کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان)

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) نوشته مریم صانع پور، جایگاه زنان در خردورزی اجتماعی را از مسیر بازخوانی اسطوره‌ها، متون دینی و گزارش‌های تاریخی ایران باستان بررسی می‌کند. پرسش اصلی نویسنده این است که مهرورزی و مراقبت چگونه می‌توانند بخشی از عقلانیت و تصمیم‌گیری اجتماعی باشند، نه ویژگی‌هایی محدود به زندگی خانوادگی. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده به‌جای تقابل عقل زنانه و مردانه، بر ظرفیت‌های مکمل آن‌ها برای شکل‌دادن به مناسباتی صلح‌جویانه تمرکز دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان)

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) پژوهشی در پیوند میان خرد، جنسیت و میراث فکری ایرانی است. مریم صانع پور بحث را از نقد روایت‌هایی آغاز می‌کند که سهم زنان را به عاطفه و خانواده محدود کرده‌اند و عرصه‌ی عقلانیت اجتماعی را مردانه دانسته‌اند. نویسنده در برابر این جدایی، تصویری از عقلانیت زنانه‌ـ‌مادرانه پیشنهاد می‌دهد که مراقبت، تعامل، مسئولیت جمعی و صلح‌خواهی را دربرمی‌گیرد. منظور او جایگزین‌کردن زنان با مردان نیست؛ مشارکت هر دو در تصمیم‌گیری‌های کلان، مقصد بحث است. منابع بررسی نیز از یک جنس نیستند: اوستا، اندرزنامه‌های پهلوی، شاهنامه، اسطوره‌های آفرینش و گزارش‌های تاریخی، هریک بخشی از زمینه‌ی پژوهش را می‌سازند. نویسنده میان نقل شواهد و تحلیل حرکت می‌کند تا نشان دهد خرد در این میراث صرفاً توانایی فهمیدن نیست؛ کردار اخلاقی، دادگری، بردباری و نگهداری از جهان نیز با خرد پیوند دارند. این خوانش، پرسشی درباره‌ی نسبت عاطفه و داوری عقلانی پیش می‌کشد و مبنایی برای بررسی حضور زنان در زندگی اجتماعی فراهم می‌آورد.
کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) پنج فصل دارد. فصل نخست، عقلانیت در ایران باستان، معنای خرد را در اوستا، متون پهلوی و شاهنامه دنبال می‌کند. فصل دوم با عنوان حکایت عقل زنانه در اسطوره ایزدبانوان، خداشناسی، اسطوره‌های آفرینش، پیکره‌های باستان‌شناسانه و تبارشناسی ایزدان را در کانون بررسی می‌گذارد. تمایز میان صفات فاعلی و انفعالی امشاسپندان، یکی از نکته‌های مهم این بحث است؛ تمایزی که امکان بررسی نقش‌های آفریننده و نگهبان ایزدبانوان را فراهم می‌کند. فصل سوم به گزارش‌های تاریخی، حکمرانی و پهلوان‌بانوان اختصاص دارد. فصل چهارم، حقوق زنان در ایران باستان، موضوعاتی مانند حقوق خانوادگی، آموزش، مالکیت، اشتغال، قضاوت و مشارکت سیاسی را مطرح کرده است. فصل پنجم نیز خرد زنانه را در گفتمان وحدت‌گرایانه‌ی ایرانی بررسی می‌کند و مقایسه‌ای با دوگانه‌گرایی یونانی پیش می‌کشد. نویسنده از این مسیر به‌دنبال استخراج مؤلفه‌های عقلانیتی مهرورز است. ادعاهای مربوط به برابری جنسیتی در اسطوره‌ها نیز در چارچوب همین تفسیر مطرح می‌شوند و نباید با توصیفی یکدست از تمام مناسبات تاریخی زنان و مردان یکی گرفته شوند.

خلاصه کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان)

نویسنده در کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) استدلال می‌کند که کنارگذاشتن زنان از سیاست‌گذاری اجتماعی، تنها حذف بخشی از جامعه نیست؛ این حذف می‌تواند تصمیم‌گیری جمعی را از ظرفیت مراقبت و مهرورزی نیز محروم کند. پژوهش با بررسی خرد در منابع ایرانی آغاز می‌شود؛ خردی که شناخت نیک و بد، آموزش، حفظ تن و روان و رفتار درست را به هم پیوند می‌دهد. سپس اسطوره‌های ایزدبانوان، به‌ویژه سپندارمذ، زمینه‌ای برای بحث درباره‌ی مهربانی، نگهبانی زمین و پرورش آفریدگان فراهم می‌کنند. گزارش‌های تاریخی و مباحث حقوقی نیز پرسش از نقش اجتماعی زنان را ادامه می‌دهند. پیام محوری پژوهش، امکان همراهی عقل و عاطفه است: نویسنده عقلانیت زنانه و مردانه را مکمل می‌داند و مشارکت آن‌ها را زمینه‌ساز مناسباتی مسئولانه‌تر میان انسان‌ها و طبیعت معرفی می‌کند.

چرا باید کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پیوند خردورزی با اخلاق، بردباری و دادگری را در منابع ایرانی بررسی می‌کند.
• نقش ایزدبانوان در آفرینش، پرورش و نگهداری جهان را توضیح می‌دهد.
• زمینه‌ای برای اندیشیدن به جایگاه مراقبت و عاطفه در تصمیم‌گیری اجتماعی فراهم می‌کند.
• موضوع حقوق زنان را در کنار مباحث اسطوره‌شناختی مطرح می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب عقلانیت در روایتی زنانه (گفتمان ایران باستان) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اسطوره‌های ایرانی و جایگاه ایزدبانوان.
• پژوهشگران مطالعات زنان و تاریخ اندیشه‌ی ایرانی.
• خوانندگان علاقه‌مند به نسبت عقلانیت، اخلاق و مهرورزی.
• دانشجویانی که نقش اجتماعی زنان را در متون دینی و تاریخی بررسی می‌کنند.