کتاب تزیینات وابسته به معماری

کتاب تزیینات وابسته به معماری نوشته المیرا ابراهیمی و میرموسی انیران، آرایه‌های معماری ایرانی را از دو مسیر به هم پیوسته معرفی می‌کند: شناخت نقش‌ها و شناخت مصالح و فنون اجرا. نویسندگان نشان داده‌اند که تزیین بنا فقط برای زیبایی نیست؛ برخی آرایه‌ها در کنترل نور، ایجاد سایه، تهویه و حفاظت از ساختمان نیز سهم دارند. انتشارات دانشگاه پیام نور این کتاب را منتشر کرده است. مطالب، از نقش‌های هندسی و گیاهی تا آجرکاری، کاشی‌کاری و دیگر هنرهای وابسته به بنا را در بر می‌گیرند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تزیینات وابسته به معماری

کتاب تزیینات وابسته به معماری اثر المیرا ابراهیمی و میرموسی انیران، رابطه‌ی میان طرح، ماده و شیوه‌ی ساخت را در آرایه‌های ایرانی بررسی کرده است. نویسندگان، طبقه‌بندی تزیینات را مبنای آشنایی با این حوزه قرار داده‌اند تا تشخیص نقش‌ها و روش‌های اجرایی صرفاً به شناخت ظاهر بنا محدود نماند. فهرست مطالب شامل نه فصل است: انواع نقوش، تزیینات آجرکاری، کاشی‌کاری، گچ‌بری، آهک‌بری، تزیینات چوبی، تزیینات سنگی، تزیینات آینه‌کاری و نقاشی دیواری. فصل نخست، نقش‌ها را در پنج گروه هندسی، گیاهی، انسانی، حیوانی و نوشتاری جای می‌دهد. بحث درباره‌ی پیشینه‌ی این نقش‌ها، ارتباطشان با باورها و تغییر شکل آن‌ها در معماری پیش از اسلام و دوره‌ی اسلامی، زمینه‌ی ورود به فصل‌های مربوط به مصالح را فراهم می‌کند. تصاویر بناها و جزئیات تزیینی نیز در کنار توضیحات آمده‌اند تا اصطلاحات به نمونه‌های مشخص پیوند بخورند. هدف‌های کلی و رفتاری در آغاز فصل‌ها، مسیر یادگیری را مشخص کرده‌اند و سؤالات خودآزمایی، امکان مرور مطالب را فراهم می‌کنند.
کتاب تزیینات وابسته به معماری در فصل‌های مربوط به هر مصالح، شناخت ماده را به روش آماده‌سازی و کاربرد تزیینی پیوند می‌دهد. بحث آجرکاری، برای نمونه، از تهیه‌ی آجر و تفاوت شکل‌ها و ابعاد شروع می‌شود و به شیوه‌های چیدن، قالب‌گیری و تراش می‌رسد. فصل کاشی‌کاری موضوعاتی مانند لعاب، رنگ و گونه‌های کاشی را در بر دارد. مباحث گچ‌بری و آهک‌بری نیز شناخت ماده، آماده‌کردن ملات و اجرای نقش را کنار یکدیگر قرار داده‌اند. فصل‌های بعد، کاربرد چوب در در و پنجره، حجاری و مشبک‌های سنگی، گونه‌های آینه‌کاری و لایه‌های نقاشی دیواری را معرفی می‌کنند. این شیوه‌ی ارائه، توجه را از نقش نهایی به فرایند پدیدآمدن آن می‌برد. خواننده علاوه‌بر آشنایی با نام آرایه‌ها، درمی‌یابد که ویژگی مصالح و امکانات اجرایی چگونه بر شکل تزیین اثر می‌گذارند. نگاه کتاب به پیوند آرایه‌ها با معماری بومی نیز نشان می‌دهد که شرایط محیطی در انتخاب و کاربرد تزیینات نقش داشته است.

خلاصه کتاب تزیینات وابسته به معماری

کتاب تزیینات وابسته به معماری، آرایه‌های بنا را حاصل ارتباط میان فرهنگ، نقش‌پردازی و مهارت ساخت معرفی می‌کند. نقش‌ها از طبیعت، باورها و زندگی مردم مایه می‌گیرند و از طریق تکرار، تقارن، ترکیب و انتزاع به طرح‌های تزیینی تبدیل می‌شوند. مصالح نیز صرفاً بستری برای اجرای طرح نیستند؛ قابلیت برش، تراش، قالب‌گیری یا چیدمان آن‌ها در شکل‌گیری آرایه سهم دارد. توضیح تفاوت آجر پیش‌بر، آجر مهری و آجر تراش، نمونه‌ای از همین ارتباط است. کتاب همچنین نشان می‌دهد که مرز میان تزیین و عملکرد همیشه جدا نیست. آجرکاری مشبک می‌تواند عبور نور و هوا را ممکن کند و اختلاف سطح آجرها در خوون‌چینی، سایه ایجاد کند. ایده‌ی محوری این کتاب، شناخت تزیینات در پیوند با ساختمان و محیط است.

چرا باید کتاب تزیینات وابسته به معماری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تزیینات وابسته به معماری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• دسته‌بندی نقش‌ها، تشخیص موضوع و ترکیب آرایه‌های معماری ایرانی را آسان‌تر می‌کند.
• توضیح روش‌های ساخت، تفاوت فنی تزیینات مشابه را روشن می‌کند.
• نمونه‌های تصویری، اصطلاحات تخصصی را به اجزای مشخص بنا پیوند می‌دهند.
• هدف‌های هر فصل و سؤالات خودآزمایی، به مرور درس و سنجش یادگیری کمک می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تزیینات وابسته به معماری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان معماری و شهرسازی که به شناخت آرایه‌های ایرانی نیاز دارند.
• دانشجویان مرمت ابنیه‌ی تاریخی که شیوه‌های اجرای تزیینات را مطالعه می‌کنند.
• علاقه‌مندان به هنرهای وابسته به بنا که می‌خواهند نقش‌ها و مصالح را دقیق‌تر بشناسند.