژی و سرمایه می‌گذارد. این مقایسه روشن می‌کند که چرا اختراع یا استفاده از یک ماشین در کشوری سودآور بود اما در کشوری دیگر صرفه نداشت. بررسی صنعت پنبه و موتور بخار نیز رابطه‌ی دانش فنی با انگیزه‌ی اقتصادی را نشان می‌دهد. بحث توسعه سپس به سیاست‌هایی مانند ایجاد بازار ملی، حمایت تعرفه‌ای، گسترش بانک‌ها و آموزش همگانی می‌رسد. نویسنده میان موفقیت این سیاست‌ها در برخی کشورها و محدودیت‌های انتقال همان الگو به اقتصادهای دیگر تمایز می‌گذارد. خواننده در این مسیر، توسعه را نه نتیجه‌ی یک اختراع منفرد، بلکه حاصل ارتباط میان بازار، منابع، تصمیم‌های سیاسی و شرایط زندگی مردم می‌بیند.

خلاصه کتاب تاریخ اقتصاد جهان

کتاب تاریخ اقتصاد جهان توضیح می‌دهد که اتصال بازارهای جهان، فرصت‌های اقتصادی را به‌شکلی برابر توزیع نکرد. تجارت و استعمار به گسترش تولید و شهرنشینی در بخش‌هایی از اروپا کمک کردند. افزایش تقاضای نیروی کار و دسترسی بریتانیا به زغال‌سنگ ارزان، شرایطی ساخت که جایگزین‌کردن کار انسان با ماشین سودآور شد. دستمزد بالا در این توضیح، فقط پیامد صنعتی‌شدن نیست؛ یکی از زمینه‌های پیدایش صنعت ماشینی نیز هست. فناوری‌های اولیه پس از اصلاح و کاهش هزینه، امکان گسترش به کشورهای دیگر را پیدا کردند. رقابت تولید ماشینی، صنایع سنتی برخی مناطق آسیا را تضعیف کرد. نویسنده در ادامه، سیاست‌های جبران عقب‌ماندگی را بررسی می‌کند. ایده‌ی اصلی این است که وجود فناوری به‌تنهایی توسعه نمی‌آورد؛ هزینه‌ی استفاده از فناوری، آموزش، سرمایه‌گذاری و هماهنگی سیاست‌ها نیز در نتیجه نقش دارند.

چرا باید کتاب تاریخ اقتصاد جهان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ اقتصاد جهان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقایسه‌ی دستمزد و هزینه‌ی معیشت، تفاوت رشد درآمد ملی با بهبود زندگی کارگران را روشن می‌کند.
• بررسی پنبه و موتور بخار، نقش سودآوری در اختراع و گسترش ماشین‌آلات را توضیح می‌دهد.
• بحث سیاست‌های صنعتی‌شدن، زمینه‌ای برای فهم محدودیت‌های تقلید از مسیر توسعه‌ی کشورهای پیشرو فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تاریخ اقتصاد جهان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگان علاقه‌مند به ریشه‌های نابرابری اقتصادی میان کشورها.
• دانشجویان اقتصاد و تاریخ که به مقایسه‌ی مسیرهای صنعتی‌شدن علاقه دارند.
• علاقه‌مندان به بررسی ارتباط تجارت، استعمار، فناوری و سیاست‌های توسعه.