کتاب بسیار هوشمند

کتاب بسیار هوشمند (چگونه سرمایه‌داری دیجیتال داده‌ها را استخراج، زندگی ما را کنترل و جهان را تصرف می‌کند؟) نوشته جیتان سادوفسکی، رابطه‌ی فناوری‌های متصل به اینترنت را با قدرت اقتصادی و سیاسی بررسی می‌کند. پرسش اصلی این کتاب فقط امنیت اطلاعات شخصی نیست؛ مسئله این است که چه کسانی درباره‌ی طراحی ابزارهای هوشمند تصمیم می‌گیرند و چه کسانی از گسترش این ابزارها سود می‌برند. محمدعلی دادگسترنیا ترجمه این کتاب را بر عهده داشته و انتشارات سنور این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده، جمع‌آوری داده و گسترش کنترل را دو نیروی هدایت‌کننده‌ی هوشمندسازی معرفی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بسیار هوشمند

کتاب بسیار هوشمند از جیتان سادوفسکی، بررسی انتقادی فناوری را از پرسشی درباره‌ی منافع آغاز می‌کند: ابزارهای دیجیتال برای تحقق خواسته‌های چه کسانی ساخته می‌شوند؟ نویسنده، هوشمندبودن را برخورداری از امکانات دیجیتال برای جمع‌آوری داده، اتصال به شبکه و کنترل پیشرفته تعریف کرده است. این تعریف، نقطه‌ی شروع بحثی درباره‌ی اقتصاد سیاسی فناوری است. سادوفسکی به‌جای مقایسه‌ی امکانات محصولات، افراد، سازمان‌ها و ارزش‌های پشت طراحی محصولات را بررسی می‌کند. از دید او، انتخاب‌های فنی می‌توانند مانند قواعد حقوقی، دسترسی‌ها و محدودیت‌های زندگی اجتماعی را تعیین کنند. بنابراین، بحث حریم خصوصی فقط بخشی از مسئله است؛ توزیع قدرت، استقلال انسان و امکان مشارکت مردم در تصمیم‌گیری نیز اهمیت دارند. نویسنده همچنین میان پیامدهای نابرابر فناوری و نیت طراحان تفاوت می‌گذارد. استدلال او برای توضیح این پیامدها به فرض وجود توطئه وابسته نیست؛ نحوه‌ی سازمان‌دهی تصمیم‌ها نیز می‌تواند گروه‌هایی را از مشارکت کنار بگذارد.
کتاب بسیار هوشمند هشت فصل دارد؛ فصل نخست مبانی بحث را معرفی می‌کند و فصل‌های بعدی در سه بخش قرار گرفته‌اند. بخش اول شامل فصل‌های «جهانی از داده‌ها»، «وسواس‌های کنترل» و «ده تز درباره سرمایه‌داری دیجیتال» است. این فصل‌ها توضیح می‌دهند که داده چگونه به سرمایه تبدیل می‌شود و چرا انباشت اطلاعات با نظارت و مدیریت رفتار پیوند دارد. بخش دوم، «ماشین‌آلات یک جامعه هوشمند»، سه مقیاس خودِ هوشمند، خانه‌ی هوشمند و شهر هوشمند را بررسی کرده است. فصل‌های «ماشین زیبای امتیازدهی»، «ماشینی برای زندگی هوشمند» و «ماشین جنگ شهری» نشان می‌دهند که سنجش افراد، تجهیزات خانگی و سامانه‌های شهری چگونه به مسائل مشترکی مربوط می‌شوند. بخش سوم، «هوشمندسازی برای مردم»، امکان مقاومت در برابر بهره‌کشی، مشارکت عمومی در نوآوری و اداره‌ی داده‌ها در جهت منافع عمومی را مطرح می‌کند. بحث جبرگرایی فناورانه نیز جایگاه مهمی دارد: نویسنده این تصور را نقد می‌کند که فناوری مسیری قطعی دارد و جامعه فقط باید خودش را با مسیر تعیین‌شده سازگار کند. خواننده در طول این بحث با پیوند میان تصمیم‌های ظاهراً تخصصی و پیامدهای اجتماعی آشنا می‌شود. مثال‌های مربوط به خدمات و محصولات، زمینه‌ای برای فهم این پیوند هستند، نه موضوع بررسی کیفیت یا کارایی هر محصول.

خلاصه کتاب بسیار هوشمند

کتاب بسیار هوشمند استدلال می‌کند که داده‌ها صرفاً اطلاعات جانبی فعالیت شرکت‌ها نیستند؛ داده‌ها شکلی از سرمایه‌اند که امکان تولید خدمات، افزایش ارزش دارایی‌ها و اعمال قدرت را فراهم می‌کنند. نمونه‌ی خرید فروشگاه‌های هول‌فودز به‌وسیله‌ی آمازون نشان می‌دهد که دسترسی به عادت‌های خرید حضوری چگونه می‌تواند داده‌های خرید اینترنتی را تکمیل کند. نویسنده سپس رابطه‌ی متقابل جمع‌آوری اطلاعات و کنترل را توضیح می‌دهد: نظارت، داده تولید می‌کند و داده‌ها مدیریت دقیق‌تر افراد و محیط‌ها را ممکن می‌سازند. پیامد این رابطه، محدود به تبلیغات نیست و رتبه‌بندی افراد، تنظیم دسترسی‌ها و هدایت رفتار را نیز در بر می‌گیرد. حرف اصلی نویسنده این است که جامعه‌ی هوشمند محصول انتخاب‌های انسانی و مناسبات اقتصادی است. بنابراین، پاسخگویی سازندگان، دموکراتیک‌کردن تصمیم‌های فناورانه و درنظرگرفتن داده به‌عنوان دارایی عمومی می‌توانند موضوع مطالبه و تغییر باشند.

چرا باید کتاب بسیار هوشمند را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بسیار هوشمند را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند میان انباشت داده و منافع اقتصادی شرکت‌ها را توضیح می‌دهد.
• خواننده با تفاوت میان نقد فناوری و مخالفت کلی با نوآوری آشنا می‌شود.
• بررسی سه مقیاس فرد، خانه و شهر، ارتباط کاربردهای پراکنده‌ی فناوری را روشن می‌کند.
• بحث پاسخگویی و مشارکت عمومی، معیارهایی برای ارزیابی تصمیم‌های فناورانه فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بسیار هوشمند به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که دغدغه‌ی نظارت دیجیتال و حقوق شهروندی دارند.
• برنامه‌نویسان و طراحانی که پیامدهای اجتماعی محصولاتشان را بررسی می‌کنند.
• دانشجویان مطالعات فناوری، جامعه‌شناسی و اقتصاد سیاسی.
• علاقه‌مندان به مدیریت شهری که می‌خواهند مناسبات قدرت در شهرهای هوشمند را بشناسند.